(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "Publilii Syri Sententiae"

Google 



This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 

to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 

to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other maiginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 

publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing tliis resource, we liave taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 
We also ask that you: 

+ Make non-commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrain fivm automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attributionTht GoogXt "watermark" you see on each file is essential for in forming people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liabili^ can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 

at |http: //books .google .com/I 



mi 



U fj.30 




t 



PUBLILII SYRI 

SENTENTIAE. 



AD FIDEM CODICUM OPTIMORUM 
PRIMUM RECENSUIT 



EDUARDUS WOELFFLIN. 



ACCEDIT INCERTI AUCTORIS LIBEE QUI VULGO DICITUR 
DE MOBIBUS. 




LIPSIAE 

IN AEDIBUS' B. G. TEUBNERI. 

MDCCCLXIX. 



i:jj-3.3c} 



/if/, 0d:- M 



CONEADO BURSIAN^ 



MNEMOSYNON TURICENSE. 



u 



PROLEGOMENA. 



PUBLILIUS StRUS. 



I. Be Publilio Syro mimographo. 

Nomen Publilii Syri varias expertum est fortunae vices. 
Nam cum per totum, quod dicunt, medium aevum in obli- 
vionem cecidisset et Seneca philosophus earum sententiarum, 
quas edidimus, auctor esset habitus, extitit quidem Desiderius 
Erasmus, qui illas suo auctori vindicaret, sed idem recen- 
tiorum librorum comiptelis in errorem implicatus, tam mon- 
strosum induxit Publii Syri nomen, ut quomodo praenomen 
in nomen gentile abierit, vix explices, nisi forte ad celeber- 
rimum iuris interpretem, Gaium dico, vel ad Marcum evan- 
gelistam velis provocare. Nostris autem temporibus, cum 
Silligius, doctissimus Plinii editor, auctoritatem codicis Bam- 
bergensis secutus, verum Publilii nomen poetae reddidisset, 
a multis, ut est difficillimum diuturnam vincere consuetudi- 
nem, ei denegata est fides, donee Ciceronis, Senecae et rhe- 
toris et philosophi, Qellii, Macrobii, Hieronymi libros manu 
scriptos idem Publilii servasse nomen innotuit. Cf. Plin. nat. 
hist. 35, 58, 199; Cic. ad Attic. 14, 2; Sen. controv. pg. 
202, 24. 206, 6. 8. 20. coll. 206, 2. 211, 24 Burs. Sen. epist. 
8, 8; Gell. n. a. 17, 14; Macrob. Sat. 2, 7, § 5. 6. 8; Hieron. 
ad Euseb. Chron. 1974 Amand. 

Nunc demum, postquam in Philologi vol. XXII. pg. 
439 seq. veterum testimonia, quanta fieri poterat fide col- 
legi, Publilii nomen a plerisque, inter quos Ritschelium 
honoris causa nomino (opusc. philol. II. 663), probari vi- 
deo et ab iis receptum esse laetor, qui litterarum Romana- 
rum historiam nuperrime conscripserunt, Baehrio et Teuffelio. 
Denique si quis Publilium a librariis in Publium saepe 
depravatum esse ut pluribus exemplis confirmetur deside- 
ret, satis magnum proferre locorum numerum res erit non 



4 PROLEGOMENA. 

multi laboris*): adeo vulgare est lUud vitii genus, (heml- 
graphiam dixerim vel haplographiam) praesertim ubi ra- 
riora sunt nomina, quae loco deturbantur, magis nota ac 
trita, quae irrepunt, ut ne id quidem mirum nos habere de- 
beat, non uno loco, sed pluribus libraries eodem mode pec- 
casse. Quae enim esse potest auctoritas codicum, Ciceronis 
epist. 12, 18, Senecae de tranq. an. 11, 8, Plin. nat. hist. 8, 
51, 77, Macr. Sat. 2, 2, 8, in quibus praenomen Publii scri- 
ptum esse hand ignore, cum eundem poetam ab iisdem scri- 
ptoribus audire Publilium supra demonstratum sit? Itaque 
ne eorum quidem sententiam tueri velim, qui utrumque nomen 
et Publii et Publilii recte se habere rati poetam nostrum 
Publium Publilium nominaverunt: nam apud nullum scripto- 
rem haec duo nomina coniuncta leguntur. 

De altero poetae nomine, quod Plinius n. h. 35, § 199 
tradidit: Publilium Lochium mimicae scaenae conditorem et 
astrologiae consobrinum eius Manilium Antiochum, item gram- 
maticae Stdberium Erotem eadem nave advectos videre proavi, 
adhuc sub iudice litem esse lubenter confiteor. Quodsi cui 
contigerit, ut facili medela ex codicis Bambergensis scriptura 
nomen illud graecum eliciat, quo inter Syros, antequam Ro- 
mam adduceretur, puer usus erat, aut si quis Lochium fuisse 
nomen graecum evicerit, nos c^rte non habebit inventi in- 
vidos. Interim, donee meliora edoceamur, Plinium non Lo- 
chium, sed AntiocMum scripsisse statuamus**), patria accu- 
ratius significata quam factum est a ceteris scriptoribus, 
quorum exemplo poetam Syrum cognominare consuevimus. 
Quin imm6 haud defuerunt, qui versiculo aliquo a Caesare 
ex tempore fuse (cf. infra pg. 9) abusi eum simpliciter Syrum 
vocarent, tamquam id nomen apud veteres in iustum ac legi- 
timum evaluisset, in quo non addito gentili acquiescere pos- 



*) Cf. Tac. hist. 2, 92 Praeposuerat praetorianis P. Sabinum, ubi 
Publilium emendandum esse coll. hist. 3, 36 Publilium Sabinum prae- 
torii praefectum primus vidit Halmius. Apud Liv. 10, 9, 2 Publilius 
debetur Glareano, apud Cic. epist. ad Attic. 12, 24, 1. 12, 28, 2 Bosio, 
ut nihil dicam de Lucilio sexcenties in Lucium corrupto. 

**) Similiter apud Taciturn 13, 7 iochum scriptum est in Mediceo, 
recte in editionibus -Antiochum. Quod ad rem attinet, haud absnrda 
est coniectura Publilium fuisse popularem Archiae, de quo cf. infra pg. 9. 



PROLKGOMENA. O 

semus. Quod secus se habere hoc loco breviter monendum 
putavimus. 

Sed ne accuratius investigemus , quod fuerit poetae no- 
men quaeque eius patria, videamus qua ingenii indole nomen 
suum immortali posteritatis memoriae commendaverit. Ma- 
crobius igitur in Sat. 2, 7, 6 seq. haec tradidit: Publilim, 
natione Syrus, mm puer ad patronum domini esset adductus, 
promeruit earn non minus salibus et ingenio quam forma. Nam 
forte cum iUe servum suum hydropicum iacentem in area vidis- 
set increpuissetque, quid in sole faceret, respondit Aquam cole- 
fadt loculari deinde super cena exorta quaestione, quodnam 
esset molestum otium, aliud alio opinante ille, Podagrici pedes, 
dixit. Ob haec et alia manu missus et maiore cura eruditus, 
cum mimos componeret ingentique adsensu in Italiae oppidis 
agere coepisset, productus est Bomae per Caesaris ludos. Si 
vero subtiKus quaeras, non Macrobius sed Gellius lib. VIII. 
cap. 15 haec primus tradidisse censendus est, quod et deper- 
diti illius libri docet summarium, nee abhorret a moribus 
Macrobii, quem permulta impudenter a Gellio furatum esse 
nemo nescit. Quod autem Suetonius in illo de viris illustri- 
bus libro; quo poetarum latinorum vitas complexus est, Publi- 
lium dixit mimographum, Laberium contra mimsrum scripto- 
rem, id nuUam aliam ob causam factum esse arbitror, nisi 
quod illi moris erat poetas Italia oriundos latino vocabulo 
scriptores appellare, ut Accium tragoediarum, Lucilium sati- 
rarum, Quintium Attam togatarum, Pomponium Bononiensem 
Atellanarum scriptorem, CatuUum lyricum, Fenestellam car- 
minum scriptorem dixit, idem contra Philistionem Magnesium 
mimographum. Quamquam non negaverim, maximum inter- 
cedere discrimen inter Publilium et Laberium: quod quale 
esset cum adhuc multos fugisset, factum est, ut et de Publilii 
sententiis viri docti minus recte iudicarent, et ilia Plinii 
verba ^Publilium mimicae scaenae conditorem* perperam inter- 
pretarentur. 

Quamobrem operae pretium esse videtur paulo altius 
repetere, ut accuratius noscatur, undo mimi, qui Publilii 
aetate ac deinde sub Caesaribus ex gente lulia tanto opere 
celebrabantur , originem traxerint et quomodo paulatim ex- 
culti sint. Ac primum quidem constat mimos antiquitus fuisse 



6 PROLEGOMENA. 

plane diversos a ceteris comoediae generibus, cum et iusto 
fabulae argumento carerent, nee in universum in scaena agi 
solerent. Immo quae de illis scurrarum artificiis memoriae 
prodita sunt; satis declarant in exercenda arte mimica non 
fuisse locum nisi uni actori. Sic Eudicos pugiles^et athletas 
imitari solebat (Athen. 1, 19 F), sic Oenonas Ulixen per lon- 
gos errores patrii sermonis oblitum et barbara loquentem, 
sic Theodorus'trochlearum crepitum (Elut. de aud. poet. 18 
B), sic Parmenon suem grundientem (Plut. quaest. sympos. 
674 B, Paroemiogr. graeci, ed. Leutsch, append. II. 87, Phaedr. 
fab. 5, 5), sic etiam saccule quarto p. Chr. exeunte Marcus 
quidam quadrupedum et avium voces teste Ausonio epigr. 76. 
Mitto alios : nam interciderunt nomina, ut illius , qui primum 
invenit causidicos imitari (Jahn, spec, epigr. p. 38, N. 107), 
vel qui ebrios (Athen. 14, 621, C). Cf. Jahnii Prolog, ad 
Persium pg. LXXXIV sqq. et Grysari libellum ^der romische 
Mimus' pg. 7 sqq. Qui tali mode risum movebant, proprie 
dicebantur mimum agere; mimi dicti sunt et scurrae et ipsum 
spectaculi genus : sed numquam singuli versus mimorum no- 
men habuerunt. Mimus, ut ait Diomedes (p. 491, 13 K.) 
est sermonis cuiuslihet et motm sine reverentia, vel factorum et 
[dictorumj turpium cum lascivia imitatio; TCaCyvia appellat 
Plutarchus quaest. sympos. 7, 8, 4. Scurras mode in circulis, 
adstante plebecula spectandi cupida, artem ludicram exer- 
cuisse, modo in conviviis divitum cum per se consentaneum, 
tum nonnullorum auctorum testimoniis comprobatum est; 
SuUam imprimis huius farinae mimis et saltatricibus delecta- 
tum esse auctor est Plutarchus in vita SuUae, cap. 2 et 36. 
Haec hactenus de altero mimorum genere, quod proprie extra 
scaenam agebatur. 

Neque tamen mirandum est in theatra quoque admissos 
esse mimos, ubi aut embolii aut exodii vice fungerentur. Cf. 
Liv. 7, 2, 11. lam fac illi, qui muliones imitari solebat, 
(Petron. Sat. 68) praesto fuisse mulum; fac illi, qui causi- 
dicos ludificabatur, adstitisse, quem magna voce increparet 
vel qui accusati partes ageret: en iacta sunt initia dialogi, 
qui ipse dramatis quasi fons esse recte iudicatur. Hue per- 
tinet, quod Athenaeus 10, 452 F narravit de Ischomacho 
mimo: imitatum eum esse hominem rusticum vino epulisque 



PROLEGOMENA. 7 

oneratum, iocularia agentem cum medico advocate. Qua in 
re nolim equidem negaro antiquitus unius mimi fuisse pri- 
marias partes, reliquos archimimum adiuvisse vocibus admo- 
dum raro interiectis; sed hoc in aperto est, inductis sermo- 
nibus alternis et aucto mimorum numero facile fieri potuisse, 
ut mimi tempore procedente ad similitudinem Atellanarum 
amplificarentur, id est ut in locum eius, quod principio fuerat 
personae reive comicae repraesentatio, iusta fabularum ar- 
gumenta succederent, vel ut graeco vocabulo utar a Plutarcho 
quoque in definiendis mimi generibus usurpato, V7tod'806Lg. 
Idque multo ante tempera SuUana factum est (cf. Mart. 
Hertzium in Jahnii annalibus, vol. 93, pg. 581), et ita qui- 
dem, ut in catulario mimo Laberii, (cf. Ribbeckii Comic, lat. 
fragm. pg. 240 et Scylacem, pg. 249) in eiusdem ariete ac 
tauro (ibid. pg. 238. 250), in scrofa grundiente (ibid. pg. 
249, V. 82) facile agnoscas, quibus initiis mimus ad tantum 
incrementum pervenerit. Nee immerito Laber^ ^Late loquen- 
tes' i. e. TtXutvXdyovg, et *Gallos% quorum sermonem rusticum 
poeta in ludibrium verdsse putandus est*), cum Ulixe con- 
feras, ^FuUones, Piscatorem, Restionem, Staminarias' et reli- 
qua opificiorum genera in mimis descripta cum mulione vel 
causidico, de quibus mode verba fecimus. Sed quomodo mi- 
mus aliquis inscriptus esse potuerit *Marius' (ita ex conie- 
ctura scribitur Com. lat. pg. 245), ego quidem non assequor. 
Horum memoria primordioruin ne posterioribus quidem 
temporibus obscurata est. Quod enim olim suo iure dici 
solebat 'mimum agere', cum unus ageret, hoc usurpari non 
desitum est, cum ad mimum agendum non paucioribus his- 
trionibus opus esset, quam in reliquis fabulai am scaenicarum 
generibus. lam igitur dicebatur mimum agere, non qui solus 
actoris partes sustinebat, sed unus quisque, cuius in mimo 
agendo aliquae erant partes, sivo primae, sive secundae. 
Quae locutio cum facile errorem procreare potuerit, non mi- 
rum videbitur, inde falsam illam opinionem ortam et usque 

*) Utram ^Tasca' quoque Laberii hue faciat, an potius fntelligenda 
sit meretrif vici Tusci, videant alii. Cf. Plaut. Cure. 482. Hor. Sat. ,2 
3, 228. -— Priseianum X. 8, p. 9C0 P. scripsisaja conicio: Puhlilius in 
Murmillone (vuljo Murmunthone, Mwrmwreone vel Murmidone) ^Cellas 
servorum convern\ 



8 PROLEGOMENA. 

ad nostra tempora propagatam esse^ quasi omnes mimi ita 
fuerint corapositi, ut ab uno agerentur. Ne tamen arguar 
rem in maius auxisse, adscribam quae ieguntur in libro a 
Guhlio et Konero edito, das Leben der Griechen und Romer, 
pg. 704 ed. sec. ^In einer Harlekinstracht spielte der mit dem 
ersten Rollenfach betraute archimimus vor einer Gardine, welche 
die vordere Buhne vmi der hinteren trennte. Allen ubrigen in 
der Posse auflretenden Personen waren nur NehenrolUn zu- 
gewiesen und secundierten sie das Spiel des Hauptacteurs nur 
dtirch gelegentliche Antworten, sowie dureh GesUculationen% 
cui sententiae cum alia refragantur, tum inscriptio apud Gru- 
terum vol. III. N. 1089, quae sexaginta mimos sive adiectos 
in honorem Eutychae archimimi, i. e. principis gregis, mo- 
numentum statuisse testatur. Of. etiara Pauly, Real-Encycl. 
V, 36. 37; Grysar 1. 1. pg. 25. 26. 35. 

Mimo semel in scaenam recepto paulatim ad altiores per- 
fectionis gradus perventum esse crediderira. Nam primo, 
cum mimus esset acroama ab uno aliquo histrione editum sive 
saltatiuncula (cf. Festus p. 326 ed. Muelleri), in extrema 
scaenae ora agebatur ante aulaeum : post, cum mimi iam ad 
legitimam fabularum formam accessissent et personarum nu- 
mero in dies crescente ampliore spatio opus esset, novum 
veli genus, quod siparium vocabant, mediae scaenae ita ob- 
ductum est, ut in exteriore sive antica parte proscaenii mi- 
mici histriones spectatorum turbam oblectarent, post siparium 
autem eodem tempore* quae ad iustam fabulam scaenicam 
necessaria erant, pararentur. Hoc quando primum factum 
sit quisve fuerit siparii inventor, nemo veterum nominatim 
prodidit, (cf. Cic. de prov. consul. § 14, quae oratio habita 
est anno u. c. 698) nee recentiorum quisquam, quod sciam 
coniectura assequi conatus est: sed d6 scaena ad agendos 
mimos amplificanda optime meruisse Publilium equidem pro 
comperto habeo. Id ipsum significare voluisse Plinium puto, 
cum scaenae mimical conditorem appellaret, idemque summo 
opere miror, Qrysarum his verbis deceptum Publilio, ho- 
mini privato, qui neque architectus neque amplis fortunae 
muneribus ornatus esset, gloriam theatri conditi vindicasse, 
etsi primum Pompeium anno 55 a. Chr. ^inansuram theatri 
sedem posuisse* satis testatur Tacitus ab exc. D. A. 14, 20. 



PROLEGOMENA. 9 

Si verba Plinii et Macrobii recte interpretatus sum, patet 
Publilium scripsisse illam quid em mimos, sed multo maio- 
rem gloriam eo consecutum esse, quod eos egregie scaenae 
aceommodavit atque ipse primas partes agere consueverat. 
Syriam in qua natus erat, constat iam Publilii aetate et po- 
stero quoque tempore abundasse omnibus luxuriae instrumen- 
tis, praesertim histrionibus. Cf. Philolog. 22, 443. Aeeedebat 
hue ingenii quaedam soUertia ac festivitas, propria ilia Syro- 
rum ac praecipue Antiochensium; aeeedebat extemporalis 
facilitas, qua Archiam, qui et ipse Antiochensis fuit, incla- 
ruisse accepimus. Cf. Cic. pro Arch. § 4. 18. Quintil. 10, 
7, 19. Quid mirum, Publilium, versibus fingendis promptum, 
agendis mimis excelluisse, in quibus multa ex tempore fundi 
solita esse admodum verisimile est. Eius artis et facultatis 
clarum dedit specimen anno a. Chr. quadragesimo quinto, 
cum Caesar, dictatpr in perpetuum creatus, imperator idem 
et consul in decem annos, quo memoriam imminutae liber- 
tatis toUeret, magnificentissimos ludos apparavit. Tum igitu^ 
Laberium, asperae libertatis equitem Romanum, paene sexa- 
genarium, quingentis milibus invitavit, ut prodiret in scae- 
na^ et ipse ageret mimos, quos scriptitabat; nee non Publi- 
lium Romam accivit, ut cum Laberio certamen iniret, cui 
certamini se adfuisse ipse Cicero scribit in epistul. lib. 12, 
18. Publilius cum omnes,,qui tunc scripta et operas suas in 
scaenam locabant, provocasset, ut singuli secum posita invi- 
cem materia pro tempore contenderent, nuUo recusante supe- 
ravit omnes, in quis et Laberium : unde Caesar arridens hoc 
modo pronuntiavit 

Favente tihi me vidiis es, JLaheri, a Syro 

statimque Publilio palmam et Laberio anulum aureum cum 
quingentis sestertiis dedit. 

Cui narrationi, quam ad verbum fere ex Macrobio de- 
scripsimus, pauca nobis sunt addenda. Ac primum quidem 
admiratione dignum prudens Caesaris consilium, qui, cum 
mimi plebi spectandi cupidae essent gratiores magisque ac- 
cept! quam serii argumienti fabulae, tunicati populi auribus 
niraium fere indulsit, dummodo gratiam sibi quaereret. Ex 
Gellio (17, 14) deinde adnotandum, Laberium rei publicae 



10 PROLEGOMENA. 

liberae acerrimum propugnatorem Caesarem oflfendisse, ut 

his verbis: 

Porro, Quirltes! lihertatem perdimm, 
Necesse est mvMos timeat, quern multi timenL 

unde non invito Caesare factum esse, ut victus discederet, 
iure suspiceris. Et quamquam infamiam scaenam ingressi 
dono lenivit, quod censum equestrem vel superaret, altera 
tamen macula principatus, quem Laberius inter scaenicos 
poetas obtinuerat, labefactati remansit. Denique quam di- 
versa fuerit Laberii et Publilii indoles, ex illo certamine 
elucet : Laberium litteris fuisse natum videmus, scaenae Publi- 
lium ; ilium, in verbis novandis audacissimum ideoque a Gel- 
liis et Noniis saepissime citatum, mimos sues in vulgus edi- 
disse scimus, huic, ex Syria advecto, cui sermo latinus non 
esset patrius et nativus , sed grammaticorum praeceptis in- 
culcatus*), nihil aliud fuisse propositum crediderim, quam 
ut, cum ipse archimimus esset, fabulas spectantibus probaret. 
Itaque factum est, ut pertenuis eius mimorum memoria ad 
posteros propagaretur. Caesare Publilii fautore idibus Martiis 
anni quadragesimi quarti interfecto poetam Romae mansisse 
et ineunte mense Aprili mimos in theatre egisse tradidit 
Cicero in epist. ad Attic. 14, 2 ex priore epistola theatrum 
Fiibliliumque (sic recte restituit Baiterus ex Mediceo) cognovi, 
bona signa consentientis muUitudinis, ita ut Publilius ardorem 
populi libertatis recuperandae cupidi secutus esse videatur. 
Cum autem Laberius decimo mense post Caesarem Puteolis 
esset mortuus, Publilius JRomae scaenam tenuit, cuius rei 
auctor est Hieronymus in Chronico ad a. 711 u. c, vel potius 
Suetonius pg. 295, 22 ed. Rothii. Quando vitam finiverit, 
non constat. 

Insignem laudem adeptus est Publilius brevibus illis 
sententiis, moralibus et philosophorum praeceptis simili- 
bus, acutis lepidisque, quas ut argumentorum lasciviam mol- 



*) In mimorum prologis ac dialogis Laberium imitatus verba com- 
posita hie illic primus finxisse videtur, ex. gr, pietaticultrix , gradlipeSj 
sed in sententiis puro se sermoni adplicabat. Cf. etiam Plinius nat. 
hist. 8, § 209: Pvblilii mimorum poetae cena, postquam servitutem exue- 
rat, nulla metnoratv/r sine abdomine, etiam vocahulo sumini$ db eo in- 
posito. 



PROLEGOMENA. 11 

liret, mimis inserebat. Itaque, qui domum aliqiiid ex theatre 
referre vellet, habebat, quod propter breVem ambitum cer- 
tosque iaraborum trochaeorumve ictus auribus facile insideret 
animoque inscuiptum maneret. lis sententiis iam Augusti 
temporibus tantus in rhetorum scholis habitus est honor, ut 
discipulis exempio proponerentur*), tantaque earum fuit ad- 
miratio inter adulescentulos , ut verborum aculeos et mucro- 
nes, antitheta, translationes variosque colores imitati ad in- 
saniam usque detorquerent. Huius sententiosi generis est, 
quicquid fere versuum Publiiianorum a Senecis patre et 
filio afFertur, sed memoriter, quod ex Sen. controv. pg. 206, 
4 sq. Burs, perspicuum est. Pariter Senecam philosophum, 
quos laudavit versiculos non ex libris descripsisse, sed in 
theatre audivisse ipsius verba aperte produnt, epist. 108, 8. 
9: Nonne vides, qmmadniodum theatra consonent, quotiens 
aliqua dicta sunt, quae publice dgnoscimus et comensu vera 
esse testamur? 

Desunt inopiae muUa, avaritiae omnia. 

ibid. § 12: Cum haec atque eiusmodi audimus etc, Epist. 94, 43 : 

Ah alio expedes, alter i quod feceris, 

Haec cum ictw -quodam audimus etc. Quid? quod Seneca 
rhetor ut Pubiilii sententiam banc attulit: 

Desunt luxuriae mult a, avaritiae omnia, "^ 

qui idem versus in nostris codicibus sic traditus est: 

Inopiae parva (leg. pauca) desunt, avaritiae omnia. 

Qui dissensus baud scio an ita explicandus sit, ut aut lapsum 
memoriae subesse aut histriones verba sue arbitrio variasse 
statuamus. 

Ut autem in Senecae philosophi libris multa extant pa- 
ternae disciplinae vestigia, ut vel in rebus minutis patris 
exemplum expresserit**), ita mirifice concinunt, quae ilie 
pg. 206, 11 Cassiurn Severum de Publilio dicentem facit: 
muUa apud cum melius esse dicta, quam apud qiiemquam co- 

*) Sen. rhet. 202, 24 Burs. Publilianum dedit, 211, 24 Puhlilianam 
sententiam dedit Festus quidam orator. 

**) Animadverti ex. gr. utrumque abstiauisse vocabulo etsi, et vitan- 
dae amphiboliae causa praetulisse etiamsi. 



12 PROLEGOMENA. 

micum tragicumque aut Romanum aut Graecum, et pluri- 
mos deinceps versus referehat Publilii disertissimos, et quae 
Seneca scripsit in epist. 8, 8: Quantum disertissimorum 
versuum inter mimos iaeet! Quam multa Puhlilii non excalceor 
tis, sed cothurnatis dicenda sunt! 

Hand raro igitur (of. adnotat. crit. ad v. v. 28. 58. 105. 
138. 157. 330. 484. 572. 601) Seqeca orationem ad similitu- 
dinem sententiarum Publilianarum conformavit, praesertim in 
clausulis. Cf. Quintii. 8, 5, 14. Idem in tragoediis depre- 
henditur (cf. ad v. v. 103. 363. 459. 640), ut hoc quoque 
argumento philosophum earura esse auctorem confirmetur. In 
hoc nimio fere Publilii studio mihi quidem admodum pro- 
babile est, quae leguntur de brev. vitae 12, 8: I nunc et 
mimos multa mentiri ad exprohrandam luxuriam ptda. Plura 
mehercules praetereunt quam fingunt, et tanta incredihilium 
vitiorum copia ingenioso in hoc unum saeculo processit, ut iam 
mimorum arguere possimus neglegentiam, item referenda esse 
ad PublUium, fortasse ad locum celeberrimum, quem attulit 
Petronius Satiricon cap. 55: Bogo, quid putes inter Cicero- 
nem et Publilium inter esse? Ego alterumputo disertiorem fuisse, 
alterum honestiorem. Quid enim his melius did potest? 

Luxuriae rlctu Martis marcent moenia. 
Tuo potato clausus pavo pascitur 
Plumato amidus aureo Bahylonico, 
GaUina tihi Numidica, tibi gaUus spado: 
Ciconia etiam grata peregrina hospita 
Pietaticultrix gracUipes crotdlistria 
Avis, exul hiemis, titulus tepidi temporis 
Nequitiae nidum in cacdbo fedt modo. 
Quo margarita car a trihaca Indica? 

* * * 

An ut matrona ornata phakris pelagiis 
ToUat pedes indomita in strato extraneo? 
Zmaragdum ad quam rem viridem, pretioswm vitrum? 
Quo Carchedonios optas ignes lapideos 
Nisi ut scintmes? prohitas est carhunculus. 
Aequvm est induere nuptam ventum textikm, 
Palam prostare nudam in nebula linea? 



PROLEGOMENA. 13 

De horum versuum auctore cum virorum doctorum sen- 
ten tiae in diversa abeant (of. Bernhardy, hist. litt. rom. 
pg. 460, adnot. 357, edit, quartae), non siipervacaneum esse 
videtur monere, quae Bueehelerus per litteras mihi signifi- 
eavit, pavonis saginationem (of. Plin. nat. hist. 10, § 45 et 
Varr. de re rust. 3, 6), ciconiae apparationem in gratiam homi- 
num delicatorum (Hor. Sat. 2, 2, 50 cum scholiis), uSum 
Coarum vestium (i. e. venti textilis) non ultra Caesaris tem- 
pera ascendere,v elegantiam vero ipsorum versuum et frequen- 
tem allitterationis usum vix admittere, ut posteriori aetati 
tribuantur. Quae omnia optime inter se congruent, si illos 
versus Caesaris aequali, Publilio Syro vindicaveris ; nee si 
statuas, id quod unice verum est, Petronium Neronis aetate 
vixisse, mirum videbitur, quod illorum versuilm mentionem 
iniecit. 

Quod Quintilianus libro X. de poetis latinis disse- 
rens Publilium non memoravit, facilem explicatum habet. 
Nam praeterquam quod oratori*) copia verborum non ex mi- 
mis petenda est, illis temporibus admiratio Publilii iam de- 
fervuerat, quare ilium versum, quem instit. or. 8, 5, 6 et 9, 
3, 64 protulit 

Tarn dee§t avaro quod habet, quam quod mon habet, 

a Quintiliano non ex ipsa Publilii lectione, sed ex Senecae 
controversiis (pg. 206, 14 Burs.), quas ipse laudat lib. 9, 2, 
42, haustum esse crediderim. 

Haud multum igitur abfuit, quin Publilii nomen obli- 
vione obrueretur, nisi amator quidam illius sententiarum me- 
moriam earum reduxisset. Extitit enim, iam prime, ut opi- 
nor, saccule post Chr. n. cum Publilii mimi adhuc vigebant, 
saltem Gellii aetate prior, qui eas suo consilio coUigeret 
coUectasque ederet, non ad fidem exemplarium manu scri- 
ptorum, sed auribus potius ab histrionibus exceptas, quales 
ore vulgi traditas aut in theatre celebratas deprehenderat. 
Cf. Gellius 17, 14, 3: Huius Publilii sententiae feruntur 



*) Cf. C. lulius Victor in arte rhetor, cp. 26, pg. 447, 33 ed. Halmii. 
Sermonis usits multo frequentior quam orationis est ... . Multum ad 
sermonis elegantiam conferent comoediae veteres et togatae et tdbernariae 
et Atella/nae fabulae et mimofabulae. 



14 PROLEGOMENA. 

pleraeque lepidae et dd communem sermonum usum commen- 
datissimae, ex quibtis sunt istae singulis ver situs circumscri- 
ptae, quas libitum hercle est adscribere. Sequuntur versus no- 
strae editionis 362. 55. 176. 106. 1(J4. 193. 221. 178. 264. 
245. 645. 383. 416. 469. Quae autem ille in edendis Publilii 
sententiis peccavit, nostrum est damnum (nam quotquot ser- 
vati sunt codices, ex illo libello fluxerunt omnes) ; velut versus 
37, Terentianus Andriae 3, 3, 23, nisi est ab interpolatore 
additus, editoris potius neglegentia irrepsisse videtur quam 
ab ipso Pubiilio in scaena repetitus. De versu 338 Labe- 
riano, et 430 Enniano dubitare licet. Num v. 236 accura- 
tissime Publilii verba reddiderit, viderit ipse. Aeque dubium 
videtur, utrum v. 119 et 438, quos codices sic exhibent 

Cundis potest acddere, quod cuivis potest, 
vitam misero longam, felid hrevem, 

editoris an librariorum culpa sic formati sint, cum iidem apud 
Senecam sic scripti legantur: 

Cuivis potest acddere, quod cuiquam potest. 
vita misero longa, felici previs, 

lam inde a Gellii temporibtis per duo amplius saecula 
altum de Pubiilio silentium est. Nam quod Hieronymus 
in epistula ad Lactam 107 (vol. I. p. 679 edit. Vallarsii) 
scripsit: Legi quondam in scholispuer ^Aegrereprendas, quod 
sinas consuescere^, etsi Publilium redolet et Hieronymum Ro- 
mae eruditum esse et grammaticos pueris sententias ediscen- 
das dedisse constat (Sen. epist. 33, 7), in nostris tamen co- 
dicibus himc quidem versum non legi monendum est, sed, 
quod ad sententiam, non multum diversum v. 85 Consueta 
vitia ferimuSy non reprendimus, Nihilominus vel certo testi- 
monio destitutum non mirum habere debet, legisse Hierony- 
mum Publilii versus: suffragatur enim, ut nihil dicam de 
chronici loco «upra allato (cf. pg. 10), ei coniecturae versus 
ab eodem laudatus, in lovin. lib. I. sub fin. 

Difficile custoditur, quod plures amant, 

si contuleris v. 326 et 408 

Maximo yperido custoditur, qu^d muUis placet, 
Non facile solus serves, quod nmltis pla^. 



PROLEGOMENA. 15 

et si recte interpretatus sum Pseudovincentii locum ex spe- 
culo morali petitum (cf. ad v. 628), integrum Publilii sena- 
rium apud Hieronymum extare credere licet, quamquam locus 
nondum inventus est. Denique posterioribus quoque saeculis 
Publilii sententiis suum fuisse locum in grammaticoruin sup- 
pellectili litteraria, lectionibus- codicis Turicensis ita me con- 
firmaturum confido, ut omnis dubitatio eximatur. Ac nescio 
an ilia ipsa a codicibus nostris discrepantia, quam apud Hie- 
roliymum deprehendimus, indicio esse possit ludi magistros 
his sententiis ita usos esse, ut pueros orationem variare et 
homonyma substituere instituerent. 

Vix in censum vocandus est Macrobius, quem sua ex 
Qellio descripsisse iam supra pg. 5. demonstravimus. Ulti- 
mum inter auctores veteres testem producimus Salvianum, 
ex cuius verbis (de gub. dei 1, 10 ti^ iUe ait Alima nobis, 
nostra plus aliis placent i= v. 28) senfentias medio saec. V. 
in multorum ore, sed poetae nomen ignotum fuisse coUigitur. 

Haec fere de Publilio ex auctoribus latinis eruere licuit. 
Ex ipsis sententiis possit aliquis elicere Euripidis tragoedias 
et comicorum graecorum fabulas baud incognitas fuisse Publi- 
lio (cf. ad V. 36. 438. 458. 636), Phaedrum contra passim 
Publilii sententias expressisse (cf. ad v. 255. 644). Quod 
denique in versibus 450. 635 patriae relictae et manumissio- 
nis memoria inicitur, animum cogitatio subit Publilium ea 
quoque baud raro attigisse, quae ad ipsius personam vitam- 
que pertinerent. Sed haec satius videtur in medio relinquere. 



11. De sententiarum Publilianarum codicibus. 

Codicum, qui sententias a nobis editas continent, dum- 
modo memineris Publilii nomen plerumque cessisse Senecae, 
tam magna est copia, ut editores vel novissimos perpaucis 
tantum , et quod valde dolendum est, partim corruptis, aliis 
bonae quidem notae sed pessime collatis ad emendationem 
usos esse iure meritoque mireris. Quos ipse adhibui in ad- 
omanda editione mea, hi sunt: 

1) Codex Parisinus latinus 2676 {Pa), membra- 



I 

I 



16 I^ROLEGOMENA. 

naceus saeculi noni. Continentur hoc libro commentaru In 
psalmos; scripta quaedam Isidori, Augustini, Hieronymi, sen- 
tentiae Sexti de graeco in latinum translatae (cf. opusc. sent, 
et mor. ed. J. Conr. Grellius, vol. I. pg. 248 — 253) ; ultimum 
denique quaternionem explent ^SENTENTIAE SENECAE 
PHYLOSOPHP. In his sententiis quae passing eorreeta sunt, 
pleraque manum produnt saeculi X. 

2) Codex Parisinus' latinus 7641 (P&). Is mem- 
branaceus saeculo decimo medio vel ineunte scriptus, con- 
tinet glossaria latina, quae excipiunt fol 81 sqq. ^SENTEN- 
TIAE SENECE XLVJ' (sic). Hie liber etsi cum Parisino 
2676 ita conspirat, ut ex ipso descriptus esse videri possit*), 
(P = consensus utriusque codicis) rectius tamen ex eodem, 
quo ilium, fonte ductum et vel maiore cura ac diligentia ex- 
aratum esse dicas. Nam aliquotiens, ubi codex;, archetypus 
duplicem obtulerat lectionem, scriptor codicis P& religiose, 
ne dicam inepte, utramque descripsit, ut v. 91 Gum alii ini- 
micum nemo gratiam tuto redit alii inimico alii in gratiam, 
V. 126 Dixeris maledida alii cum ingratum hominis dixeris 
alii cunda alii hominem, et v. 336 Malefacere qui vult, num- 
quam non causam invenit alii causam numquam invenit, qui- 
bus locis in margine codicis Fa discrepantia scripturae non 
est adnotata**). Itaque huic quoque codici quamquam sae- 



*] Inter corruptelas utrique codici communes dignae sunt quae com- 
memorentur: i littera pro 6'posita, v. 88 imperis, 232 incitis, 313 invo- 
cis, 322 timit, 48 vindere, 132 diliberandvm, 154 ejfugire, 185 aduliscen- 
tiam, 240 contumiliam; e pro i v. 147 coget, 168 reteneas; metathesis 
vocalium 246 filex, prov. 146 pegit; vocabula male dirempta 155 nus 
quam, 260 sed amnat; gravius corrupta 78 deomnes, 187 rege redet spere, 
209 non conpossit queri, 216 furetina. 

*^) Aliis tamen locis, ubi marginalis lectio iam In codice Pa ad- 
scripta est, in Ph ipsi Sententiae adhaesit hoc modo: Prov. 24 (ante 
V. 436) non dico qui si cecideris sed si titubaveris qui accideris, 
Prov. 26 multos mors incerta qui prevenit qui praeveniet, Prov. 28 ora- 
tor em> qm deputa si , . . persuaseris qui reputa, Prov. 114 8%mt multi 
qui alii plurima . . . contemnunt alii plurimum, Quam promptum sit, 
illud qui ita interpretari, ut idem valeat quod aliqui vel quidam, scili- 
cet libri, neminem certe fugit; sed nondum a criticis animadversum 
esse credo, praefigi saepius in codicibus q., ubi de veritate scripturae 
iam ipsis librariis non constiterit, itemque in marginibus variaro lectio- 
nem eodem signo praeposito iuduci solere. Scio multa esse signa, quibus 



PROLEGOMENA. 17 

culo posteriore scripto suus est usiis, cum praesertira eius 
testimonio nonnulla firmentur, quae in antiquiore Parisino 
aut leetu diffieilia sunt aut iniuria temporum plane evanue- 
runt. Cf. ad v. 297. Prov. 24. 

^^ Parisinis proximus est et aetate et bonitate 3) codex 
Rheinaugiensis 95 (jR), nunc Turicensis, saec. IX-. mem- 
branaceus^ cuius notitiam debeo Conrado Bursian, professor! 
Turicensi. Continet Miscellanea ex SS. Patribus, veluti Ter- 
tuUiani fragmentum, item excerpta ex orationibus Curtii Rufi, 
de quibus disseruit Arnoldus Hug in musei Rhenani 20, 117 
sq., pag. 91—114 ANNEI SENICAE PROUERBIA. 

4) Codex Turicensis (T), C. 78, membranaceus saec. 
IX. quem accuratius descripsit Jo. Gasp. Orellius in Hel- 
perico pg. 2—6 (Helperici Karolus Magnus et Leo papa, 
Turici 1832). Insunt varia SS. Patrum opuscula, veluti 
Columbani epistulae, Dionysii Catonis disticha, Prisciani peri- 
egesis, fol. 157 usque ad fol. 159 centum decem sententiae, 
magna ex parte Publilii Syri, sed ita interpolatae atque glos- 
sis et interpretamentis foedatae, ut monachi manum in iis 
facile agno^cas. Titulum praefixum esse nullum ideo minus 
mirandum est, quia desunt sententiae incipientes a litteris 
A et JB. Eas sententias (nam versus yix dicas) primus edidit 
J. Gasp. Orellius ad calcem Phaedri fabularum novarum^ 
pg. 48 — 54, admodum accurate, interpunctione etiam servata, 
qua, cum illo saccule satis sit insolens, ludi magister aliquis 
discipulorum commodis videtur inservisse. 

5) Codex Basiliensis (JB), signatus olim K. III. 34, 
nunc A. N. IV; 11, saec. X. in quo post Sallustium senten- 
tiae Publilianae dxeg)akot usque ad v. 296 leguntur. Is ver- 
sus cum in fine quatemionis scriptus sit, quot sententiis am- 
plior fuerit ille liber, unde descriptus est, diiudicari nequit. 
Hunc quoque codicem typis exprimendum curavit Orellius, 
loco supra indicate pg. 37 — 48 5 ceterum in eo minus accurate 
officio sue functus est, quod non satis distinxit, quae manu 
secunda addita aut correcta sunt. 



adnotatio aliqua in margine quaerenda indicatur, sed hoc, de quo agi- 
mus, (i. e. quaere?) certe inter antiquissima fuit et vel nostris tempo- 
ribus a multis usurpatur. Eo signo male intellecto, cum librarii qui, 
que vel similia depingerent, multae profecto ortae sunt corruptelac. 

PiTBLILIUS STBUS. 2 



18 PROLEGOMENA. 

6) Codex Frisingensis {F) olim, nunc inter latinos 
Monacenses n. 6292^ membranaceus saeculi XI. continens 
cum alia, turn ex poetis Latinis excerpta ideoque certa- 
tim a philologis et laudatus et descriptus. Cf. Aretin, Bei- 
trage 7, p. 257, et nos ad (Pseudo)Caeciliuni Balbum pg. 17. 
In hunc codicem, locupletissimum omnium, quippe qui solus 
servaverit posteriorem sententiarum partem (N — V) et prio- 
rem centum fere versibus auctam, sed titulo carentem, primus 
incidit M. Velserus, quo auctore professor quidam Ingolsta- 
diensis Publilium Syrum aimo 1600 edidit, ut infra nar- 
rabitur. Sed is, quamquam editoris esse officium baud igno- 
ravit, nisi monito lectore a vestigiis libri mscr. non recedere, 
tamen, ut mos erat permultorum illis temporibus philologo- 
rum, tam multa omisit, tam multa inscitia male administra- 
vit, ut quo fundamento critico tamquam satis firmo se inniti 
nostri saeculi editores opinati sunt, id potius infirmissimum 
sit existimandum. 

Simillimus Frisingensi est 7) codex Vindobonensis 
368 (F), saeculi XI. ita mutilus, ut deficiat v. 121 in fine 
litterae C. Huius apographon typis exscribi iussit Carolus 
Schenkl in libello inscripto : Beitrage zur Kritik des Annaeus 
Seneca, 1864, pg. 64. Cum sit is versuum ordo, ut se ex- 
cipiant v. 1. 3. 5. 7. 9. . . . 2. 4. 6. 8. 10 . . ., aut ipsum 
codicem aut ilium, unde Vindobonense fragmentum fluxit, 
binis columnis scriptum fuisse coUigitur. 

Selectas tantum sententias, quibus praecedunt Sallustius 
et Julius Exsuperantius, nuUo praemisso titulo habet 8) co- 
dex Parisinus lat. 6085, membranaceus, saeculi XL (E) 
Cf. Dietschii Sallustium (Lips. 1859) vol. L pg. 4. Eadem 
epitome, praefixo titulo *Incipiunt sententiae Senecae' legitur 
in codice Parisino 1919, saec. XIV. fol. 148, Augustini con- 
fessionibus sYibnexa. 

9) Codex Bernensis 704, membranaceus saeculi XIL 
^Proverbia Seneche' exhibet inde a fol. 1 usque ad fol. 11. 
Huiijs libri ut integram adnotarem discrepantiam, impetrare 
a me non potui, propterea quod eo in nonnullis quidem 
locis optimorum codicum auctoritatem confirmari vidi, longe 
plurima vero, quanto opere illo lam saccule sententiae Publi- 
lianae depravari et interpolari coeptae sint, aperte ostendunt. 



PROLEGOMENA. 19 

Nam inde • ab illo saeculo omnia et interpolatlonum et cor- 
ruptelarum genera adeo invaluerunt; ut diversitates scriptu- 
rae indicare nimis molestum sit. Ut tamen exiguum saltern 
iilius corruptionis daretur specimen, discrepantias 

10) codicis Parisi'ni lat. 8049 (C) per saturam de- 
cerptas in adnotationem criticam recepimus. Is codex, mem- 
branaceus, ex compluribus fasciculis compositus, complectitur 
Persium cum scholiis, Petronium, Ciceronis de divinatione 
fragmentum saeculo decimo exaratum; in ultimis duodevi- 
ginti foliis homo aliquis doctus saeculo fere XIII. ex Sene- 
cae potissimuni dialogis, epistulis, tragoediis, ex controversiis 
Senecae patris, ex libro de moribus, ex Caecilio Balbo, ex 
Catonis monostichis, denique ex Publilio ingentem senten- 
tiarum farraginem corrasit easque — numero duo fere milia 
— ad ordinem alphabet! digessit. Publilii sententiae aliae 
ad arbitrium immutatae, subobscurae et corruptiores consulto 
omissae, aliae denique pro modulo et ingenio hominis lin- 
guae latinae non imperiti, sed invita pleraeque Minerva re- 
fictae sunt. 

Ultimum commemoro 11) codicem Bambergensem 
saeculi XIII. a Gulielmo Meyero Spirensi diligentissime de- 
scriptum et mihi, qua ille ^st officiositate, transmissum, sed 
ita corruptum, ut deterioribus libris sit adnumerandus : si 
qua offert speciosa, baud dubie merae coniecturae debentur. 
Quae mihi fuit causa satis idonea, cur in adnotatione critica 
paucissimis tantum locis eius facerem mentionem. Prudens 
silentio praetermisi codicem Cusanum saeculi XII. quern 
descripsit Josephus" Klein in libro inscripto ^Ueber eine Hand- 
schrift des Nicolaus von Cues, Berol. 1866% sicut codices 
Parisinos aliquos saeculi XIV. quia critico nihil ex iis re- 
dundat lucri*). Unum excepi atque ad illustrandos v. 636 — 
651 in partes vocavi 

12) codicem Parisinum lat. 8027, membranaceum 
saeculi XIV. (;r), baud ignorans eius auctoritatem admoduni 
esse suspectam. Continentur enim fol. 89 sq. Senecae 'liber 
de moribus vel disciplina seu libero arbitrio' et ^Eiusdem 

*) Codice^i publilii sententiarum saeculo X. scriptum, qui nunc in 
bibliotheca Firm. Didotii asservatur, commemorat Theod. Mommsenus, 
Mus. Khen. vol. XVIII. p^. 594. 

2* 



20 l?ROLfiGOMENA. 

liber proverbiorum' , i. e. sententiae Publilii, quibus aliae 
tamen irrepserunt ex aliis auctoribus desumptae. Hoc autem 
in codice singulare est, quod sub finem proverbiorum litte- 
rae V viginti fere sententiae subiunctae sunt, partim pede- 
stres, decern Publilianae, mediusque his insertus versus (si 
modo versus est) nostrae editionis 638, prioribus editoribus 

lam agmen claudant ii codices, qui a prioribus Publilii 
editoribus adhibiti sunt. 

Codex Erasmi, cuius ad fidem ipse editionem princi- 
pem curavit. Eum esse ex iis, quos Bentleius ex Cantabri- 
giae bibliothecis petitos ipse versavit, valde veri simile est. 

Codex Panthaleonis, *scriptus ante aliquot saecula, 
pulvere et tineis fere corruptus', ut ipse dicit in praefatione 
editionis anno 1544 in lucem emissae. 

Duo codices G. Fabricii, in quorum altero Proverbia 
Senecae videntur scripta fuisse; alterum his verbis signifi- 
cavit: ^manuscriptum, in quo multorum coUectae erant sen- 
tentiae'. 

Codices Palatini, ad quos Gruterus identidem pro- 
vocat, saccule XIII. vel XIV. non vetustiores censendi sunt, 
sicut colligitur ex interpolationibus. Horum igitur ope cum 
facile carere possimus, unus tantum, qui indagetui; et accu- 
ratius excutiatur, non plane indignus est, eum dice, cuius 
mentionem fecit Gruterus ad v. 35, et quem eundem in ad- 
notationibus ad v. 39 et 146 significare videtur. 

Codex S. Amandi, cuius mieminit Dionysius Godo- 
fredus in editione Senecae anno 1590 emissae. 

Codices Bentleii quattuor, Cottonianus, Sidneianus, 
codex Caiani et codex coUegii Trinit. Cantabr. excepto v. 9. 
(quicquid pro eo, quod in reliquis libris scriptum est quid 
vel qiwd) nihil fere boni habent, nisi quod in nostris quo- 
que codicibus traditum sit. Quintum codicem, Leidensem, 
Bentleii in gratiam consuluit Abrahamus Gronovius. 

Codex Gryphiswaldensis, membranaceus , saeculo 
fere XIV. scriptus, collatus a Reinholdo anno 1838, nuUius 
est pretii. 



PROLEGOMENA. 21 

Hos codices si inter se comparare velis, duplex esse 
potest ponderandi ratio, sententiarum sive copiam sive inte- 
gritatem spectaveris. 

Ac plerique quidem, quos ipse vidi (sunt autem amplius 
viginti), item quibus editores usi sunt tantum non omnes, 
paueissimis exceptis easdem fere continent sententias easque 
vere Publilianas, quae incipiunt a litteris A — M ad ducen- 
tas quinquaginta, nostrae editionis v. v. 1 — 34 (J.), 44 — 78 
. (B\ 85—105 [G), 123-138 (D), 147-162 {E), 166-192 {¥), 
194—202 ((?), 203—223 {JS), 230—263 {J\ 291-301 (L\ 
309—340 \M)y litterae N decern, 37T— 386, quarum ulti- 
ma est 

Negandi cama avaro numquam deficit: 

deinde ad explendas litteras N — V circiter centum quinqua- 
ginta sententias ex Pseudosenecae libro de moribus, pleniore 
olim, quam nunc circumfertur, fortasse etiam aliunde excer-4 
ptas. Patet igitur saccule fere septimo vel octavo posterio- 
rem partem sententiarum Publilianarum intercidisse, mox ad 
resarciendum damnum additas esse alias, morales item et 
breve&^ sed a Publilio alienas. Is libellus, quem superne 
mulierem formosam turpiter atrum in piscem desinentem no- 
mines, incredibile est dictu, quotiens descriptus sit. Quo 
panno assuto factum esse puto, ut Publilii nomen obscura- 
retur et ad Senecam, quem libri de moribus auctorem esse 
medio aevo perhibebant, omnium sententiarum origo refer- 
retur. Quia autem, quem nunc librum de moribus dicere 
consuevimus, in codicibus antiquissimis Proverbia inscriptus 
erat, Publilii quoque sententiarum (Gell. 17, 14) coUectio 
Proverbia inscribi coepta est. Huius codicum generis locu- 
pletissimi testes sunt Parisini duo {FcC^ et P6), JRheinaugi^n- 
sis, JBasiliensis. 

lam inde a saccule undecimo hoc sententiarum corpus 
ab aliis in brevius redactum, ab aliis, praesertim saccule XIV. 
adauctum est. De accessionibus infra dicendum erit: epito- 
marum exempla praebent codd. Parisini 6085 et 1919. Simili 
epitome, paulo tamen pleniore, usus est Vincentius Bellova- 
censis saccule XIII. Aflfert enim in libris IV. et V. spe- 
culi doctrinalis, sive, ut in aliis editionibus numeratur, V. et 



22 PROLEGOMENA. 

VI, et libb. XXX. et XXXI. speculi naturalis, praemissis 
plerumque verbis *Ex proverbiis Sapientum' ad duceutas 
sententias; tarn genuinas quam subditicias illas et quasi vica- 
rias, multas duobiis tribusve locis. Nee aliud quidquam nisi 
proverbia ilia cognitum erat Waltero Burleio ceterisque raedii 
aevi scriptoribus, quos enumerare non attinet. Haec hacte- 
nus de codicibus mutilatis. 

Alterius codicum stirpis, cui plenam debemus senten- 
tiarum collectionera, litterarum N — V ultra ducentas sexa- 
ginta et priorem partem centum fere versibus ampHorem, 
unus est propagator ' codex Frisingensis. Nam neque Turi- 
censem aut Parisinum 8027 (n) pari loco ponere licet, cum 
paucas tan turn posterioris partis (N — V) sententias tradide- 
rint, nee Vindobonensem aut Palatinorum optimum, in qui- 
,bus pars novarum sententiarum alitteris-4 — -5f incipientium 
servata est. 

Ut autem Frisingensis amplissimam sententiarum colle- 
ctionem exhibet, ita, si sinceritatem scripturae spectes, co- 
dicibus saeculi noni ac decimi inferior est. Ut taceam de 
quibusdam interpolationis vestigiis, praesertim ordo verborum 
saepius adeo turbatus est, ut librarii aures a senariorum icti- 
bus alienas fuisse pateat. Servavit tamen unus vocabula 
aliqua, quae in ceteris codicibus omnibus interciderunt, v. 
132 saepe, 244 etiam, 263 quod videL lisdem fere et vitiis 
et virtutibus praecellit, qui ei quasi consanguineus est, codex 
Vindobonensis mutilatus, qui hoc singulare habet, quod solus 
formas aliquas vetustas exhibet, ut v. 18 pote, 84 repre^idi- 
mus, 92 periclum. Inter ceteros Turicensis aliqua verae scri- 
pturae vestigia solus servasse videtur, sed ea incerta reddit 
interpolatorum licentia, quae tanta est, ut quae merae lubi- 
dini tribuenda sint, quae codicibus vel melioribus vel cor- 
mptis, aegre saepe diiudices. Aliqua tamen interpolationis 
monstra orta esse videntur ex codice aut corrupto aut littcris 
minus claris scripto, veluti v. 91 ingratuihi (in gratiam tuto), 
483 petit (potenti). 

Quae cum ita sint, Parisini Pa et Pb, Rheinaugiensis 
atque Basiliensis de palma certant. Quorum si Basiliensem, 
qui ipse Basiliensis sim, optimum esse dico, quamquam in 
hoc quoque multa socordia peccata sunt, id non fit caeco 



PROLEGOMENA. 23 

• 

patriae amore^ sed quia baud pauci versus huie uni codici 
salutem debent. Cf. v. 10. 33. 50. 52. 63. 126. 130. 134. 
166. 209. 252. Parisinos, quibus proxime accedit Rheinau- 
giensis, possis quidem dicere minus neglegenter scriptos esse ; 
sed, quod multo gravius est, eorum versuum, qui in Basi- 
liensi leguntur, vix unus est alterve, qui ex solo codice Pa 
aut P6 aut B in integrum restituatur. 



III. De editionibus^ Publilii Syri. 

Vidimus igitur Publilium per multa saecula oblivione 
obrutum fuisse, sententiarum autem dimidiam fere partem, 
additis in fine aliis ex Pseudosenecae libro, qui vulgo in- 
scribitur de moribus, saepe descriptam, divulgatam, lectita- 
tam esse. Ea proverbia quanti feeerint illius saeeuli homines, 
quo ars typographica efflorescere coepit, hoc documento est, 
quod exeunte saccule XV. non solum Senecae operum edi- 
tionibus addita, sed plus decies peculiaribus libellis in vul- 
gus emissa sunt. lam cum Desiderii Eras mi cura anno 
1515 Basiliae Senecae philosophi opera typis loannis Fro- 
benii descripta prodirjent, noluit ille quidem opuscule illo 
lectores fraudare, sed hoc monuit ^non esse Senecae, sed coir 
ledum ex mimis; quosdam enim deprehendi citatos apud Gel- 
lium aliasque sefitentias adiectas esse ex orationihus solutis^, 
idemque separatim edidit mimos Publianos, castigates 
et elucidates, una cum Dionysii Catonis distichis et se- 
ptem Sapientium dictis, qui liber postea saepius typis repe- 
titus est. Sed quo anno Erasmus Publilium ab oblivionis 
iniuria 'vindicasset, nondum satis exploratum erat, donee Fr. 
Latendorfius, qui ante hos sedecim annos seminarii philolo- 
gici Gottingensis mecum sodalis fuit, in doctissima disser- 
tatione (Sebastiani Franci de Pythagora eiusque symbolis 
disputatio commentario illustrata, Suerini 1868. 4°) pg. 8 
monuit, editionem principem prodisse Londini anno 1514. 
Titulus libri hie est: Disticha moralia, titulo Catonis, cum 
scholiis auctis Erasmi Roterodami. Apophthegmata Grae- 
ciae Sapientum, interprete Erasmo. Eadem, per Ausonium 



24 PROLEGOMENA. 

• 

cum Schol. Erasmi. Mimi Publiani, cum Eiusd. schol. auctis 
recogniti. Institutum hominis christiani, carmine per eun- 
dem £rasmum Roterod. Londini per Petr. Treveris 1514. 4. 

Ipse usus sum eiusdem libri editione Argentoratensi, quam 
paene haereo cui anno adscribam: editor enim praefationem 
scripsit Lovanii anno 1514, Kal. Augusti, Matthias Schure- 
rius bibliopola brevi epistula in fronte posita commendavit 
librum iuventuti studiosae Argentorati XVI. Kal. Novembris 
a. 1515, conqu^stus simul de mala quorundam industria, qui 
opus a se redemptum furtim typis exscriberent, in fine deni- 
que subscriptum est: Argentorati ex aedibus Schurerianis 
mense Martio 1516. Aliam editionem, Coloniensem anni 
1515, ab aliis usurpatam esse video; alteram Coloniensem 
anni 1520 a J. Sotero, item Hagenoensem a Th. Anshelmo 
a. 1522 typis descriptam, Helmstadiensem anni 1611 idem 
commemorat Latendorfius: Basiliensem anni 1520 (per Joa. 
Frobenium mense Octobri) et alteram Argentinensem anni 
1516 ipse manibus versavi. 

Erasmus igitur prim,us intellexit proverbiorum , quae 
vulgo edebantur, duplicem vel triplicem esse originem; ex 
Publilii Syri mimis fluxisse sententias inde a littera A us- 
que ad litteram JW, ex opuscule quodam pedestri oratione 
conscripto reliquas (^— F); paucula denique, quae in pro- 
verbiorum editionibus permultis sub finem litterarum A — V 
adsuta sunt, excerpta esse vidit ex Senecae libris de de- 
mentia ideoque merito abiecit. Itaque illas, vere Publilia- 
nas, si quae vitia traxerant, (incidit autem in corruptissimas) 
numeris iambicis vel trochaicis clausit, omissis tamen paucis 
adeo corruptis, ut a metro iambiqo abhorrere viderent^r, 
sententias eo ordine exhibuit, quo in codicibus se excipiunt, 
brevissima adscripsit scholia, addidit versus aliquos Publilii 
ex Gellio et Seneca rhetore: a pedestribus, exceptis paucis 
quas mallem omisisset, prorsus abstinuit idque consulto, ut 
ipse innuit in praefatione: *reiectis iis, quae perperam erant 
admixta ex aUorum libris'. Quid multa ! etsi in emendando 
et enarrando poeta pagano paucas tantum horas se coUocasse 
profitetur, quo theologorum eflfugeret vituperationem, munus 
cditoris principis pro parte virili sustinuisse putandus est. 

lam inde ab eo tempore, cum semel Publilius Syrus ab 



PROLEGOMENA. 25 

inferis excitatus esset, proverbia Senecae in oblivionem ca- 
dere coeperunt. Sed triginta fere annis post, cum Hen- 
ricus Tanthaleon in proverbiorum codicem incidisset, 
sententiarum Publilianarum silvani; raram illam apud Eras- 
mum inde a littera N, densare et complere sibi visus est, 
etsi nihil aliud auxilii habuit, quam quod iam Erasmo co- 
gnitum fuerat. De cuius editione cum posterioribus saeculis 
nihil amplius ne fama quidem auditum sit, plenpim titulum 
adseripsi : Catonis disticha moralia cum scholiis Erasmi Rot. 
Mimi Publiani cum eiusdem scholiis auctis recogniti, quibus 
aceesserunt plurimi nuper inventi et numquam typis evul- 
gati, a Heinrico Panthaleone recogniti cumque eiusdem scho- 
liis illustrati. Dicta Graeciae Sapientum, cum quibusdam 
Erasmi opusculis. Basileae anno 1544. impressum per 
Erasmum Xylotectum mense Augusto. Sed quae est ista 
mhnorum nuper inventorum farrago? lactator ille, qui Sene- 
cae proverbiorum editiones totiens repetitas ne noverat qui- 
dem, nihil aliud fecit, nisi posteriorem sententiarum partem 
{N — V) centum fere viginti ex proverbiorum codice ductis 
et aegre ad quandam carminum speciem assimilatis auxit, 
idem ad priorem partem aliquot addidit, partim quas Eras- 
mus spreverat ut nimis corruptas, quamquam erant vere 
Publilianae, alias ex Senecae de dementia libris, quarum 
fons erat appendix ilia proverbiorum codicibus nonnuUis, ut 
supra memoravimus, false afiixa. 

Neque tamen hoc male Panthaleonis exemplo corrupti 
sunt Georgius Fabricius, Henricus Stephanas , Theodorus 
Zwingerus. Et Fabricius quidem, Chemnicensis, cum in 
duobus exemplaribus antiquis, sed interpolatis, novos Publi- 
lii, ut ipse opinabatur, versus invenisset, adeo tamen se ad- 
dixit Erasmo, ut sententias ab illo editas seorsim poneret, 
suas caute inscriberet ^Sententias Publii mimis similes*. Pri- 
mum edidit Publilium, ut narrat Schweigerus, in elegantiis 
e Plauto ac Terentio collectis Lipsiae 1550, haud multo post 
Argentorati 1554, si fides est Zellio, una cum Catonis disti- 
chis; denuo Lipsiae a. 1560. 1567. 1571. 1581, quibus edi- 
tionibus editoris epistula dedicatoria a. 1558 et typographi 
praefatio a. 1559 scripta praemissae sunt. 

Deinde Publilii sententias per locos communes digestas 



26 PROLEGOMENA. 

ediderunt, quos duos praeter Fabricium nominavi editores, 
Henricus Stephanas annis 1564 et 1569, in Fragmentis 
poetarum veterum latinorum iam a Roberto patre coUectis, 
vir sobrii iudieii; quippe qui perpaucis exceptis acquiesceret 
in sententiis ab Erasmo evulgatis, et Theodorus Zwin-' 
gerus anna 1575, qui pag. 62 aperte professus est ^minimo 
negotio ostendi posse inter Publianos verstis non paucos spurios 
reperiri*, quibus verbis Panthaleonis editionem videtur notasse. 
Zwingeri opus, 'Morum philosophia poetica, ex veterum 
utriusque linguae poetarum thesauris XVIII. libris deducta 
Basil. 1575' magnum volumen est, quod ad 1621 paginarum 
ambitum accrevit, nee tamen, quantum vidi, aliae sententiae 
continentur nisi Erasmiahae. NonnuUas editor coniecturis 
emendare conatus est, ex. gr. v. 187 feminam maturam, v. 321 
demit at sibi, quas, cum sint nuUius pretii, in apparatu cri- 
tico plerumque silentio praetermisimus. 

De Dionysio Godofredo pauea. sufficient : nam in- 
iuria inter Publilii editore^ refertur. Is enim, cum Senecae 
philosophi opera qua^ extant omnia sex voluminibus Basiliae 
1590 edidisset, in vol. VI. extreme pg. 273 — 287 ^Proverbia 
Senecae* adiecit, ne quid desideraretur, vel quod incertae 
auctoritatis esset. Ita factum est, ut sententias pedestres, 
quae in editione nostra litteris inclinatis expressae sunt^ nee 
iambis clauderet, nee selectas, sed universas reciperet, prout 
eas in codicibus editionibusque vetustis repererat, denique 
ne interpolatas quidem ex Senecae de dementia libris peti- 
tas resecare auderet. 

Cum Stephanus et Zwingerus in viam rectam ab Eras- 
mo monstratam, a qua Panthaleon decesserat, reflexissent, 
ecce sub finem saeculi XVI. Petrus Pithoeus denuo in 
veterem errorem relapsus est. Sicut autem^ aegrotantibus 
febris recidiva gravius nocet, ita Pithoei exemplum poste- 
rioribus editoribus tantum caliginis offudit, ut usque ad hunc 
diem vestigia veritatis relegere nemini contigerit. Scilicet 
eo maxime imposuit Pithoeus philologis, quod Epigram- 
mata et poematia vetera Parisiis excussa a Dionysio 
Duvallio anno 1590 pleraque ex antiquis codicibus nunc pri- 
mum, alia emendatiora se edidisse in fronte libri professus 
est, non arroganter, si anthologiam in universum gpectaveris : 



PROLEGOMENA. 27 

sed Publilium Syruni; licet ei recentioris aetatis codiees Pa- 
risinos praesto fuisse libenter largiar^ interpolationibus non 
minus deformavit quam ingeniosis emendationibus perpolivit. 
Non ita multas quidem sententias ex proverbiis vel Anony- 
mo de moribus recepit, sed tanto plures ex Seneca, Pseudo- 
caecilio Balbo aliisque, quas in codicibus interpolatis inve- 
nerat. Rei metricae ita se praebuit peritum^ ut sententias 
non probaret nisi quae re vera metro adstrictae essent, pe- 
destres autem corrigendo redderet tales, ut vix quisquam 
eas a versibus distinguere posset. 

Sed ut de versibus interpolatis, quos in appendice ex- 
primendos curavi, hoc loco nihil dicam, in alium quoque 
errorem Pithoeus quamquam invitus editores posteriores eo 
induxit, quod librum suum non addito nomine suo in lucem 
emiserat. Cum enim paucis annis post J. Scaliger Publilii sen- 
tentias selectas edidisset totidemque versibus graecis reddidis- 
set (Lugd. Bat. 1598, et iterum in opusc. diversis Paris. 1605. 
Cf. Bemays, Jos. Justus Scaliger, pg. 286, 290), usus ad 
hoc editione Pithoeana, sicut ipse dicit in epist. 360 (Scali- 
geri epistulae, Francof. 1627), proclive erat Scaligero tri- 
buere, quae Pithoeus vel mutaverat vel addiderat. Sic factum 
est, ut a Grutero, Bentleio, Ribbeckio, aliis multae emenda- 
tiones, quarum auctor Pithoeus fuit, Scaligero adscriberentur. 

Eum errorem praeivit professor quidam Ingolsta- 
diensis. Cum enim Marcus Velserus, reipublicae Augusta- 
nae duumvir, anno fere 1599 codicem Frisingensem ceteris 
omnibus locupletiorem reperisset, homini cuidam docto, quem 
Ingolstadiensem et ex societate Jesu fuisse verisimillimum 
est, eum tradidit, ut sententias correctas et dimidia parte 
ampliores iterum ederet. lUo ipso tempore Mureti opera 
typothetas Ingolstadienses exercuerunt per quattuor lustra 
quinquies typis expressa, nee absurdum videbatur amico illi 
Velseri opusculis Mureti Publilii sententias addere, ut — 
ipsius verba adscribam, quae animi laetitiam ex praeclaro 
invento perceptam satis produnt — elegantissimo nostri aevi 
ingenio elegantissimum illud prisci aevi ingenium habeas corir 
iunctum. Prodiit igitur nova sententiarum recensio subiuncta 
Mureti operum volumini secundo ac dicata Velsero, anno 
1600 (non anno 1603, ut vulgo traditur) Ingolstadii ty- 



28 PROLEGOMENA. 

pis Adami Sartorii, unde ad hunc usque diem Sartorius 
inter editores Publilii fuisse perhibetur. Quis vero fuerit, 
qui primus Publilii versus Frisingenses perpolivit, nee lectori 
prodidit editor nee Scaligero turn temporis cognitum fuit. 
Sic enim in epistula 351 ad Carolum Labbaeum scripsit: 
*Mimos edi plurimi fecerim, ut Loiolitis Ingolstadiensibus, 
raonstris maledicentissimis , os obturetur, qui multa me in- 
tlustria omisisse, alia etiam pervertisse dicunt, XVIII. Kal. 
Dec. 1506', et in epist. 360 *Mimos publicari propter Ingol- 
stadiensem paedagogulum permagni facio, qui omnia me per- 
vertisse scribit, quum tamen ne syllaba quidem ab editione 
Pithoeana discesserim. Omnium Loiolitarum contumeliosis- 
simi Ingolstadienses sunt. Lugd. Bat. III. Non. Dec. 1608% 
quae verba hunc praefationis Ingolstadiensis locum respiciunt: 
^Scaliger in lucem dedit aliquot mimos Syri. Vellem indi- 
casset; quis illi in Syri editione fundus et quorum exempla- 
rium fidem secutus sit. Suo arbitrio alios mimos mutat, 
alios omittit. Nee deest exemplum, ubi versum Laberii pro 
Publiano ponit'. 

De hac Publilii editione Ingolstadiensi, quae saepius ad 
calcem Mureti operum repetita est, velut Ingolst. 1603, 1608, 
Venetiis 1618, Lipsiae 1672 curante Jac. Thomasio, ibidem 
1690 sumptibus Job. Grossii, Veronae 1729, Patavii 1740 et 
1769, propterea pluribus dicendum erat, quia est quasi altera 
Erasmiana, id est editio princeps versuum a litteris N—V 
incipientium, nee tamen cuiquam editorum recentiorum, ne 
Schweigero quidem cognita. Laudanda est vel hoc nomine, 
quod litterae H. G. S. F. singulis versibus appositae aut 
non appositae 'declarant, utrum illi in exemplaribus Henrici 
Stephani, Godofredi, Scaligeri et in codice Frisingensi ex- 
tent necne, et quod editor in commentario critico varias co- 
dicis F, lectiones ex parte saltem enotavit. Sed in versibus 
constituendis expurgandisque mendis nimium sese applicavit 
codicis scripturae, ita ut postero editori permulta reliquerit 
sananda, n^c levius damnum eo attulit Publilio, quod Scali- 
gero obsecutus ab eo ordine descivit, quo singulae sententiae 
in codicibus perscriptae sunt. Of. infra Prolog, cap., IIII 
initio. 

Plerique sospitatorem alterius sententiarum partis Ja- 



PROLEGOMENA. 29 

num Gruterum esse existimant, qui^^PiMii Syri mimos^ 
tamquam corollarium Senecae tragoediarum anno 1 604 edi- 
dit: banc editionem, Commelinianam, et ipsam ab omnibus 
fere ignoratam video: nam obscurata est Lugdunensi, quae 
prodiit a. 1708 apud Joannem de Vivie et 1727 apud Hen- 
rici Teering cura Sig. Havercampi et Abr. Preygeri, instrueta 
notis postumis. Non dubium est, quin Gruterus editorem 
Ingolstadiensem rei metricae imperitissimum longe supera- 
verit et multa primu^ correxeHt: quod autem librum suum 
hoc titulo vulgavit' *L. Annaei Senecae et P. Syri mimi, 
forsan et aliorum singulares sententiae, centum aliquot 
versibus nunc primum auctae et correctae ope codd. 
Palatinorum et Frisingensis', id nimiae fuit arrogantiae; 
nam ex codicibus Palatinis ab ipso adhibitis viginti tantum 
accesserunt a Publilio alienissimae, Frisingensem autem iam 
antea excussum ne inspexerat quidem 5 immo obtrectationis cri- 
mini se iis obiecit, quae adnotationibus praemisit. 'Primam 
sententiarum prolem (Erasmianam) nuper ad invidiam usque 
expolivit lima divina Josephi Scaligeri ; posteriorem fere ad- 
huc sanguinolentam ego(?) his ipsis manibus sustuli, lavi, 
fovi^ finxi, adhibita aleiptica minime paenitenda 'e myrotheciis 
librariae Serenissimi mei Principis, Electoris Palatini'. Con- 
sulto enim, ut ipse sententias Frisingenses primus edidisse 
videretur, editoris Ingolstadfensis ne mentionem quidem fecit, 
et ubi utique commemorandus erat, maluit eum tecte signi- 
ficare, veluti ad v. 142: ^quod ohtruserant nobis alii, damnat 
quae lingua, nihili est\ 

Aliam quoque sententiarum editionem idem curavit Gru- 
terus anno 1610 in Florilegio ethico -politico, quinquaginta 
circiter versibus auctam vel potius interpolatam, cum ne 
unus quidem sit Publilii. 

Ultra scopum incerto ictu tetendisse plerosque editores 
probe sensit ingenii acumine inter paucos insignis Ricar- 
dus Bentleius; ut ipse Publilii sententias una cum Phae- 
dri fabulis edendas susciperet, ea praecipue causa fuit, quod 
Harium Terentii editorem idem consilium agitare cognoverat. 
Cf. Bentleii vitam a Jacobo Maehlio descriptam pg. 91. Pro- 
diit ilia editio Cantabr. 1724. 4®. Sed, ut lit in subito con- 
silio, res iraprospere cessit.. Nam codicum, quos consuluit, 



30 . PROLEGOMENA. 

auctoritate in duplieem errorem inductus est. Primum enim, 
cum sententiae in codicibus quasi Senecae ferrentur, de 
Publilio auctore non dubitavit quidem, sed libellum Grutero 
obsecutus inscripsit ^Publii Syri et aliorum veterum senten- 
tiae', deinde sententiis novis Frisingensibus minorem, quam 
par erat, fidem habebat. Sic enim praefatur : ^Quae in Gru- 
teri editione, nescio unde(?) prolatae, sunt numero octin- 
gentae et plus quinquaginta, earum maior pars neque in co- 
dicibus nostris comparent, neque quicquam Publiani coloris 
saporisve in se habent. Eas nos, ut vel lectu indigilas, ab 
editione hac eiecimus: quae vero acumine se suo ac venere 
et metri concinnitate commendant; lectori hie exhibemus*. 

Inter ceteros saec. XVIII. edi tores laudandus est Jo a. 
Petrus Millerus (Phaedri Fabb. Publii Syri sententiae, 
Dionysii Catonis disticha, Berol. 1753), vel hoc nomine, quod 
sententias soli Publilio addicere ausus est. Praeterea suo iure 
Gruterum impugnavit, quod binos aliquoties versus inter se 
simillimos protulerat, quorum Publilius vel alterutrum tan- 
tummodo composuit vel nullum, verbi causa: 

Felidtas infelici innocentia est. 
Infelm innocentia est felidtas. 

In editione Bipontina (Phaedri fabb. accedunt P. S. 
sententiae etc. 1784) nihil est, quod proprie vituperes, nihil 
quo cum aliquo fructu utaris, excepta fortasse *notitia litte- 
raria', quam rectius dicas editionum Publilii Syri catalogum : 
adeo, qui eam curavit, se Grutero addixerat. 

Eiusdem Jani Gruteri recensionem secutus, sicut ipse 
dicit in titulo libri. Car. Henr. Tzschucke Publiliura 
Syrum edidit in usum scholarum, adspersis notulis quibus- 
dam. Lips. 1790. 

Permagnam editionis suae expectationem moverat Joan- 
nes Conr. Orellius, J. Caspari patruelis (P. Syri mimi et 
aliorum sententiae. Lips. 1822), nisi mox editoris officium pa- 
rum explevisse inventus esset. Hominem enim se eum praebuit 
in adomando illo libro, qui aliorum potius quam suo staret 
iudicio ; et cum in prioribus editionibus id iure vituperasset, 
quod in sententiarum numero mirum quantum discreparent, 
ipse nihil antiquius habuit, quam ut omnibus sine iudicio 



PROLEGOMENA. 31 

congestis vanam gloriolam captaret suamque editionem 
omnium, quae hactenus lucem vidissent, plenissimam es^e 
praedicaret. Hanc tantam iudicii perversitatem duobus annis 
post iterum prodidit, cum sententias Bothianas plus quam 
trecentas, quas ipse ex ineertis fontibus haustas esse recte 
intellexerat; supplementi loco iterum edendas curavit. Quo- 
minus tamen editionem bonae frugis expertem esse dicam, 
prohibejit cum alia, tum adnotationes quaedam J. Caspar! 
Orellii suis locis insertae. 

Frid. Henr. Bothius, poetarum scaenicorum latinorum 
editor (Halberst. 1824, Xips. 1834), utrum plus boni an mali 
attulerit Publilio, non facile est ad diiudicandum. Nam post 
Bentleium nemo Publilium edidit, qui ita haberet senario- 
rum leges perspectas, nemo qui transponendis verbis metro 
^ felicius mederetur; nee minus verum est neminem tanta con- 
iectandi licentia grassatum esse, neminem tam aperte inter- 
polandi ius sibi arrogasse. Cum autem versuum spuriorum, 
si quos editores ante eum male receperant, iteratio eo nomine 
excusari posset, quod ex codicibus interpolatis deducti erant, 
Bothius titulo a Grutero proposito 'L- Annaei Senecae et P. 
Syri mimi, forsan etiam aliorum singulares sententiae' ab- 
usus eo processit audaciae, ut ex paroemiographis, ex Eras- 
mi Adagiis, item ex Joachimi Camerarii et Jani Anysii sen- 
tentiis permultas immisceret, quae Publilio veteribusque 
propter elegantiam sententiarum probosque senariorum nu- 
meros non indignae* viderentur, idque cum sibi indulgeret, , 
legentibus ne tantum quidem tribuit, ut unde novos versus 
sumpsisset ubique nominatim diceret. Cui lubidini plane 
contrarium est, quod idem permultos versus in optimis codi- 
cibus inter Publilianos traditos stellula addita in suspicio- 
nem vocare baud dubitavit. Haec omnia licet suo arbitrio 
egisset — codicem enim viderat nullum — ita tamen philo- 
logis suam curam probavit, ut eius editio per aliquot lustra 
pro optima haberetur. 

Bothii vestigiis ingressus est Carolus Zellius (Aucto- 
rum classicorum latinorum vol. X. Stuttg. 1829), in multis 
invitus, si quidem sententias a Bothio additas, quas a Publilii 
editione alienas esse perspexerat (passim enim adnotavit, 
unde haustae essent), hanc ob causam recepit, ne suae edi- 



32 PROLEGOMENA. 

tionis emptores aliquid'desiderare possent. Adiutus est in 
edendi opera schedis Desbilloni, qui passim cum Bothii in- 
ventis mirum in modum conspirasse repertus est. 

Novem annis post Publilii sententias *adhibito libro scri- 
pto Gryphiswaldensi membranaceo, numquam antea collato 
recensuit et varietate lectionis instruxitDr. Car. Guernerus 
Reinhold', Anclamiae 1838, cui libello multum sane com- 
mendationis addidit, cum aliquot novas sententias ex illo co- 
dice accessisse professus esset. Verum illae sententiae omnes 
ex Senecae dialogis aut Pseudosenecae de moribus libro de- 
sumptae sunt, unde codicem Gryphiswaldensem, quod idem 
multa menda satis decent, ex interpolatis esse certo efficitur. 

Accede iam ad ultimum Publilii editorem, virum de 
poetis latinis optime meritum, Ottonem Ribbeckium, 
quem in Comicorum latinorum reliquiis pg. 258 — ^308 totam 
quaestionem profligavisse erunt fortasse qui credere velint. 
Quod si ita esset, aliis potius studiis in horis subcisivis va- 
cassem: cum autem, quid in eius editione iure desideretur, 
iam in Philologi vol. 22. pg. 436 et 462 indicaverim potis- 
simamque erroris causam inde repetiverim, quod ille subsi- 
diis criticis parum instructus erat, voluntatem pro re acci- 
pere oportebit. Qui enim poterit, id quod gravissimum esse 
existimo, de sententiis aliquis certum facere indicium, sintne 
Publilii an non, cui ne id quidem constet, quid in quo- 
que codice scriptum sit? Vel sic tamen Ribbeckium tribus 
quattuorve versibus salutem attulisse baud diffitendum est: 
reliqua plerumque sic considerare malui quasi scripta non 
essent, ne in refellendo longior fierem. Si enim hoc editori 
committi solet, ut quibus in locis eum qui proximo anteces- 
sit correxisse sibi videtur, fusius exponat, Ribbeckii editio 
una, utpote ad normam artis criticae exacta, in censum ve- 
nire poterat quae in comparationem perpetuam vocaretur. 
Sed meliore apparatu instructo inhonestum certamen cum 
inermi fore providebam. Ceterum quod Ribbeckius dixit 
admodum pauca esse, quae accuratius excussis argutiolis illis 
disci possent, id non falsum quidem est, sed ex sententiis 
male excussis etiam pauciora redundatura esse facile con- 
cedetur. 

Cum ne editiones quidem omnes Publilii enumerare vo- 



PliOLEGOMENA. 33 

luerim, inulto minus de versionibus accurate disserere 
in animo est. Graece sententias bis expressit Jos. Scali- 
ger: Pithoeanas anno 1598, de quibus supra dictum est, 
Gruterianas anno fere 1605 vel 1606. Cf. Scaligerana II. 
5. V. Gruter: Gruter avoit fait imprimer un Syrus augmente; 
j'ai tout tourne de nouveau en 4 jours. 

Germanice ver tisse eas f ertur Martinus Opitius. Pro- 
dierunt enim anno 1705 Francofurti ad Moenum apud Jo- 
hannem Maximil. a Sande ^Cato et Mimi tQcyXcotTOt, graeca 
ex metaphrasi Jos. Scaligeri, Germanice potissimum ex mente 
eiusdem et Gasp. Barthii expressa a Martino Opitio'. At 
verendum est ne hoc titulo capti praeproperi gaudii usura 
fruantur. Nam in re incerta tria sunt certissima, primum 
in M. Opitii editionibus nihil legi, quo eum Publilii senten- 
tiis vertendis operam dedisse eluceat, deinde fraudis suspi- 
cioni obnoxia esse, quibuscumque Gasp. Barthii nomen ad- 
haeret, postremo versus ipsos minime poetam sapere. 

Ultra Erasmianas sententias, ducentas septuaginta nu- 
mero, non egressus est, qui anno 1809 Publilio in patrium 
sermonem vertendo manum admovit, J. F. Kremsier (Lips, 
apud Joa. Sommer), nisi quod appendicis loco subiecit qua- 
dringentas Publilianis similes a G. Fabricio coUectas; lar- 
giorem Gruteri farraginem alter presse Secutus est interpres, 
Leonardus Schwarzius, cuius cura in lucem Gottingae 
anno 1813 edita est. 

Nuperrime denique in lucem prodiit hie liber: *Les sen- 
tences de Publius Syrus, traduites en Alexandrins fran9ais 
par Anacharsis Combes. Toulouse 1868.' Quam parum 
hie homo litteris latinis imbutus sit, hinc apparet, quod pri- 
mam Publilii editionem anno 1552 prodiisse, poetam ipsum 
a Domitio(!) manu missum esse aliaque id genus aeque in- 
epta tradidit. 



FUBLILIUJ SYBUS. 3 



34 ^ PROLEGOMENA. 

IIII. Quae sententiae Publilio sint vindicandae, 

quae damnandae quaeritur. 

Praemissis quae de Publilio eiusque sententiarum codi- 
cibus et editionibus monere utique necesse erat, accedamus 
iam ad quaestionem gravissimani; quae per tot saeculorum 
decursum philologorum. ingenia non exercuit solum, sed in 
tain diversas abripuit sententias, ut hodie nos a cognitione 
veri longius abesse fatendum sit quam anno 1514 Deside- 
rius Erasmus fuerat. Si quis autem missis editionibus soli 
innitetur codicum auctoritati neque se erroribus ab homini- 
bus doctis invectis corrumpi patietur, baud ita difficile erit 
quaestionem paulo imped itiorem in suas partes dissolvere ac 
singula momenta libero iudicio ponderare. 

1) Videamus primum de sententiis in editione nostra 
inclinatis litteris expressis, quarum prima est post 
V. 386 

Nondum felix es, si nondum te turba deridet. 

Eas quamquam ne obiter quidem legenti longe a ceteris 
distare obscurum esse potest, editorum tamen neglegentia 
factum est, ut haud'paucae etiamnum pro Publilianis ven- 
ditentur. Nimirum non omnes illas ad fidem codicum eden- 
das curaverunt; sed selectas tantum, quae iambis facile vel 
trochaeis accommodari possent, emendatas, ut ipsis videbatur, 
probatis versibus inseruerunt. Cum autem plerumque tace- 
rent, quid omisissent addidissentve quantumque verbis trans-^ 
positis vel correctis a librorum auctoritate abiissent, contigit 
sane, ut se invicem alter alterum aliquamdiu deciperent; 
simul omnes legentium oculis plurimum caliginis offunderent. 
Sed maximas turbas illud excitavit, quod sententiaram or- 
dine, quem codices sequuntur*), plane inverse nostrum mo- 
rem secuti coniunxerunt, quae a litteris Na, Ne, Ni etc. 
incipiunt, neque id in iis tantum sibi sumpserunt sententiiS; 
de quibus nunc agitur quasque mox videbimus subditicias 



*) Constat ex Festo aliisque veteres in vocabiilis ad litteraram or» 
dinem digerendis primae tantiim litterae rationem liabaisse. 



PROLEGOMENA. 35 

esse, sed inde a Scaligero in Publilianis quoque; unde factum 
est, ut miscendo falsa et vera, quae in codieibus erant suis 
locis discreta, in unum omnia conflarent. Nam si quis seor- 
sim illas edidisset servato eo ordine, quo in codieibus se 
excipiunt, vix dubito quin aliquis certe extiturus fuerit, qui 
nativum senariorum colorem a sententiis per vim ad carmi- 
num formam detortis discemeret. 

At mihi longe alia mens est. lam quod in optimis co- 
dieibus servatae sunt illae sententiae, hinc certe ne minimum 
quidem auctoritatis iis adcrescere facile intellegitur, si tecum 
reputaveris; demum a littera N, quo ipso loco versus Publi- 
liani in omnibus libris excepto fere uno Frisingensi deficiunt, 
sententias legi rythmicis numeris carentes. Quis non videt, 
postquam posterior pars sententiarum interciderat , substitu- 
tas eas esse ad lacunam explendam, cum praesertim vere 
Publilianae — et quam illae diversae — postea sint repertae? 
Porro si quis perpendjerit inter illas sententias ne unam qui- 
dem esse, quae a veteribus Publilio tribuatur, eas ad unam 
omnes abiciendas esse Publilii editori vix poterit 
negare. 

At dixerit forsitan quispiam, ut longe plurima sermonem 
pedestrem. sapiant, ita tamen rara quaedam reperiri conceden- 
dum esse, quae ictus iambicos aperte prodant^ verbi causa 
sententiam omnium fere consensu inter Publilianas receptam : 

Timidus vocat se cautum, parcum sordidus, 

Neque id plane immerito. Scilicet fons fuit illi, unde sua 
hauriret ad compensandum damnum (si discesseris a prov. 
148. 149. Zelum de deo tantum habeas etc. baud dubie ab 
homine Christiano additis, ne ultima littera loco careret) 
Pseudosenecae liber, de moribus, sive^ Proveybia, ut idem 
liber saepius inscribitur, quem in codieibus antiquissimis 
ampliorem esse quam nunc in editionibus circumfertur , uno 
verbo significasse satis habeo. Insunt septem Sapientium 
dicta, Catonis praecepta, Ciceronis quaedam (§ 18 = Cic. 
de senect. 18, 66; § 20 = de amic. 6, 22), Senecae philo- 
sophi, Plinii iunioris, Lactantii, nee non ex poetis pauca 
quaedam decerpta, velut integer tetrameter trochaicus § 10 

Miiltos vitam differenies mors Incerta praevenit» 

3* 






36 PROLEGOMENA. 

Quia vero fuerit poeta, cuius ex librjs iacertus libri de mo- 
ribus auctor nonnulla desumpsitj \\t incertum eat, ita eum 
non fuisse Publiliuni affirmare licet. Quid! quod sexcento- 
rura et quod excurrit vei'suum, qnos Publilio vindicaturi 
sumus, ne unua quidem in libro dc moribus legitur, nee, 
quod eodem redit , Pseudosenecae sententiarum ulla inter 
Fublilianas. Sed de opusculis senieutiosis, quae incertorum 
sunt auctorum, hie non est dicendi locus: interim, si mo- 
nuero libro de moribus nullam prorsua intercedere cogna- 
tionem cum sententiis Publilianis, causae meae satia prospe- 
xiaae mihi videor. 

2) De sententiia in codicibus praesertira re- 
centioribus falso Publiliania insertis. 

Praeter supplementum litterarum N — V, de quo modo 
verba fecimus, alia quoque a Publilio utique abiudicanda 
adhaeserunt, rara ilia in codicibua vetustissimis, frequentis- 
sima in codd. saeculi XIV. Excipiendus fortasse et Publilio 
vindicandus v. 638 in solo codice ;r, sed medius inter ver- 
aus Publilianos servatus : multo certe auapectior est sententia 
codici R in summa pagiua post v. 326 reccntiore manu ad- 
scripta : 

" MwUum est lUf/iciie servire regt absque commodo. 
quani nolui iambis donatam 

Mulium est difficile servire absque incommodo 
vel in trochaeos redactam inter Fublilianas recipere. 

lam vero quae in reliquis codicibus accesacrunt, non 
solum suBpieionera movent, aed confidenter eicienda sunt, 
propterea quod interpolation is originem aperire facillimum 
est. Itaque supervacaneum videri posset eas sententias enu- 
nierare, niai multum interesset demonBtrare,_ quam late inter- 
polationis peatis grassata sit, ne gravius de multiplicibus 
r^dilorum ciiToi'ibus indicium feramus. Ac persequenti ad 
tt'mpornm ordiiiem interpolationis initia progreaausque primo 
loco t'ommomorandus est codex Basiliensis, in quo ante v. 25 
in infimu mat'gine addita sunt rec. manu: 

Ai-cum intenslo franffit, animum remissio. 

Amlcos utamdae res optime parant, adversae cert/ssime probanf. 
deprompta ilia e% Pseudosenecae libro de moribus, § 138. 51. 



PROLEGOMENA. 37 

Saeculo undecimo, qui sententiarum epitomen Parisinam 
(JE) descripsit; in fine subiunxit haec: 

Idem veUe'et idem nolle ea demwm firma amicitia est, 
Non exercitus neque tJwsauri praesidia regni sunt. 

baud .dubie ex Sallustii Catilina 20 et Jugurtha 10, nee ma- 
gis dubium, quin prima manu ab ipso librario addita sint, 
cum idem ille codex contineat Sallustii Catilinam et Jugur- 
tham. Sequentis saeculi, duodecimi, testem proferam codi- 
cem Bemensem, in quo iam latius serpsit malum : habet enim 
non solum duas sententias codici Basiliensi, ut modo monui- 
mus, adscriptaS; sed ante v. 159: 

ExcuscUlonem uitium quaerere, sed delinque omnia ad deum, 
JSlemosina non tarn accipientibus prodest quam dantihus, 
et spes praemii solatium fit laboris, 

ducta ex Pseudoseneca de moribus § 80. 55. 56; ante v. 178; 

Facta (emend. Ficta) cito ad naturam suam, recidunt, 
desumpta ex Seneca de clem. 1, 1, 6; post v. 221 Pseudo- 
sen, de mor. 48, denique post v. 252 Pseudosen. de mor. 68. 
69. 72. 72. 62. 63. 64. 

Quam interpolatis codicibus usus sit saeculo decimo 
tertio Vicentius Bellovacensis, ex speculo doctrinali licet co- 
gnoscere. Legimus enim spec. d. 5, 43 inter proverbia Sa- 
pientum (cf. supra pg. 21 extr.) 

Consuetudo est altera natura, 

quae verba nee senarium implent, nee Publilii sunt, sed Cice- 
ronis de fin. 5, 25. Idem erravit codice deceptus spec, doctr. 
4; 165: Ex prov. Sap. Tenue mendadum perlucet, si diligenter 
inspexeris, et spec, doctr. 4, 56 : Ex prov. Sap. Intus omnia 
dissimilia sint, frons populo nostro conveniat, ignarus Senecae 
ilia esse, epist. 79, 18 et 5, 2, quod ante eum iam loanni 
Saresberiensi acciderat epist. vol. II. pg. 257 editionis Oxo- 
niensis: iuoda Sapientis edidum {dictum?), Frons populo nostro 
conveniat, intus omnia dissimilia sint 

Haec sufficiant de initiis interpolationis. Saeculo autem 
decimo quarto cam non tam arctis finibus se continuisse fa- 
cile explicatur. Excitabat ipsa sententiarum inscriptio 'Sene- 
cae proverbia' libraries, ut ex Senecae libris alia adderent; 



38 PROLEGOMENA. 

quin etiam inventus est, qui ex Senecae dialogorum libro I. 
(de providentia), II. (de constantia sapientis), III. IIII. V. 
(de ira) librisque de dementia plane novam satisque amplam 
sententiarum coUectionem excerperet eamque suo iure inscri- 
beret Proverbia Senecae. Delectus illius (cf. codd. Paris: 
6379. 6380. 6384. 6390 saec. XIV. et XV.) prima sententia 
est : Non quid, sed quemadmodmn feras interest (= de provid. 
2, 4), ultima haec: Venia est poenae meritae remissio (= de 
clem. 2, 7, 1); sed ne quis tractatum ad explendam postc- 
riorem sententiarum partem (N—V) compositum fuisse su- 
spicetur, monendum est multas alias inesse, quarum prima 
verba incipiunt a litteris A — M. 

Sed quamdiu hae duae proverbiorum coUectiones sepa- 
ratim describebantur , altera prave Senecae inscripta, cum 
esset Publiliana eaque per ordinem litterarum disposita et 
homini vel leviter litteris imbuto iamborum ictus prodens, 
altera ad ordinem dialogorum Senecae digesta, longioribus 
enuntiatis originem pedestrem prae se ferens, Publilii sen- 
tentiae ab interpolationis iniuria del endebantur : sed pate- 
facta est, ut ait Terentius, fenestra male, simulac extitit. qui 
recentioris farraginis sententias in brevius redigeret et ad 
litterarum ordinem disponeret. Huius libelli retractati ea est 
externa species, ut incipiat a sententia: Avida est pericidi 
virtus (= de provid. 4, 4), desinat in verba Ultionis con- 
tumeliosum genus etc. (= de ira 2, 32, 3), sicuti est videre 
ex codicibus Parisinis 6385. 6631. Vere quidem in codice 
8545 adnotatum est: Hie sunt alia proverbia Senecae. Avida 
est etc. immo in codice 8546 quattuor opuscula bene distin- 
guuntur, liber de moribus, proverbia Senecae (metrica, i. e. 
Publilii sententiae), ^parabolae Senecae philosophic Non quem- 
admodum feras interest etc. denique eiusdem libelli altera 
editio ^ Avida est periculi virtus etc.' Verum qui postea pro- 
verbia Senecae descripserunt, baud raro commiscuerunt di- 
versae propaginis sententias, qui eas ediderunt, hinc illinc 
qualiacumque arripere baud dubitaverunt, dummodo sibi pla- 
cerent. Itaque molestum est in singula inquirere. Monuisse 
satis erit interpolationis fontes primaries fuisse Pseudosene- 
cam de moribus, proverbia ex Senecae dialogis excerpta, 
eiusdem epistulas ac tragoedias, Senecam rhetorem, Pseudo- 



PROLEGOMENA. 39 

caecilium Balbum. Et ut supra ex Cicerone ac Sallustio 
singula quaedam inserta fuisse vidimus , ita nuUus fere est 
inter veteres scriptores, cuius non aliqua certe se^tentia in- 
fluxisse possit in banc foedam paludem. Quid quod Fabri- 
cius ^e manuscripto' banc edidit sententiam : 

Ferme fugiendo in media fata incurritur, 

hue delatam ex Livio 8, 24, 4; quod in codice Parisino 8027 
Bactrorum proverbium irrepsit inter sententias Publilianas: 
Verum est canem timidum vehementius latrare quam mordere, 
et altissima quaegue flumina uno solio (leg. minimo sono) labi, 
e Curtio 7, 4, 13 male hue retractum; quod qui codicem 
Parisinum 8049 (C) scripsit, sententiarum numerum auxit 
ad duo milia (cf. supra pg. 19), ceterum in hoc a fraude va- 
cuus, quod nee Publilii nee Senecae nomen praefixit. Huius 
confusionis ut aliquod extaret monumentum, simul ne alii in 
eosdem errores iterum inciderent, ad calcem editionis nostrae 
edidimus trecentas fere sententias ab editoribus sive ex co- 
dicibus interpolatis sive ex ipsis auctoribus Romanis Publi- 
lianis false admixtas. Quas etsi non omnes auctoribus suis 
reddere contigit, satis firmis tamen comprobasse mihi videor 
argumentis, sententiarum in recentioribus tantum codicibus 
servatarum nuUam prorsus esse auctoritatem. 

3) Tertio loco disserendum erit de iis sententiis; 
quae incipiunt a litteris A — N, quaeque in omni- 
bus codicibus extant, id est de versibus 1 — 34 (A), 44 — 
78 (JS), 85—105 (C), 123-138 (D), 147-162 (E), 166- 
192 (F), 194-202 (G), 203-223 (J3), 230-263 (7), 291— 
301 (L), 309-349 (M), 377-386 (N). 

Qua e± causa sententias, de quibus mode dictum est, 
omnes a Publilio abiudicandas esse censuimus, ex eadem has 
omnes ei vindicandas esse persuasum nobis est. Ut enim illae 
pedestrem orationem redolent, ita hae aut leni medela adhi- 
bita iambicos vel trochaicos explent numeros, aut auxilio 
critico ne indigent quidem; ac sicut illic cavendum erat, ne 
lepidos quosdam versiculos Publilio tribueremus, ita his ne 
denegemus leve illud adiumentum, quo ad carminum formam 
reducuntur: adeo primum editoris officium est videre, ut sibi 
constet. Cum ii, qui codices sententiarum Publilianarum 



40 PROLEGOMENA. 

saec. IX. et X. descripserunt, non raagis rei metricae periti 
essent quam ille, qui primus supplementum sententiarum pe- 
destrium codici suo inculcavit et maiorum enuntiatorum am- 
bitus ita dispertiisse satis habuit, ut singulos fere versus 
explerent, factum est, ut verba poetae non solum notissimis 
socordiae generibus foedarentur, sed etiam hie illic surs locis 
moverentur. Ceterum ad restituendum pristinum nitorem 
minime tarn fortibus remediis opus erit quam, in P]auti ac 
Terentii fabulis. 

Sed ut concedamus eas sententias iarabis vel trochaeis 
adstrictas esse, nova exoritur quaestio, quo iure Publilio eas 
addicamus, cum poetae nomen ne unum quidem codicem in 
fronte praeferre iam supra docuerimus ? Si in unum coUigas, 
quae de Publilii sententiis Senecarum rhetoris ac philosophi, 
Gellii et M^^crobii testimoniis pro exploratis haberi possunt, 
eo redeunt omnia, ut constet eas fuisse singulis versibus cir- 
curascriptas, plerasque senariis iambicis compositas, nonnul- 
las tetrametris trochaicis, denique pertinuisse ad philoso- 
phiam moralem et ad communem sermonum usum commen- 
datissimas fui«se. Quae omnia non solum mirifice conve- 
niunt cum sententiis nostris, sed etiam versus 1. 2. 55. 104. 
176. 178. 221. 234. 236. 245. 250. 286. 362. 383^iidem sunt, 
quos a Seneca et Gellio Publilio tribui vidimus. 

Superest, ut quomodo Publilii nomen intercide- 
rit ac Senecae in eius locum successerit, paucis ex- 
ponamus. Potest id casu accidisse, rescisso prime folio, 
quam suspicionem codex ille, unde Turicensis descriptus est, 
mutilus initio, confirmare videtur ; potest ad eum librariorum 
morem referri, ut, quae litteris maioribus exaranda erant, 
veluti titulos, pictori postea explenda relinquerent ; potest id 
denique fingi ludi magistrorum culpa et discipulorum factum 
esse, ut dum in sententiis interpretandis , describendis, edi- 
scendis desudant, versus ipsos magis curarent quam aucto- 
rem aliunde parum no turn. Sed facilior explicatio in promptu 
est. Cum enim posterior sententiarum pars interiisset, aliae- 
que ex libro de moribus in earum locum essent substitutae, 
quem librum iam sexto post Christum saccule Senecae no- 
mine citari docuit Haasius, in praefat. ad Sen. vo]. III. 
pg. XX, proclive sane fuit relicto Publilio ad cam opinio- 



PROLEGOMENA. 41 

nem delabi, quasi Seneca non solum nuper additarum, sed 
omnium auctor esset sententiarum. Accedit quod Seneca, ab 
Hieronymo in cataloguni Sanctorum receptus ob epistulas 
illas, quas ad Paulum apostolum dedisse credebatur, mona- 
chis medii aevi multis litteris ita commendatus erat, ut fa- 
cile, quidquid ad philosophiam moralem spectabat, eius no- 
mini adscribi potuisse tibi persuadeas. Exemplo sit ipse ille, 
qui dicitur liber de moribus. Utrum Senecae patrocinium 
quoddam hoc addiderit, quod v. 1 et 2 Publilii a Seneca 
epist. 8, 8 et 94, 43 laudantur, an potius illi versus banc 
ob causam ab homine quodam docto initio positi fuerint, quo 
Senecae auctoritati fidem adderet*), id vix ausim pro certo 
diiudicare. Postremo silentio non praetereundum est, mona- 
chos et sanctae ecclesiae patres, cum Publilii pagani senten- 
tias saepius in usum suum converterent,~eas fortasse a Seneca, 
christianae fidei ut putabant addicto, vel certe P^ulo ami- 
cisfeimo, profectas esse statuere maluisse. 

Ac vicit haec sententia, quamvis sit falsa. Neque tamen 
defuerunt, qui incertae coniecturae diffiderent. In primis mi- 
rum videtur codicem Basiliensem inscriptione plane carere, 
item codicem Frisingensem, Vindobonensem, epitomen Pari- 
sinam saeculi undecimi; saeculoque XIII. Vincentius Bello- 
vacensis easdem illas sententias, quae in codice antiquissimo 
Parisino Senecae inscribuntur , et Publilianas et subditicias, 
affert tamquam ex proverbiis Sapientium**) 'peiiia.^p baud 
inscite, si quidem eas non uni auctori deberi recte intellexit. 

Tertium denique genus est eorum, qui, cum Publilium 
testimoniis veterum auctorum, Senecam codicum auctoritate 
commendatum viderent, sententiarum originem ad utrumque 
referrent et Senecam quoque philosophum, de qua re aliunde 
non constat, mimos vel certe sententias singulares compo- 



*) Etiam codicis Parisini 8049 prima sententia, Auferri potest quod 
dari potuit, ex Seneca est desumpta epist. 8, 10, item secunda ac tertia 
= V. 1. 2 -nostrae editionis. 

**) Idem tamen uno vel altero loco a vulgari opinione non reces- 
sisse videtur, ex. gr. spec, doctr. 4, 115, ubi legitur: Ex prov. Sap. 
Diffidleni oportet habere auretn ad crimina. Idem ad I/ucilium epist. 
3. etc. Spec. doct. 3, 171 editio Veneta anni 1494 habet: Ex proverbiis 
Senecae, Nimium altercando Veritas amittitur, = v. 416. 



42 PROLEGOMENA. 

Suisse existimarent. Cf. Baehrius hist. litt. Roman, vol. I. 
pg. 330 extr. ed. IV. Falso haud dubie. 

Sed quae adhuc disputavimus , harum sententiarum au- 
ctorem esse Publilium neque alium quemquam poetam^ in uni- 
versum dicta valeant; non ita^ quasi nulla detur a regula 
exceptio. Neque enim, qui quattuor orationes in Catilinam 
habitas Ciceronis esse contendit; singula quaedam vocabula 
vel enuntiata ab interpolatoribus addita esse negabit, neque 
ego paucas quasdam sententias non esse Publilii infitias4ve- 
rim. Abiudicandus Publilio versus 213; omissus in codice B, 
et quod dubitationem auget, alio loco in PB, alio in F tra- 
ditus ; non est senarius v. 200 Gravior est inimicus, qui latet 
in pectore, vel a caesura damnandus, sed paraphrasis versus 
198; alienam denique originem profitetur versus 102. 

4) Quartum est, ut quaeramus de sententiis inci- 
pientibus a litteris A — M, quae in solo codice 
Frisingensi servatae sunt, i. e. de versibus 35 — 43(A), 
79-84 (J?), 107-122 (C), 139—146 (2)), 163—165 (J5), 
193 (F), 224-229 (H), 265-291 (7), 302->308 (i), 341— 
376 (M). 

Quod brevitatis causa scripsi quarto sententiarum generi 
unam esse codicis Frisingensis auctoritatem , id non ita in- 
tellegi velim, quasi non singulae aliquae in aliis quoque cp- 
dicibus traditae sint: accuratius dixeris prorsus abesse eas 
a codicibus PRBEC, ab Erasmi, Panthaleonis, Fabricii, Bent- 
leii libris, a Palatinis Gruteri txcepto uno (cf. ad v. 35. 39. 
146. 165. 224), ceterorum nullum esse, qui oinnes contineat. 
Simillimus quidem Frisingensi est codex Vindobonensis, in 
quo V. 35—43, 79—83, 107—121 totidem fere verbis legun- 
tur, ita ut Frisingensi par esset censendus, nisi in litteram C 
deficeret. Praeterea cum l\iricensi congruunt Frisingenses 
sententiae 109- 112. 115. 116. 226. 284. 366; a Gellio lau- 
dantur v. 193 et 362, a Seneca v. 119 et 286, quos a libra- 
rio in veterum scriptis multum volutato ex ipsis Gellio et 
Seneca illatos esse ideo parum eredibile est, quia cur duos 
alios a Gellio eodem loco prelates (v. 106. 264) oraiserit, vix 
satis idonea causa inveniri potest. Quare non est, quod ii 
versus in universum quidem suspicionem moveant, tamquam 
aliunde assuti; sed videntur potius Frisingensis et Vindobo- 



PROLEGOMENA. 43 

nensis ex pleniore exemplar! ducti esse, reliqui sententiarum 
amplius centum iacturam fecisse. 

Occurrunt tamen multa, quae admonent, ut circumspeeto 
iudicio utamur: v. 37 ad verbum idem est cum Terentiano 
Andriae 3, 3, 23, versus 84, litterae B ultimus, omissus est 
in Vindobonensi et ad Martinum Dumiensem referendus; 
suspectus ipse locus, quo in FV illi versus perscripti sunt, 
in fine scilicet litterarum A—M. Praeterea in hac codicis 
Frisingensis appendice tres recurrunt sententiae, quas eas- 
dem librarius iam supra scripserat: v. 89 integrior ante v. 
107, V. 182 emendatior post v. 193, v. 248 iterum, sed cor- 
ruptus legitur post v. 262. Alias sententias in codicibus mu- 
tilatis servatas scriba Frisingensis, cum suis locis quos in 
illis obtinent neglegentia praetermisset, huic appendici inse- 
ruit, V. 47 inter v. 79 et 80, v. 217 inter v. 225 et 226, 
V. 241 inter v. 263 et 264, v. 233 inter v. 276 et 277. 

Si denique quaeras, num se commendent ipsae lepore 
aut dicendi genere, longe plurimas simillimas esse Publilia- 
nis facile concedendum est, ita tamen, ut nonnuUae inter- 
currant, quae paraphrases sententiarum metricarum esse vi- 
deantur. Sententia 83 ex. gr. 

Bene audire alterum patrlmonmm est. 

idtima litterae B in cod. Vind. qiiam Ribbeckius inter pro- 
batas rettulit sic emendatam 

Bene [vulgo] audire est alterum patrimonium, 

interpi-etatio potius v. 217 dicenda erit. Cf. versus quoque 
V. 141 et V. 165, ultimus litterae E. Quare sic existimo: 
vindicandas esse has sententias Publilio, donee 
aut externis aut internis argumentis probetur con- 
tra rium; praevalere quidem praesumptionem originis Publi- 
lianae, sed librarium codicis JP, cum ex duobus codicibus 
sententias contexeret, hie illic lapsuii;i esse. 

5) Cum» vetustiores codices desinant in decimam senten- 
tiam litterae^, iam nostrum erit examinare, quid censen- 
dum sit de versibus 387 seqq. Quod ad banc senten- 
tiarum partem attinet, ita ad summam penuriam suppellecti- 
lis criticae redacti sumus, ut omnis causa quasi uno teste 



44 PROLEGOMENA. 

agatur: destituti enim ope codicis Vindobonensis praeter Fri- 
singensem solo nitimur sententiarum delectu Turicensi, in 
quo ad viginti quinque huius partis versiculi, iique depra- 
vatissimi, aetatem tulerunt, et codice Parisino 8027; de quo 
cf. pg. 19. Vix operae pretium est commemorare; versibus 
389 et 542 accedere auctoritatem codicis Parisini 8049. Eae 
sententiae, quin sint Publilii, non est quod du- 
bitemus. 

Quamquam hie quoque valet > quod iam supra vidimus: 
posse suspectas fieri, quae sub finem litterarum iV^— V legun- 
tur, utpote a librario coUectas ex alio pleniore codice. Sic v. 
500, qui est ultinius litterae P, apud Caecilium Balbum quoque 
legitur, Monac. 48, 7, ,pg. 34; in versu 499 insolens est locu- 
tio pericula acdpere*), dicta ad analogiam eius quod est vul- 
nera accipere; in versu 498 Pro bbna fama' maxima est here- 
ditas non placet emendatio quamvis facilis Probo bona fama 
m, est h. (nemo enim improbus bona fama fruitur), sed sta- 
tuendum potius eum versura interpretandi vel variandi causa 
ad V. 217 adscriptum fuisse. Cf. ad v. 423 et 583. 

6) Disputationis igitur nostrae summa est, ut quae post 
V. 386 inclinatis litteris exprimi iussimus, a Publilio aliena 
iudicemus, reliqua omnia dato in singulis exceptionis iure 
ad sententiarum coUectionem a Gellio laudatam referamus. 
Iam quaeritur, utrum sententias ex omnibus quos enu- 
meravimus codicibus in unum coniunctas aequare 
corpus sententiarum Gellianarum censeamus, an sta- 
tuamus nobis epitomen tantum ex illis relictam 
esse? Liceat rem ad calculos vocare. 

Quos retulit tees Publilii versus Seneca rhetor, omnes 
in codicibus nostris extant, v. 236, 438, 628, item quattuor 
quos Seneca philosophus v. 1, 2, 119, 250, et quem Salvia- 
nus, V. 28; quattuordecim denique Gellianorum inveniuntur 
tredecim. Eorum unum, Improbe Neptunum accusat, qui ite- 
rum naufragium facit, in solo T servatum esse nemo certe 
mirabitur, cum hominibus christianis aut inutilis aut obscu- 
rior videri potuerit. Itaque unus tantum versus, quem legi- 
mus apud Gellium, in nostris codicibus desideratur, v. 106. 
Id non minus argumento est librariis locum Gellii, 17, 14 
*) Cf. tamen Cic. p. Sulla, 1, 1; calamitateni accipere. 



PROLEGOMENA. 45 

ignotum fuisse, quam vetustorum codicum corruptelae quae- 
dani; quae ex Gellio facile sanari poterant, veluti v. 221 
heres fictus. In recentioribus demum codicibus et versus ille 
emendatus legitur et certissima comparent Gellii vestigia, 
ex. gr. in codice (7, et in Bambergensi pg. 67 ^Sententiue 
Publii ad communem mum accommodatae. Benefidum etc.^ 
quae verba ex ipso Gellio petita sunt. Quae cum ita se 
habeant; sententias Gellianas tantum non omnes aetatem tu- 
lisse maxime est verisimile*). 

Altera quaestio exoritur haec: utrum sententiis in- 
esse credamus aliorum quoque poetarum praeter 
Publilium versus necne? 

Ac de Terentio quidem et Laberio breviter dictum est 
pg. 4, Matii versus inesse immerito suspicatur Baehrius, 
hist. litt. Rom. vol. I. ed. 4. pg. 330. Sed ecce gravissimus 
nobis auctor inducitur L. Spengelius, in Caecilii Statii fragra. 
pg. 7 ita digserens: ^In latinis Syri sententiis pariter atque 
in Menandri graeeis plura vetustis comicis et tragicis excerpta 
latent Quae qui nobis servavit, nisi ex ipsis audorum fabulis, 
e libri^ veterum nunc deperditis, quotes Senecae GeUii aliorum 
sunt, descripta congessit\ Id baud dubie scripsit, cum Bo- 
thii fide confisus Publilii esse sumeret; quotquot ille edidit 
sententias, quod tamen falsum esse iam supra demonstravi- 
mus. Quid multa^! Quae Spengelius Sopliocli, Euripidi, En- 
nio, Varroni, Ciceroni vindicat, ex iis ipsis auctoribus non 
indicate fonte Bothius primus Publilianis sententiis inserue- 
rat; cum in codicibus nostris nee vola nee vestigium supersit. 



*) Aliter statuendum est de paucis quibusdam sententiis, quas Se- 
neca 'philosophus non addito anctoris nomine attulit, veluti epist. 94, 43. 
108, 11. Nam fieri potest, ut versus 

Avarus animtis nulla satiatwr liicro. 

Qrwd vult hahet, qui velle quod satis est potest. 

omiserit, qui sententiarum corpus Gellio cognitum composuit, cum sint 
Publilii. Iam vero quae legitur sententia ap. Quintil. 8, 5, 5, eo ipso 
loco, quo dicendi ille'magister usus est exemplo Publiliano (cf, ad v. 628) 

Morjs miser a non est, aditus ad mortem est miser, 

senarius quidem est, quod fugit Bonnellium, sed num Publilii valde du^ 
bito. Cf. supra pg. 13. 



1 



46 PROLEGOMENA. 

Simili errore Zellius versum ^In nil sapiendo vita est iucun- 
dissimd* a Publilio ex Soph. Aiace 554 iv ro5 (pQOvstv yap 
^tjdhv rjdtarog fiiog traductum, rectius Andr. Spengelius (Con- 
iectan. in Soph. trag. Monach. 1858. pg. 9. 10) subditicium 
esse dixerat: iramo receperat Bothius, ut multos alios, ex 
Erasrai Adagiis. Quibus accurate perpensis non est quod 
aliquam sententiarum partem vetustioribus poetis Latinis ad- 
scribamus. 

7) Reliqua est satis nodosa de sententiis in solo 
CO dice Turicensi servatis disputatio, quam consulto ad- 
huc distulimus, ut si quid iam nostra disquisitione eflFectum 
esset, id in re tarn obscura aliquid lucis afferret. Centum 
igitur et novem ex illo codice sententias edidit Orellius, con- 
gruentes alias ad verbum fere cum Publilianis, alias plus 
minusve immutatas et resolutis versuum numeris, ut vix poe- 
tam agnoscas, alias denique plane ignotas, quibus ad sup- 
plendum Publilium usus vel potius abusus est. Si enim, ut 
perhibent; quadraginta tres novae sunt; prope dimidiam 
sententiarum Publilianarum partem intercidisse concluden- 
dum esset; sin autem verum est, quod modo vidimus, longe 
plurimas aetatem tulisse, vix possunt quadraginta tres illae 
Publilii esse. Ac de auctore quidem sententiarum nihil pro- 
dit codex inscriptione carens; interna argumenta circum- 
spicienti non dilbium erit, quin multa a Publilio prorsus 
abhorreant: octonarii iambici, quos coristituit Ribbeekius v. 
816 et 830, cum poetam senariis tantum aut trimetris tro- 
chaicis usum esse constet; sententiarum ambitus non singu- 
lorum versuum finibus circumscriptus , sed ampHatus ad 
modum unius vers&s cum dimidio, v. 818. 839 Ribb.; par- 
ticula enim initio versus posita, 830 Ribb. Quid ! quod chri- 
stianara fidem sapiunt carnalis cupiditas et dominus xar' 
i^oxrjv intelligendus , nostrae editionis v. 669. 676. Quare 
omnia eo inclinant, ut sententias Turicenses aut duplici ex 
fonte haustas, aut, si omnes fuerunt Publilianae, adeo exi- 
st! memus corruptas et interpolatas es&e, ut de iis restituen- 
dis desperandum sit. 

Ne eos quidem versus, quorum metrum sanum est, cau- 
tus editor inter Publilianos inserere volet, sed Ribbeckium 
recte fecisse arbitror, quod eos separatim posuit. Eidem 



PROLEGOMENA. - 47 

legi ipsi obtemperavimus, quo maior nobis esset licentia, 
in arena quasi secreta citra cuiusquam damnum exsultandi 
et coniecturis indulgendi. 



V. De interpolationibus. 

Interpolator es hoc loco non eos dicimus, qui Publilii 
sententiis alienas addiderunt (de his enim iam in capite 
quarto exposuimus), sed illos potius, qui interpretandi causa 
verba poetae consulto immutaverunt: sic suo ordine in capite 
sexto de iis corruptelarum generibus disserendum erit, quae 
invitis librariis admissa sunt ac de toUendis iis, id est de 
emendandis. Sed quoniam in plurimis codicibus interpola- 
tionis vestigia non extincta quidem, at certe ita obscurata 
sunt, ut aliquotiens incertus haereas, sintne deletis interpo- 
latoris vel glossatoris additamentis senarii restituendi, an 
sententiae pedestri sermoni assignandae, primum luculento 
codicis Turicensis exemplo demonstrare conabimur, quid- 
nam consilii interpolatores secuti sint et quos ad fines eorum 
opera grassata sit. Id cum per se neglegi non possit; ut 
rectum de ceteris codicibus feramus indicium, tum delecta- 
tionis aliquid habet ex ipsa codicis indole atque condicione 
comprobare scholarum praeceptores ad docendam linguam 
latinam Publilii sententiis uses esse. 

1) Omissis sententiis Turicensibus, quae aut ad verbum 
cum Publilianis codicum FUBF conspirant, aut plane in- 
certae sunt originis, huius erit loci de iis disserere, quae 
paraphrases Publilianamm dicendae sunt. Quas qui cum in- 
tcgris versibus comparaverit , facile perspiciet, non tam id 
egisse interpolatorem , ut aspera perpoliret, minus usitatis 
substitueret vulgaria, ad intellegendum obscuriora auribus 
vulgi accommodaret, sed voluisse eum variare orationem, 
prospexisse copiae verborum parandae, denique ostendisse 
quomodo eadem sententia aliis verbis posset exprimi, Ac 
videor mihi videre, quibus exercitationum generibus gram- 
maticus praecipue operam dederit. lubebantur pueri in locum 
singularis pluraiem numerum substituere, nominativum v. 115 



48 PROLEGOMENA. 

aliis quando rebus attenti sunt animi (cum animus alias res 
agit), genetivum v. 112 possidet populorum bona (jpopuli), ac- 
cusativum v. 157 suggerere tela (telum), v. 515 qtioscumque 
(quemcumque) , ablativum v. 116 caret periculis (periclo): iu- 
bebantur adiectiva comparativo vel superlative efferrC; v. 397 
laudem praeparat ampliorem {laus amplissima est), v. 423 nil 
turpius dicas (turpe), v. 127 peius ne loquaris (male), v. 482 
frequentissime {assidue), v. 542 plus — minus {pmnes — nuUas)'^ 
V. 227 et 243 supra scripta fuisse videtur comparativi forma, 
gravior, miserior. Praeterea docebantur synonyma substituere, 
V. 214 viru^ (venerium), 233 honestatem (ingenuitatem) , 284 
libertas (ingenuus animus), 310 eontutneliam (iniuriam)] v. 91 
revertitur (redit), 109 ferre (pati), 116 cautus est (cavet), 196 
delitiscens {qui latet) etc. Talia elarum est Publilii versibus 
a ludi magistro in usum suum supra scripta, vel, quod exem- 
pla docent infra adscripta, in dextro raargine adnotata fuisse ; 
postea imperitia librariorum, quasi grammaticus adnotationi- 
bus suis Publilium corrigere voluisset, ipsa poetae verba loco 
deturbata sunt. Nam in eo libro, ex quo Turicensis descri- 
ptus est, utrumque scriptum fuisse, et Publilianum et schola- 
sticam interpretationem, librarius qua fuit in describendo in- 
sipientia, satis prodidit. Cf. v. 

86 Cru delis est in re adversa suhiurgatio so eh a vel saeva. 
309 Malignos fieri maxim e ingratos docere saepe, 
452 Pericula timid us etiam quae non sunt videt praesagus, 
174 Fatetur fadnus prompte, qui iudicium fugit manifesto 

Eiusdera generis sunt v. 125 beUo et proelium, 661 dinosdtur 
et videtur, 664 cum coles et laudando, 672 accusat et crimi- 
nari, 675 reddit et per solvit, 692 valet et regnat; Q&% prorsus 
ad explicandam vocera utique adscriptum adhaesit ei versui, 
qui in Turicensi proxime sequitur, v. 322. V. 401 

NuUa est mmor Jiomini poena quam necessitas in op i a. 

(Publ. quam infelidtas), librarius nesciusquid duo nomina- 
tivi sibi vellent, supra scripto ti correxit necessitatis, neque 
aliter v. 657 

ConsUiun^ in adversis medicinae remedium prudentis est, 

vocabulum medicina interpretamenti loco ad vocem remedium 
adscriptum, sequenti substantive adaptatum est. 



I 



PROLEGOMENA. 49 

Quid mirum eo licentiae processisse grammaticum ; ut, 
cum versus ad litterarum ordinem essent dispositi; vel ipsa 
prima sententiarum vocabula transponeret aut immutaret, ut 
V. 233. 322. lam vero quas sententias morum emendationi 
obstare credebat, aut omisit aut correxit, ut frustra quaeras 
his similes: 

20 Aperte mala cum est mulier, tum demum est bona, 
38 Amantis msiurandum poenam non hdbet, 
98 Cum vitia prosunt, peccat qui rede facvt. 
541 Qui pote celare vitium, vitinm non facU* 

Ne pueri vitia seniorum imitarentur^ versum 633 

TTbi peccat aetas maior, male discU minor, 

ita refinxit: 

Uhi senedus peccat, ad quern refugit sapientia? 

Cf. etiam v. 448. Denique hominem christianum in eo quo- 
que agnoscaS; quod multus est in laudanda conscientia recta; 
et in malae sollicitudine ob oculos ponenda. Cf. v. 97. 196. 
200. 665. 683. 

Quare qui secum reputaverit; quantum sententiae Pu- 
blilii in codice Turicensi a pristina forma desciverint; facere 
non poterit, quin eas in scholis christianorum lectitatas ideo- 
que depravationi maxime obnoxias fuisse statuat : unde con- 
firmatur Hieronymi testimonium de quo supra diximus pg. 14. 
Et haec quidem de codicis Tur. interpolationibus. 

2) Sed cum interpolationis initia claris exemplis demon- 
strata supra saeculum nonum ascendant, quaerendum erit, 
num etiam codices PRBF, quorum ad fidem nostra senten- 
tiarum recensio facta est, similibus vitiis inquinati sint. Eos 
integritate scripturae longe di stare a Turicensi iam saepius 
dictum est, sive quod exemplaria ex quibus descripti sunt 
non ita innumerabilibus scatebant interpretamentis, sive quod 
librariis satis fuit prudentiae, ut interpolationes ab ipsis Pu- 
blilii verbis discernerent. Nihilominus excitata est suspicio 
fieri potuisse ut similibus de causis similia vitia ingruerent. 

Iam quod ad comparatix)nem adiectivorum pertinet, baud 
dissimile est, quod in Fris. legitur v. 227 ; similis codicis E 
discrepantia v. 317: cf. adnot. quoque ad v. 198. Verum 

PxTBiiXiiins Sybus. 4 



50 PROLEGOMENA. 

haec iam alii sanaverunt. Nova nanciscimur ex duobus ad- 
diti pronominis relativi exemplis; de quibus vide ad- 
notationem ad v. 423 et 483. Quid enim aliud latere tibi 
persuadeas v. 547 

Quam est felix vita, quae sine Tiegotiis transit, 

nisi hoc: 

Quam fetix vita transit sine negotiis? 

Pari'modo in versu 132, qui tamdiu editores vexavit, 

Deliberandum est quidquid staiuendum est semd, 

quod manifeste deest, ut habeat semel cui opponatur, non 
est diu ex Vincentio induetum, sed soepe in solo Frisingensi 
servatum ; iam adverbio suo loco reposito facillimum erit de- 
leto pronomine scribere: 

Deliberandum est saepe, statuendum (est) semel, 

Neque alio vitio laborat in codice F sententia 632: 
TJnus dies poenam affert, quam multi cogitant, 

afisTQog et ab oratione vitiosa; nam dicendum erat quam 
multi cogitaverunt Cf. varias leetiones ad vv. 5. 57. 234. 

Egregium interpolationis exemplum praebet futurum 
quoque ex actum, quod in sententiis generalibus in locum 
praesentis succedere vel posse vel debere satis notum est. 
Id igitur ut discipulis inculcaret ludi magister, multos locos 
correxit, veluti v. 242 peccaverit (jpeccat), 179 perdiderit, po- 
terit, 213 fueris doctus (sis dodus)] prov. 1 deridet (deriserit). 
Hinc petivimus duorum versuum certissimam emendationem : 

241 Irritare est calamitatem, cum te felicem voces (vocaveris), 
409 Necessitas quod poscit, nisi des, eripit (dederis): 

ad illam quidem iam proximo accessit editor Ingolstadiensis, 
nisi quod non vidit coniunctivo opus esse in secunda per- 
sona; hoc loco ne quis periclitetur ni dederis rapit, monen- 
dum est respondere sibi dare et eripere v. 352 et 536, apud 
Sail. lug. 1, 3, Sen. epist. 59, 18, de const, sap. 5, 4, ad 
Helv. 8, 4. 

Denique plus uno loco in peius mutatum videmus ver- 
borum ordinem, in Turicensi in primis ac Frisingensis 
parte altera, item apud Vincentium Bellovacensem. Minime 



PROLEGOMENA. M 

id quidem mirum: nam quae poetae elegans erat verboruni 
collocatio, ea non recta esse videbatur grammaticis discipli- 
nae commodis inservientibus ; immo quo facilius singula enun- 
tiata discipuli perciperent, verba ita coUocabant; ut facillime 
in patrium sermonem verti pcxssent. Ut exemplo utar, solet 
Publilius pronomen relativum non initio enuntiati ponere, sed 
altero vel tertio loco; sed saeculo XIII. Vincentius turbatis 
iambis scripsit v. 2 quod alteri feceris, 12 qui cum ebrio liti- 
gat, 179 qui fidem perdit Quid quod iam saeculo XI. Fri- 
singensis versum 463 sic exhibet: 

Pro medicina est dolor, qui dblorem necat, 

repugnante metro, quod iam Gruterus recte sic correxit do- 
lorem qui necat, Cf. ad v. 46. Alia tamen eiusdem generis 
vel novissimos editores eflfugerunt. Cf. ad v. 441.442.447. 
601. Hinc efficitur codicem, ex quo Frisingensis descriptus 
est; expertum esse manum emendatricem grammatici alicuius 
et quasi medium fuisse inter Turicensem et libros interpola- 
tionibus minus infectos FEB, his tamen pr'opiorem. Quid 
aliud sibi voluit interpolator ille v. 148 

EHam huic peccato recte praestatur fides, • 

quam ut addito vocabulo huic moneret peccato esse dativum 
non ablativum, vel posse pro re (peccatum) personam sub- 
stitui (peccanti, vel peccatori, ut scriptum est in Bernensi), 
cum ex Dositheo grammaticos pronomine hiCj haec, hoc, ad 
denotandum genus masculiuum, femininum neutrumque uses 
esse sciamus. Quid est aliud prov. 36 peccare^ ex negligentia 
vel fragilitate, nisi interpretamentum? Cf. praeterea v. 601 
sibi ipsi (dat) supplicium, quod num latinum sit dubito, v, 
211 cave ^), v. 628 miseroy quae omnia prorsus mihi per- 
suadent; in v. 207 quoque 

Honesta turpitudo est mori pro causa bona, 

glossema esse mori, quamquam in omnibus libris servatum est. 
3) Nee tamen grammatici illi — nisi interpdlatores di- 
cere mavis — singulis vocibus mutandis , addfendis, transpo- 
nendis contenti fuerunt/sed eo progressi sunt, ut interpretandi 
et variandi gratia novas sententias fingerent easque ad ver- 

4* . 



52 PROLEGOMENA. 

suum speciem assiinilarent. Quad facillime agnoscas, ubi ver- 
sus interpretans Publilianum statim subsequitur, ut 

304 Lex videt iratum, iratus legem non videt. 

306 Legem solet oUivisci iracundia. 

198 Gravius mMum omne est, quod sub aspedu latef. 

200 Gravior est inimicu^, \ qui Idtet in pedore, 

Possis etiam inter se contendere v. 52 et 57, 188 et 190, 
524 et 540, 603 et 611. 

Magis lubriea via editori, ubi interpolator prlmum versus 
vocabulum mutavit, librarius postea, cum omnia ad littera- 
rum ordinem revocaret, suo loco inseruit*). Quod factum 
esse credo in 

V. 392 Nimia concedendo interdum stultUia fit. coll. v. 
180 Facilitas nimia ad partem stultitiae rapit. 
278 Interdum hahet stultitiae partem facilitas. 

vel propter pessimum ictum vocis concedendo. Cf. ad v. 83. 
141. 165. 86 et 439. Versum 252 

ladum tacendo crimen facias acrius 

ortum esse suspiceris ex v. 331 

Maledidum interprdando crimen facias acrius, 

et interpolatorem scripsisse Dictum iactando vel ladando fa- 
ctum. Et hie vastum pat ere critico campum, quis est qui 
neget? ipse, ut mihi constarem, nolui omnia turbare, ne 
lectori falsam codicum imaginem repraesentarem. 



*) Quae in versibus interpolatis concedi potest transpositionis licen- 
tia, ad eandem provocare non licet, ubi agitur de vocabulis corruptip. 
Cf. Ritschelii opusc. 2", 665. Kusquam igitur prima versuum vocabula 
ita emendavimus , ut littera initialis mutaretur, ne in yersibus quidem 
9 et 138, quos malit quis mutatis sedibus in codd. legi: facillimum 
enim esset et v. 9 emendare Despicere (libri Aspicere)^ v. 138 Amissum 
(libri Dimissum). 



PKOLEGOMENA. 53 



VI. De Publilii sententiis emendandis. 

Ut Cato primum oratori praeceptum proposuit *Rem tene, 
verba sequentur', ita primum critici of'ficium est, sententiam 
spectare, et quid dici debuerit, quid potuerit, quid non po- 
tuerit, diligentissime considerare. Solet tamen baud leve 
accedere adminiculum, cum quod unum scriptoris consilio 
respondere perspexeris, id recte se habere argumentis pa- 
laeograpbicis vel metricis vel ex dicendi genere 
petitis comprobari possit. Quamquam igitur duo plerum- 
que vel plura etiam indicia emendandi viam monstrant, et 
alterum per se non satis certum alterius auxilio indiget, pla- 
cuit tamen seorsim singula quaeque perlustrare. 

1) Libros, unde codices a nobis coUati descripti sunt, 
iam ipsos litteris longobardicis exaratos fuisse, frequentis- 
sima litterarum r et 5 confusio luculenter demonstrat. Ridi- 
cula paene librarii Rheinaugiensis in re prava constantia : 
qui cum v. 17 sumor, 18 extorquesi, 86 in se ddversa, 88. 91. 
96. 123. 131. 180 similia scripsisset, mox intellecto errore 
ex Charybdi in Scyllam incidens contraria vocabulorum mon- 
stra protulit, v^l38 oberre, 188 ruba spedu, 251 hortem, 254 
criminora ,^ 256 culamitoro etc. Quare in versu 527 in solo 
Fris. sei'vato 

Qui pote consilium fugere, sapere idem potest 

aucta oppositionis vi reponendum existimavimus' rapere. Cfr. 
Caec. Balb. p. 38, occasionem non acdpi, sed rapi debere, Jm\. 
Capitol. Max. et Balb. ^ consilia rapienda non quaerenda, 
Hor. Epod. 13, 4. Sen. epist. 70, 24. 

Quod ad scripturae compendia attinet, plurimas turbas 
movit apex ille, quo syllaba ur significatur, ex. gr. v.- 423. 
Haud raro igitur passivae verborum formae cesserunt acti- 
vis, aut activae- rursus depravatae sunt in passivas, veluti 
V. 478. 448. Aliquoties ur abiit in uir vel ui. V. 521 vi- 
tiosa codicis F scriptura contingitur inde orta esse videtur, 
quod in archetype scriptum fuit 

Qy^od vix contingit, vi voluptatem parit, 



54 PROLEGOMENA. 

vocabulis vix et vi male transpositis. V. 380 acquleverunt 
oditores in vilissima editoris Ingolstadiensis coniectura: 

Non cito ruina perit is, qm rimam timet, 

m 

cum bonorum codicum scriptura perit uir, Parisini alterius 
pentuTy Turicensis opprimitur, verbum passivum latere luce 
clarius ostendat. In eo eligendo quamquam ambigi potest 
et ad codicum vestigia proximo accedere videtur premitur 
vel teritur, praeferendum tamen opteritur, 

Et quoniatn in his compendiorum minutiis versamur, pau- 
ca de pronomine relative et interrogative addemus. Scilicet 
in codice It ti modo quo significat, modo quod; in F vero qtt 
constanter positum est pro quod, gd pro quid: id cum igno- 
raret editor Ingolstadiensis, falsae aliquod lectiones ab illo 
receptae usque ad hunc diem propagatae sunt. Nam v. 348 

Mage valet, qui nescit cdlamitas quid valet 

neque Tzschukkii coniectura valeat propter metrum admitti 
potest, et bene se habent verba in F scripta, quod valet ca- 
lamitas, modo transponas qu^d calamitas valet. Item v. 465 

Prospicere in pace oportet, quid heUum iuvet 

quod legitur in Fy recte, opinor, ita ut ne emendatione qui- 
dem opus sit a nobis olim excogitata, ^quod bellum iubet'. 
Misere denique detorsit idem ille editor versum 375 

Minus saepe peaces, si scias quod nescias, 

inferendo quid. Cf. praeterea adnot. ad v. 63. 

Hemigraphiae insigniora quaedam exempla proposuisse 
baud pigebit. In versu 381 

Nullus est tantus quaestus, quam quod habeas parcere, 

m 

sententia quidem constare videtur, versus non item. Neque 
tamen negari potest negotiatorem et maiorem facere quae- 
stum, et minore labore et breviore tempore, eum qui parcat 
hoc tantum praestare, quod nullum subeat periculum, cum 
neque a tranquillitate maris neque ab agrorum fertilitate pen- 
deat. Cum igitur non agatur de magnitudine quaestus, tan- 
tus haud' dubie corruptum est; Publilius autem scripsit nu- 
merxs trochaicis: 



PROLEGOMENA. 55 

NuHus est tarn tutus*) quacstus, quam quod habeas parcere. 

Similis est emendatio v. ^329, ubi ex codicibu8 reposuimus 
misereri pro eo quod in editionibus circumferebatur, miseri. 
Passim pronominibus quisquis et quidquid librarfi sub- 
stituerunt quis et quid, vel ubi sententia poscere videbatur, 
qui et quod. Exemplo sint versus 9 et 379, ubi quod in F 
traditum est, qu^d, nee senarium explet et facillima emenda- 
tio, ut scribatur quidquid, vetustioribus codicibus confirmatur. 
Quare in iis quoque sententiis,. quae in solo F servatae sunt, 
idem vitii genus subrepsisse maxime veri simile est. Equi- 
dem certe in sententiis generalibus, quales sunt Publilianae, 
ubi pronomini relative deesse unam syllabam patet, malim 
corrigere quisquis, quam quod alii adamaverunt, is qui. Ergo 
in V. 618 

Socius fit culpae, qui nocentem hvat, 

coll. V. 471 facilius erit, quisquis emendare quam subleva;t, 
Accusativum tamen, quemquem, rare admodum usurpatum 
non ausi sumus restituere v. 366. Cf. praeterea v. 82. 155. 
174. 200. 380. 

Unam denique emendandi viam editores sibi ipsi prae- 
cluserunt. Cum enim multarum corrupt elarum origo ex iis 
repetenda sit, quae in codicibus aut proximo antecedunt aut 
subseqUuntur, quia facile oculi a priore versu ad posterio- 
rem aberrant vel contrario mode a librariis peccatur, ma- 
luerunt illi sententiarum ordinem, quo in codicibus se exci- 
piunt, suo arbitrio invertere. Ita v. 529 

Qui dbesse cum potest, non vult, prodest 

senarium claudum nemo adhuc nisi fortissimis remediis ad- 
hibitis resuscitavit, iamque de sanando diffidebant, cum Hal-* 
mius in codice F proximam sententiam in praenomeu tibi 
desinere animadvertit eoque vocabulo addito versum in in- 
tegrum restituit. V. 491 de corruptis verbis potest ultus nihil 
certi constat nisi hoc, natuija esse vitium ex v. 492 prudenti 
stuUus etc. et quattuor tantum litteris {pote) pro fundamento 
emendationis relictis cetera coniecturae patere. V. 440. 



*) Fortasse praestaC tarn certus, coll. Plin* n. h. 18, § 29 ^Cato in 
terrogatus quis esset certissimus quaestus, respondit; si bene pascas'. 



66 ' PROLEGOMENA. 

duke tormentum, aequo ubi reprimitur gaudium 

editores inversione minime Publiliana {Tormentum o duke) 
metro consuluerunt , ignari vocem aequo ex versu sequent! 
male hue retractam esse, qua deleta senarium in integrum 
restituisse mihi videor. ' 

2) Ad prosodiam ut transeamus, pauca primum mo- 
nenda sunt de vocalium quantitate. Et in perfecti quidem 
persona tertia plur. ( — erunt) e corripi ^posse vix dubium 
faciunt v. 90 (od^runt) et exempla aliquot Vergiliana (of. 
Forbigeri adnot. ad Verg. Eclog. 4, 61), ita ut v. 555 de- 
fendSrunt, v: 609 ahstuUrunt a prosodia impugnari non pos- 
sint. AUerius (of. Eitschelii opusc. 2, 662 sqq.) quattuor 
locis occurrit; v. 297. 372. 543 correpta i, ut v. 50 quoque 
eandem esse vocalis quantitatem iure statuas. Tibi, sihi, ibi, 
ubi, ultimam, quam grammatici ancipitem esse docent, ubi- 
que brevem habent, quo concidunt nonnuUae coniecturae a 
viris doctis prolatae» Pariter dto nisi brevi ultima non legi- 
tur, unde falsam esse efficitur Erasmi coniecturam ad v. 
380 propositam. Cf. praeterea ad v. 91. 469. 656. 

De syllabis positione longis monuisse sufficiat vocalem 
brevem sequentibus litteris gn produci*), corripi antem ante 
cr et tr, Hinc apparet falso dedisse Bothium v. 358 Idcri- 
mis, recte Gruterum v. 353 meretrix et quae sunt similia. 
Haec et id genus alia, veluti synizesis et syncopae exempla, 
cui singillatim persequi libuerit, percommode indice verbo- 
rum uti poterit, quem editioni nostrae subiunximus. Facyi 
negotio inveniet Publilium ubique usum esse forma periclum, 
Gellii et optimorum codicum auctoritate confirmata, ideoque 
utique recipiendam fuisse Eibbeckii coniecturam y. 625; 
^videbit, etsi in plerisque codicibus scriptum est nihil, restitui 
tamen debuisse nil vel iubente senariorum lege vel propter 
metri elegantiam, v. 6. et 239, ne in versibus iambicis tres 
quattuorve dactyli concurrerent. Simili de causa v. 72 forma 
nisi, quae librariis magis nota in codicibus praevaluit, ex- 
terminanda fuit restituta ni, eademque medela commendanda 
in V. 427. 

*) V. 442 metrum respuebat facilem coniecturam : Occidi pukhrum 
est J ubi ignominia servias. 



PROLEGOMENA. • 57 

Sequente consonant e m {u') corripi posse, quae est an- 
tiquiorum poetarum licentia, parum credibile est, cum per- 
pauci versus, in quibus id factum esse videtur, lenissimis 
remediis sanari possint. Cf. v. 387, 632. Itaque videtur 
Publilius, ob sermonem purissimum tanto opere celebratus, 
in arte quoque pangendorum versuum propior esse Vergilio, 
quam Plauto et Lucretio quoque, ut versum 638 {gravi*) non 
profectum esse a Publilio pro certo affirmari possit. 

Quintum senariorum pedem raro admodum constare iam- 
bo puro res est notissima. Excusationem quidem habent 
vocabula quinque vel sex syllabarum, ex. gr. v. 34 sollici' 
tudinis, v. 77 misericordia ; sed recte pessimi versus esse 
iudicantur, cum quintum et sextum pedem duo vocabula 
bisyllaba occupant. Quare ferri nuUo modo potuit v. 10 : 

Amid vitla si ferns, facis tua, 

sed a^dstipulante codice Basiliensi scribendum fuit facias, 
Suspicionem movebat vel a metro v. 536 . . . datur proiis; 
reicienSa fuit v. 322 coniectura: 

Mirms est quam serous dominus, qui suos timet, 

V. 307 (. . . ignis potest) quintum pedem spondeus explet, 
ut modo vidimus, non iambus. Adeoque Publilius in quinta 
sede vocabula iambica evitavit, ut v. 584, quem plurimi pro 
senario habent, maluerit scribere possit, quam quod lex gram- 
inatica postulabat, potest. Multa in utramque partem dispu- 
tari posse de coniectura nostra ad v. 651 prolata 

Viri honi est nescire iniuriam pati, 

ipsi amicorum admonitionibus experti sumus. Sed scrupulum 
iniecjum de iambo in pede quinto admisso eximit v. 592 

Saepe ignoscendo des iniuriae locum, 

praesertim cum non sit vocabulum bisyllabum, quod sedem 
quintam obtinet; nee firmis argumentis evinci potest, eum 
qur nesciat iniuriam pati, necessario dici virum fortem. Cf. 
Sen. de provid. 1, 5. 6. 2, 1. 4. 6. 9. 3, 1 etc. Sententiam 
quod attinet, promptior sane est explicatio hominem chri- 
stianum correxisse iniuriam facere, quam librarium nescio 



58 PROLEGOMENA. 

quo errore inductum scripsisse pati pro eo, quod in arche- 
typo invenerat, facere. 

Caesuram post tertium iambum, qua senarii dimidiafi 
dissolvuntur, vulgo damnari vel certe vituperari constat: 
quae ratio saepe emendandi consilium aliis ex causis petitum 
confirmavit. Cf. v. 68. 132. 143. V. 601 non acquiescendum 
erat in conieetura: 

Sibi ipsi supplicium, \ quern admissi paenUet, 

sed transposito pronomine relative elegantiae versus consu- 
lendum. Neque tamen ut haec caesura ubique removeretur 
contigit. Cf. V. 15. 60. 192. 361. 491. 542 et v. 200. Con- 
trario mode in tetrametris trochaicis, si qui coniecturae 
ope indigebant; operam dedimus, ut caesura esset legitime 
loco, id est post pedem quartum. Cf. v. 126. 155. 381. 479. 
635. (638). 

3) Priusquam de sermone Publilii dicamus, refel- 
lenda est quorundam opinio, qui hunc poetam ore Enniano 
vel Plautino locutum esse sibi aliisque persuaserunt : circum- 
feruntur enim in editipnibus multae formae antiquiores, qui- 
bus Ciceroniana aetas abstinere adsueverat, siet v. 396. 430, 
possiet 379, potis est 656, credier 21 y dominarier 213, obli- 
visder 305, mutarier 379; v. 230 causat pro causatur posi- 
tum Publilio imputavit Ribbeckius, v. 347 tarn ea significa- 
tione, ut idem valeat quod tamen, Bothius addito Versum 
esse alicuius ex vetustioribus'. Sed valde dolendum absoleta 
ilia nusquam legi in codicibus, nisi forte v. 27 in librorum 
discrepantia credere et credi vestigia latent infinitivi credier; 
itaque prisca sermonis vetustas editoribus ultimum potius 
refugium fuisse videtur, quotiens ut alitor ex difficultatibus 
se expedirent non contigit. Quae re vera antiquitatis ima- 
ginem referant, pauca admodum sunt; v. 434 addecet, 624 
sat, 411 perpes, et ipsum quidem conieetura inductum, sed 
necessaria ob metrum; pariter mage et pote in codicibus ple- 
rumque corrupta in magis et potest, a metro firmantur. 

Ut autem ab obsoletis abstinuit, ita, in sententiis qui- 
dem, a novandis quoque verbis. Ad omandam orationem 
non ita frequenter usus est allitteratione, v. 246 fortis felixy 
494 fledo frango, 668 dolor damnum, nusquam homoeoteleu- 



rilOLEGOMENA. 59 

tis; ut hac quoque de causa versus a Grutero ex codicibus 
Palatinis receptus 

Gemitus dolores indicat, npn vindicat, 

a Publilio abiudicandus sit. Maxime vero delectatur gemi- 
natione, ut idem vocabulum bis deinceps ponatur. Cfr. 

3 Animus vereri qui scit, scvt tuta ingredi, 

216 Homo saepe fertur in (diud, aUud cogitat. 

412 Non semper aurem fcLcUem fcLcUitas hdbet. 

463 Pro medicina est dolor, dolorem qui necat 

524 Qui timet amicum, amicus u/t timeat docet, 

541 Qui pote celare vitiu/m, mt'mm non facit. 

I 
quae librarii pluribus locis transpositione verborum obscu- 

raverunt. Cf. v. 4 infirma firma, 179 perdit perdere, 224 
parcas parcas, 291 valere valent, 340 muUis muUis, aipit 
capit, 584 posse possit, et v. 138, jsi vera est eoniecturja, 
amissum amittitur. Aliquoties tameh factum est, ut haec 
figura metri necessitati cederet, velut v. 50 emori mori, 66 
interimitur perit, 598 timere metuas. In hoc tam insigni con- 
cinnitatis studio fieri vix potuit, ut Publilius v. 33 nulla 
tetrametri lege impeditus maluerit sQribere quantum melior, 
tanto nequior. 

Cum Publilii sententiae pro vitae praeceptis sint haben- 
dae, gravissimum erit inquirere, qua orationis forma in ad- 
monendo usus sit. Magistri virtutis est cum doqere quid sit, 
turn praecipere quatf facere debeamus. Docenti ut est ma- 
xime consentaneum uti modo indicative*), ita exhortanti, 
prout libuerit, aut imperative aut praesenti coniunctivi aut 
future indicativi uti licet. Sed imperative, quia poetis 
imperandi ius minus permissum est, consulto abstinuit Publi- 
lius excepto uno versu 261 

Ita crede amico, ne sit inimico locus, 

ubi coniunctivum magis ex usu scriptoris esse librarii Fri- 
gensis lapsus {credos) satis ostendit, nee profecto ita scribere 



*) Unus est versus, in quo poeta prima persona usus de semet ipso 
loquitur, 146 Decs ridere credo, cum felix vocet, ceterum a codicum 
auctoritate parum commendatus. 



60 PROLEGOMENA. 

Publilius dubitavisset (cf. v. 245 ita amioum habeas etcJ), 
nisi metrum coniunctivo refragaretur. Quae reliqua sunt 
imperativi exempla, v. Ill cave quicquam indpias, 120 
cave amicum credos, 424 noli contemnere, notissimi sunt in 
vetando loquendi circuitus; alia toUenda fuerunt, cum ne 
codicum quidem testimoniis firmentur, sicuti v. 2 expecta, 
75 esto, 127 loquere, 665 inpone alienam originem prodit, nee 
stare poterat v. 167, quod codex It suadere videtur 

Foiimia cum blanditKT'^ capta dum venif. 

vel capta: turn venit 

lam si quis in admonendo futuro utitur (cf. de raori- 
bus 29 ahstinehis ah alieno matrimonio , 30 praestdbis paren- 
tihus pietatem, 31 dciitabis criidelitatem\ tantam prae se fert 
liduciam; ut quin praeceptis suis obtemperaturi simus, ne du- 
bitare quidem videatur. Quod cum non minus alienum sit a 
condicione poetae, futurum non adnusit Publilius nisi raro 
admodum in docendo, v. 41. 514, numquam in secunda per- 
sona. Hinc parum accedit probabilitatis coniecturis v. 73 
fiet, 656 efpugies, 658 ignosces, librorum scripturae 147 coget, 
129 decresccty 219 serviet, 662 repperies, nulla prorsus his 
lectionibus: v. 10 fades, 19 redimeSj 95 vinces, 127 loqueris, 
331 fades, 395 invenies, praesertim cum coniunctivus per me- 
trum aeque locum habeat. 

Itaque praesens coniunctivi imperativi loco positum in 
praeceptis moralibus fere regnat, v. 2 expectes, 8 ames, feras, 
19 redimas, 108 cogaSy^ 113 irascaris, 127 loquaris, cogites, 
137 timeas, 176 feras, culpes, 188. 190 feras, 224. 245. 249. 
308. 345. 359. 370. 379. 423. 472. 474. 501. 509. 553. 
598. 648. 

Quibus si adiunxerimus praesentia coniunctivi, quae 
potentialis locum obtinent, v. 81 perdas (ita FY; vulgo per- 
dis ex coniectura), 95 vincas, 185 repetas (male F redpis), 
242 pecces (var. 1. peccas), 252. 331 fadas, 382 nesdas, 408 
serves, 579 pareas, 645 invites (var. 1. invitas), in his quo- 
que enuntiatis Publilium consulto eflFugisse indicativum se- 
cundae personae facile concedetur. Semel tantum v. 530, 
praecedente concedas, Frisingensis male exhibet das partem 
pro eo, quod ex coniectura reposuimus, des; et v. 592, cum 



PROLEGOMENA. fil 

sa^e in sapiens abiisset, librario necessario dat sgribendum 
fuit. Nos emendavimus : 

Saepe ignoscendo des ^iuriae locum (vulg. das); 

nam coniunctivum requirebant hi versus coUati : 252 tacendo 
facias, 331 interpretando facias, 645 ferendo invites. Recte 
quidem se babet indicativus, cum et omnes libri illam for- 
mam tuentur et particula cum idem fere valet quod nostrum 
damit dass*)j v. 52 et 122 

Bis peccas, cum peccanti ohsequium accommodas, 
Cum das avaro praemium, ut noccat rogas, 

quamquam in enuntiatis similiter formatis saepius coniuncti- 
vus locum sibi vindicat v. 117. 232. 233. 361. 468. Cum 
vero notio temporalis transit in condicionalem, ut in gerun- 
dii exemplis modo prolatis, vel cum enuntiatum secund;arium 
inducitur particulis uhi, si, nisi, et in protasi et in apodosi 
coniunctivum posuit Publilius v. 21. 88. 285. 394. 427. 635, 
quem v. quoque 78 ex melioribus codicibus, v. 10 ex con- 
iectura codice Basiliensi et rationibus metricis commendata 
restituere baud dubitavimus. Uno tantum loco, v. 566, me- 
tro coactus si potes scripsit Publilius. Simili denique me- 
dela refingendus erat v. 395 (invenias: F invenies) ad nor- 
mam versuum 168. 280. 371. 579. 

Modestus ille et urbanus sermo, quem in secunda persona 
ad coniunctivum inclinare modo vidimus, in relativis quoque 
enuntiatis indicativum vix admittit. Cfr. v. 172. 209. 314. 
370. 384. (487) (507) 519. 557. 567. 572. 648. Quin etiam 
cum pronominibus quisquis et quicumque coniunctivus secun- 
dae personae coniungitur, v. 9 quidquid possis, 512 quodcum- 
que celes, 581 quidquid auferas; v. 551 praestat emendare quid- 
quid possideas (F possidetis) quam possides. Ceterum indica- 
tivum V. 509 quidquid conaris intactum reliquimus. 

Sed iam satis superque praefati sumus. Aliae emenda- 
tiones aut non indigent defensione, aut de emendandi ratione 
breviter dictum est in adnotatione critica. 



') Cf. gratum facia cum seq. indicativo. 



PUBLILII 8YRI 8ENTENTIAB. 



Index notarum. 



Pa = c^ex Parisinus 2676 saec. IX. 
Pb = codex Parisinus 7641, saec. X. 
P = codex Parisinns uterque. 
R = codex Rheinaugiensis saec. IX. 
B =■ codex Basiliensis saec. X., deficiens in y. 296. 
F = codex Frisingensis, saec. XL 

y = codex Vindobonensis, saec. XI, deficiens in v. 121. 
L = Libri omnes. 

Selectas tantum sententias continent: 

T = codex Turicensis saec. IX. 

E == codex Parisinus 6085, saec. XI. 

C = codex Parisinus 8049, saec. XIII. 

n = codex Parisinus 8027, saec. XIV. 

M = Pseiidosenecae liber, qui vulgo dicitur de moribns. 

Uncinis [ ] inclusa sunt, quae in codicibus desunt. 

Versus lunulis ( ) inclusi spurii yidentur. 

* emendationem editoris denaotat. 

Versuum ictus adscripti sunt tetrametris trochaicis. 

Phira yideas in Prolegomenon capite altero. 



Publilii Syri sententiae. 

Alienum est omne, quicquid optando evenit. 
Ab alio expectes, alteri quod feceris. 
Animus vereri qui scit, scit tuta ingredi. 
Auxilia humilia firma consensus facit. 
5 Amor animi arbitrio sumitur^ non ponitm*. 
Aut amat aut odit mulier^ nil est tertium. 



CODICES V. 1—34: PRBFV{EC) 

1 Seneca epistul. 8, 8: ^quantum disertissimorum versuum inter 
mimos iacet! quara multa Publilii non excalceatis, sed cothurnalis di- 
cenda sunt! Unum versum eius, qui ad philosophiam pertinet et ad hanc 
partem, quae mode fuit in uiauihus, referam, quo negat fortuita in nostro 
Iiabenda ; alienum etc' omne] homine Bothe : om. VC, codex Am- 
plonianus Senecae^ Vincentius Bellovacensis spec, doctr, 5, 76 
venit C, Vincentius codd. deteriores Senecae 2 Seneca epistul. 

94, 43: ^quis autem negaverit feriri quibusdam praeceptis efficaciter 
etiam inpertissimos? velut his brevissimis vocibus, sed multum haben- 
tibus ponderis: ab alio etc' Lactant. instit. lib, 1. cp, 16, 10 *non 
illepide Seneca in libris moralis philosophiae . . . . ab alio etc' «= Sen, 
fragm, 1 19 , ed, Haas, InscripUo in Gruieri thesauro p. 928 /i. 9 ; 
AB . ALIO . SPERES • ALTERO • Q FOB • FECERIS, Cf, Lampnd, 
Alex. Sever. 51 ^isne hoc in agro tuo fieri, quod alteri facis?' Caec. 
Balb. Monac. 1, 29, pg. 20, Vine. Bellov. spec, docir. 4, 67. 132 

3 qui scit vereri V luta PRFV Gruter ex codicibus: tulo 
Pa corr. rec. m. B supra scr. sec. m, cod. Bernensis, alii codd. Gru- 
ieri , Erasmus: tutus C, apta B aggredi Erasmus et codd. quidam 
Gruieri 4 humana V firma erasis liiteris in &, unde com- 

mendatur conieciura Tanaq. Fabri Auxilia infirma firma ; firmus V 
consensus Pa marg. rec. m. RFVEC: consessus Pbj confessus PaB 

5 Animi arbitrio amor Pithoeus an. qui arb. V 6 EC Vine. 
Bellov. spec, doctr. 5, 10. sp. nat. 31, 115 * nil: nihil Z, cf. 
pg. 56 testium F, certum V 

PXTBULIUS STBUB. 5 



66 PDBLILII SYTtI SENTENTIAE. 

Ad triBtem partem strenua est Buspicio. 

AmeB parentem, si aequus eBt: ei aliter, feraB. 

Aspicere oportet, quidquid poBsis perdere. 
10 Amiei vitia si feras, facias tua, 

Alienum aes homini ingenuo acerka est servitus. 

AbBentem laedit, cum ebrio qui litigat. 

Amans iratus multa mentitur eibi. 

AvaruB ipse miBeriae causa est auae. 
15 AmanB quid cupiat sclt, quid sapiat non videt. 

AmaiiB quod suspicatur, vigilans Bomnlat. 

Ad calamitatem quilibet minor valet. 

Amor extorqueri non pote, elabi pote. 

Ab amante laerimis redimaB iracundiam. 
20 Aperte mala cum est mulier, turn demum est bom 



CODICES V. 1—34: PRBFV [EC) 

7 om. Pb. strennua R VErasmus est Senecae editio Ba- 
sUiensis anni 1515, Fabricius: om. L str. s. debelur C 8 Bio- 
nysii Catonis brev. sent. 40 'Parentes patienlia vince' est B sec. m. 

supra versum, sin aliter 0, Fabricius, tmde Froeklichius comecit s\ 
aequus; sin aliter feras. alter Pa Erasmus 9 Aspicere (i. e. ocu- 
lis cusiodire] L£C: despicere editores ex conieclura Piihoei. Cf. 
pg. 52 adiiot. quicquid cod. Trin. et Sidneianus Bentleii: quid 

PaREC, quod Pb BFV, quae JR. Stepkanns possil R quod 
poasis Heperdere Erasmus, quicquid nolis perdere Gruler 10 Cf. 
V. 474; aliter farro apud Gellium 1 , 17, 4 Mores amici Botke 

si B in rasvra, C, Erasmus: nisi PSFVE, vel nisi B sec. m. 
supra scr. iii Pithoeus, ubi Vine. Bell. sp. d. 5, 89 * facias: ne- 
cesse est facias B (cf. ad v. 671), facis PRFVEC Vine, facies Bolhe. 
Cf. pg. 57 11 Menandri Monost. 514 lu SuvEia Aovkov^ xovs 

iitv&igovs itoisi aes P, Pithoeus: es corr. ex est B, om. RFV; 
aliena liom. C, Erasmus est sec. m. sup. scr. B, om. vulgo 12 EC 
Vine. Bell. sp. <i. 1,157 Semet ipsum laed, cod.Reginae 170, Vali- 
canus saec. .\ ■ lUbL de Pecole des charles 11, 117. P. Syri mimi, 
cum not. Em. Sinidberg, denuo ed. Em. Tafel 1841 , p. 52) qui 

cum el)rio V'inr. Erasmus 13 Cf. v. 247 14 ipsa videtur pr. 

m. scriptum fiiissc in B 15 scit] aut C 16 viglans R, in die 
vigilans C 17 non valet cud. Bemensis, non rec. m. supra scr. B 

18 pole . . pote V, potest . . potest PRBFEC Vine. Bell. sp. d. 
4, 109. G, 14 elabi C:sed elaht PR rec. m. sup. scr. EVE Vine. 

sede lal.i B, seil labi B. Cf v. 453. 19 Cf Terenl. Eun. 1,2,' 

22 sq. redimas Pa BBC Vine. Bell. sp. d. 6, 88: redimes FV, 
redimis Pb 20 Cf. v. 317 aperla Vine. Bell. sp. d. 6, 10, a 



PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 67 

Avarum facile capias^ ubi non sis item. 

Amare et sapere vix deo conceditur. 

Avarus nisi cum moritur, nil recte facit. 

Astus cinaedum celat^ aetas indicat. 
25 Avarus damno potius quam sapiens dolet. 

Avaro quid mali optes nisi Vivat diu? 

Animo dolenti nil oportet credere. 

Aliena nobis^ nostra plus aliis placent. 

Aniare iuveni fructus est, crimen seni. 
30 Anus cum ludit, morti delicias facit. 

Amoris vulnus idem, qui sanat, facit. 

Ad paenitendum properat cito qui iudicat. 

'Aleator qu&nto in arte est m^lior, tanto est n^quior. 



CODICES V. 1— 34: PRBFV [EC) 

parte sp. nat 31, 115 quando est Fine, sp. (f. 5, 10 mulier 
ante bona B tunc Vine, tenum R est] fit Vine, sp, n. 31, 
115, erit id, sp. d, 5, 10 21 v, 22 et in PaR ante v. 19, 20 le- 

guntur cupias FVC ut non Pb item Bolhe : idem L 

22 Cf. !;. 117 et om. V deo Erasmus : adeo vel a deo LCVinc. 
Bell, sp.. d. 4, 109. 121. Cf. Cic. oral. 5, 18. 23 nil VCVinc. 
Bell, sp. d, 4, 144, Erasmus : nihil PRBFEC rectum B supra 
ser, rec. m. 24 * astus : actus C, aestate PbRB, aestatem Pa eod. 
Bern, astute F VC cod, Bamberg, aetas Pithoeus. ciuedum B^ cinae 
dum PbR^ ceuae dum Pa, cynae dum corr. pr. m. crines dum FVC 
Bamb. et iidem celantur aetas indicalur. Astute dum celatur, se aetas 
indicat Erasmus 26 quod F nisi ebd. Caianus Bentleii: nisi 
ut LEC Vine. Bell. sp. d, 4, 144, ut Vett. libri aliquot' Gruteri 
vivas Bentleius 27 nil B [in quo v. 25. 27. 31 see. m, additi sunt) 
Erasmus: nihil PRE VCVinc, Bell, sp, d, 4, 112; Cf, pg. 56 
credi B ree. m. credier Casp, Orellius. Cf. pg. 58 28 om V. 

Salvianus de gubern. dei 1, 10 ^ut ait illc: Aliena etc' Seneca de ira 
3 , 31 , 1 ^Nulli ad aliena respicicnti sua placent'. Aliena . . nostra . . 
placent Salvianus, Fabricius: alienum . . nostrum . . placet PRBFC 
Erasmus^ alienum nobis plus aliis placabis Vine. Bell, sp. d. 4, 119. 

30 EC Vine, Bell, sp. d, 5, 10. 14, sp, nat, 31, 115; om, V, 

31 sanat idem qui facit Bentleius, ne sit vcve^ov nQOieQOv^ 
idem sanat qui facit Ribbeck, idem qui facit sanat codex Gryphiswald, 

32 provocat Pb vindicat C, cf. 254. 33 quanto loa. Sa- 
resheriensis Policr. 8, 6, C, Erasmus: quantum LE, cf. v. 578 
melior B manu sec. supra scr, Erasmus: doctior loa, Sarejsb. *mss. 
fere' Gruteri, dotiorC, om, PRFVE tanto] ultima litter a o in rasura 
B, tante Pb est PRFVEC: in rasura B, om, loa, Saresb, 
nequitior C 

6* 



68 PUBLILn STRI SENTENTIAE. 

Amor otiosae causa sollicitudinis. 
35 Avidum esse oportet neminem, minime senem. 

Animo virum pudicae^ non oculo eligunt. 

Amantium ira amoris integratio est. 

Amantis ius iurandmn poenam non habet. 

Amans, sicut fax^ agitando ardescit magis. 
40 Amor^ ut lacrima^ ab oculo oritur; in pectus cadit. 

Animo imperabit sapiens^ stultus serviet. 

Amicum an nomen habeas^ aperit calamitas. 

Amori finem tempus, non animus facit. 

Bis est gratum quod opus est; ultro si oileras. 
45 Bonarum rerum cousuetudo pessima est. 

Beneficium qui dare nescit; iniuste petit. 

Bonum est fugienda aspicere in alieno malo. 

Beneficium accipere libertatem est vendere. 

Bona nemini hora est^ ut non alicui sit mala. 



CODICES V. 1—34 PRBFV (EC), v. 35—43 FV, v. 44—78 PRBFV 

(EC) 

34 otioso Zwinger causa est solliciti timoris C, est supra scr. 
sec. m. B, a. c. est o. solitudiiiis Vine, BelL sp. d. 4, 109 35 Avi- 
dum] I. e, avarum^ cf. Cic. Cat. mat. 18, 66, Pseudoseneca de mor, 
18 neminem minime Gruier: ne minime Palaiinus^ neminem nisi 
FV 36 Cf. Caecil. Balh, Monac. 17, 3, pg. 26 *A. v. pudica, non 
oculis eligit; impudica speciem quaerit non rem.' Euripides i^.): ov yctq 
6g>d'aXfi6g to xgivov iari, alXcc vovg. 37 Toiidem verbis Terentius 
Andr. 3, 3, 23. Cf, v 107 39 sicut FV: ita ut Palatinus 
ard. magis Palatinus : m. a. FV 40 * ab oculo cl. v. 36: ab oculis 
FV, oculis Gruter 41 Cf SallusL Cat 1, 2 Amori V 
42 nomen] sic F, non hostem , ui iradiiur, item V 44 gratum est 
C Vine. BelL sp. d. 4, 46, Bentleius ex eodd. suis, et gratum Pb 
quo dato opus est Bentleius, quo date upus est Ribbeek ultro si 
Erasmus: si ultro LC, sed ultro Vine. offeras PRBC Vine, sit da- 
tum FV 45 Cf V, 165 consuetude PRB Vine. Bell. sp. d. 5, 
43, Erasmus: nimia cons. FV Vine. Bell. sp. d. 4, 16, cons, nimia 
loa. Saresber. Polier, 4, 9 est pessima Bentleius, r. b. c. est opti- 
ma Fabrieius ex msc. 46 Beneficium LEC Vine. Bell. sp. d. 4, 
46: beueficia Pithoeus qui dare LEC Vine, dare qui Erasmus, 
vulgo 47 in FV infra legitur post v. 79, hoe loeo in PRB Bern. 
C asp. fug. B^ in al. m. f. asp. Vine. Bell. sp. d. 4, 27. 48 EC 
Vine. Bell. sp. (/. 4 , 53 ; om. V est lib. vend. Vine. Jib. v. est E 
Erasmus, vinderc PaR 49 era V alii C sit om. FV 



PUBLILII SYRI SENTBNTIAE. 69 

50 Bis emori est alterius arbitrio mori. 

Beneficia plura recipit, qui scit reddere. 

Bis peccas; cum peccanti obsequium accommodas. 

Bonus animus laesus gravius multo irascitur. 

Bona mors est homini^ vitae quae extinguit mala. 
55 Beneficium dando accepit; qui digno dedit. 

Blanditia^ non imperio, fit dulcis Venus. 

Bonus animus numquam erranti obsequium adcommodat. 
beneficium qui dedisse se dicit, petit. 

B^nivoli coniiinctio animi maxima est cogn&tio. 
60 Beneficium saepe dare docere est reddere. n 

Bonitatis verba imitari maior malitia est. 

Bona opinio hominum tutior pecunia est. 



CODICES V. 44—78 PRBFV(EC) 

50 emori est Bambergensis , Fabricius: enim mori est PRFE 
Erasmus^ item B nisi quod una littera ante mori erasa esi^ mori est 

rC, est mori Bothe, Riischelius sched, crit. 16 = opusc. phiL 2, 664 
arb. emori Gruier. Cf. pg. 59 51 recipit RBFVECPa corr. 

sec. m, recepil Pj plurima accepit Vine. Bell. sp. d. 4, 53 52 pec- 
canti BE BemensiSj Erasmus: peccati P, peccatis /?, peccalo FVC 

Vine. Bell. sp. d. 4, 106. 168. 5, 8. Cf. v. 57. 148. commodas 
Godofredus 53 et tres seq. v. desunt in B gravius mullo PREC 
Erasmus: mullo gr. FF, inultus gr. Vine. Bell. sp. d. 4, 133. Cf. 
Caecil. Balb. Monac. 15, 15, pg. 25 ^B. amicus laesus g. i.' 54 ho- 
raini PRFV: omuis Bentleius; b. m. est quae animi e. m. C, similiter 
codd. Gruleri et Bentleii; b. h. m. est Gruter 55 Gellius 17, 14. 
Macrob. Sat. 2, 7, 10. Beueficia Pilhoeus accepit Gellius Macr. 

V Erasmus: accipit PRFE^ accepit dando loa, Saresber. Policr. 8, 
14 dederit V 66 Cf. 276 57 Cf. v. 52. amicus cod. 
Panthaleonis , h. amicus est qui n. C errandi V commodat Go- 
dofredus 58 Beneficidi Pilhoeus qui dedisse se Z, Pithoeus: 
sc d. qui Erasmus^ qui se d. Vine. Bell. sp. d. 4, 52. Cf. Sen. de 
benef. 2, 11, 2 59 conviuctio V est m. cogitatio C, animi b. c. 
magna est c. Vine. Bell. sp. d, 5, 53, Goni. a. m. est c. vel Benevolus 
animus m. est c. Erasmus; ut nos primus Godofredus ex cod. bibl. 
Amandi 60 est doc. F, Vine. Bell. sp. d. 4, 46. 61 Cf v. 
368. 400 bona Vine. Bell. sp. rf. 4, 129 imilare Pa, inmilari 
PbR, iumutari C, non imitari cod. Panthal. raercari Vine. sp. d. 4, 129 
maior om. C; mal. maior est FV, maior est m. Vine, I. c. malitia 
est maiorum idem sp, d. 6^ d2 62 Cf v. 83. 217. 498 homi- 
num LC Vine. Bell. sp. d. 5, 67: homini Erasmus est om. V 



70 PUBLItll SYRI SENTENTIAE. 

Bonum quod est subprimitur, numquam extinguitur. 

Bis vincit qui se vincit in victoria. 
65 Benignus etiam causam dandi cogitat. 

Bis interimitur, qui suis armis perit. 

Bene dormit, qui non sentit quam male dormiat. 

Bonorum crimen officiosus est miser. 

Bona fama in tenebris proprium splendorem optinet. 
70 Bene cogitata si excidunt; non occidunt. 

Bene perdit nummos^ iudici cum dat nocens. 

Bona quae veniunt; ni sustineantur^ opprimunt. 

Bona [semper] imperante animo pecunia est. 

Bonum ad virum cito moritur iracundia. 
75 Brevissima ipsa est memoria iracundiae. 

Bona turpitude est, quae periclum vindicat. 



CODICES V. 44—78: PRBFV [EC) 

63 quod est RBFV Bern, Palatini: quidem P, quod Pantha- 
leon, est C, tametsi Erasmus subprimitur PRB: supprimitur yv 
Pant, si obprimitur B sec, m. Bern, si premilur C, Palatini num- 
quam B: uequam PR Scaliger xaya^bv ixQvg>^^ to di xaxov Tcal 
apivvvTai^ uequaquam B sec, m. corr. FV Bern. C Pant, non Eras- 
mus 64 vincit in v. PRB EC: in vicl. y, FV Vine. Bell, sp, d, 4, 
77 65 et Vine. Bell, sp. d. 4 , 46. causam dandi PR Bothe : 
dandi causam BFVEC Vine. Erasmus excogitat Fabricius 

66 EC Vine. Bell, sp, d, 4:^ 77 Bis punitur {leg. perimilur), qui s. 
a. perimilur Vine, 67 EC quod male V 69 optiilet P/i^; 
obtinet FV, relinet C 68 off. est Fabricius: est off. Z vulgo 
70 Bona V cod. Panthaleonis si excidunt C Erasmus : si eicedunt 
PB^ sic excedunt FV., sex cedunt R 71 iudici cum Pa corr. PbRBC 
Erasmus: iudicium Pa^ iudicium qui FV., iudici quos Bentleius ex cod. 
Leidensi 72 hoc loco FV Bern. Bamberg, supra post v. 68 PRB, 
Cf, V. 190 eveniuul C, vehunl Bothe susteneanlur Pa supra 

scr, PbR., subsliueantur C * ni : nisi ZC, cf. pg. 56 opprimunt 

Gruter: cadunt opprimanl R^ cadunt ut opprimant PBFV., c. et oppri- 
munt C 73 Bona BFV Bern. cod. Panthaleonis: bono PR 
* [semper] imperante animo cl, v, 378 : in parente anima PRB Bern. 
Panth, imperancia F, imperanli F pecunia est FV Panthaleon: est 
pecuniae P6, est pecunia PaRB^ fiet pecunia vtdgo 74 apud Eras* 
mus^ ad a . . m cilo Pa 75 brevissima, quod ipse dubitanter pro- 
posueram coll. v. 79, iam coni. Gruter in notis postumis: brevis mens 
5, breve mens Pa corr. pr. m. PbR^ breviens Pa., breve amans FF, 
brevis amans codd. Gruteri est ipsa FV.^ eslo coni. Gruter 
memoratio vel mcmorata codd. Gruteri 76 Cf. v. 207 turpida, 



PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 71 

Bona comparat praesidia misericordia. 

Beneficium dignis ubi des; omnes obliges. 

Brevis ipsa vita^ sed malis fit longior. 
80 Beneficia donari aut mali aut stulti putant. 

Bene perdas gaudium, ubi dolor pariter peril. 

Bene vixit is, qui potuit, cum voluit mori. 

(Bene audire alterum patrimonium est.) 

(Boni est viri, etiam in morte nullum fallere.) 
85 Consueta yitia ferimus, non reprendimus. 

Crudelis in re adversa est obiurgatio. 

Cavendi nulla est dimittenda occasio. 

Cui semper dederis, ubi neges, rapere imperes. 

Crudelem medieum intemperans aeger facit. 
90 Cuius mortem amici expectant, vitam cives 6derunt. 

Cum inimico nemo in gratiam tuto redit. 



CODICES V. 44—78 PRBFV {EC), 79—84 FV, 86—105 {TEC) 

supra scr, tu sec, m. B, est turpitudo V periclum B V Bern, periculum 
ceteri vindical PRBV: indicat FC Erasmus 77 EC Vine. BelL 
sp, d. 4, 67. Cf, V. 329 78 des RFV Pithoeus: das sup. scr. sec. 
m. C, Erasmus^ de P obliges RBFV Pithoeus: obleges jP, obligas 
B sec. m. B, Erasmus 79 Cf. v. 438 v. est, sed Gruter; cf. 
HoraU carm. 1, 24, 19 81 Cf v. 440 perdas FF: perdis 

Gruter 82 Bis vixit is F, bene vixit F, is suppleverat iam Gruter. 
Cf. V. 616 ^ 83 Cf. V. 62. 217. 498. B. vulgo a. est a. p. Gru- 
ter^ xaAc5g cfKoiuv fjiaklov rj tcXovtsiv &iXs Menand. Monost. 285 

84 om. V Martinus Bumiensis de formula hotlestae vitae {Senecae 
opp. ed. F. Haase 3 , 470) 2,6: B. est v. e. in m. nemiuem f. 

85 Hieronymus epist. ad Lactam 107 (I 679 ed. Fallars.) *Legi quon- 
dam in scholis puer: Aegre reprendas, quod sinas consuescere.* Cf pg. 
14 vita RFV ferri FV non] nisi Godofr. nova Bentleius 

reprendimus V • repreheudiraus ceteri 86 est C, Erasmus {non 
B) : om. Z, c. est in re a. subiurgatio sceba vel saeva T 87 EC 

88 saepe Godofredus neges L Erasmus: negas Pa rec. m. corr. 
Bern. C, Fabricius imperis PR, imperas Bern. C Erasmus 

89 mendicum F hoc loco, sed idem versus in FV infra ante v. 107 
iterum legitur: C. medieum i. a. f. intemperaulia Vine. Bell. sp. d. 
4, 155 aeger facit FV altero loco, Erasmus: facit aeger RC, facit 
PBF Vine, facli V priore loco 90 expectcnt Panthaleon vitam 
B rec, m. in marg. cives BFV C: ciu' Pb, cuius Pa, civis cuius R, 
om. Erasmus oderunt Z; oderant Panthaleon , odere cod. Panth. 
oderiut Bothe; c. m. expetunt cives, v. oderant Pithoeus iambice. Cf. 
pg. 56 91 cum inimicum nemo gratiam Pa, cum alii inimicum nemo 



ii PUBLILII SYRl 8BNTENTIAE. 

Citius venit periclum, cum contemDitur. 

Casta ad virom matrona parendo imperat. 

Cito ignominia fit superbi gloria. 
95 Consilio melius vinpas quam iracundia. 

Cuiuis dolori remedium est patientia. 

Cotidie damnatur^ qui semper timet. 

Cum vitia prosunt; peceat qui recte facit. 

C6ntumelidm nee fortis p6te nee ingenues pati. 
100 C6nscientia dnimi nuUas invenit lingua6 preces. 

Cito improborum laeta ad pemiciem cadunt. 

(Contemni est gravius quam stultitiae percuti.) 

Cotidie est deterior posterior dies. 

Comes facundus in via pro vehiculo est. 
105 Crimen relinquit vitae, qui mortem appetit. 



CODICES V. 85— 105: PRBFV {TEC), v. 107—122: FV (TC) 

g. t. r. alii iuimico alii in gratiam Pb tuto PaRBC: tudo Pb^ lute 
FV (tute in gr. F), cito Erasmus; ingratuitu revertitur T 92 eve- 
nit Vine. Bell. sp. d. 4, 27 periclum BV: periculum PRFEC Vine. 
93 c. m. viro C 94 EC Vine. Bell. sp. d. 4, 122, om. V 

super in gloria Pb 95 consilios P/?, consilia Pa eorr. 

vindicas Pa, vinces C iracuudiae P 96 cuius Vine. Bell. sp. d. 
4, 79. 112 est rem. F, p. r. est Vine. 4, 112 97 damnator Pb 

C. inorte mulcatur, qui cum liroore conscientiae suae versalur T 
98 produnt C 99 om. V ; sed cf. v. I. ad v. 100 uec fortis 
LTC Panthaleon: non fortis Stephanus, nee facere fortis Ingolst. ex 
eonieetura ul videiur, unde Grut. Cont. nee ing. fert nee fortis facit, 
melius Bothe Cont. nee fortis f. nee i. facit. Cf. v. 651 pote pro- 

posuit Gruter: potest LTC ingenus U, ignavus Froehlieh, nee ege- 
nus ferre T. Cf. v. 240 100 contumelia V, eorruptum ex v. 99 

animi PB Panthaleon: amici RB s. ser. m. see. FVC nullas 
P, BenUeius: nullus B, nullius R FVC Panthaleon 101 EC Vine. 
Bell. sp. d. 4, 159 in pern. Fabrieius 102 Salomonis proverb. 
10, 8 ^Urit increpatio prudenlem magis quam si percutias stolidum cen- 
ties.' est levius Erasmus; cf. v. 143 stultitiae (i. e. stidto) PR: 
stultitia B sup. ser. sec. m. FV, slulte B, om. C 103 C, om. V 

p. fides, supra ser. see. m. dies, dies posterior F. Cf. Erasmi 
Adag. p. 732 ^Ad zit niqvGi ^eXxIg}. Seneca Phaedr. 784 [Hippolyt. 
11 Q) ^Horaque semper praeterita deterior subit/ 104 Gellius 17, 

14, Macrob. Sat. 2, 7, loa. Saresb. Polier. 8, 14, TEC, om. R 
facit dux C: pro v. est in via T 105 Seneca Exc. Controv. 8, 4, 

pg. 427, 13 Bu. ^Nescio cuius crirainis sibi conscius confugit ad 
mortem*. 



PUBLILII SYRI SBNTENTIAE. 73 

Cui plus licet quam par est; plus vult quam licet. 

Contra inpudentem stiilta est nimia ingenuitas. 

Cogas amantem irasci; amari si veils. 

Crudelis est non fortis, qui infantem necat. 
110 C6nsilii8 ind6ctiorum miilti se docti explicant. 

Cave quicquam incipias. quod paeniteat postea. 

Cui omnes benedicunt, possidet populi bona. 

Cui nolis saepe irasci; irascaris semel. 

Crudelis lacrimis pascitur, non frangitur. 
115 Caeci sunt oculi^ cum animus alias res agit. 

Caret periclo, qui etiam cum est tutus cavet. 

Cum ames non sapias^ aut cum sapias non ames. ' 

Cicatrix conscientiae pro vulnere est. 

Cui vis potest accidere, quod cuiquam potest. 
120 Cave amicum credas, nisi si quem probaveris. 

Contra felicem vix deus vires habet. 

Cum das avaro praemium, ut noceat rogas. 

Discipulus est prioris posterior dies. 



CODICES V. 107—122: FV{TC), v. 123—138: PRBF {TEC) 

106 Gellius 17, 14, Macroh. Sat, 2, 7, /o«. Saresb. Poller, 8, 
14: neest in LTEC, Respexit fortasse Sen. Troad. 346, Phaedr, 
220 107 impudeiitem Gruter: inprudentem FV 108 Cf. v. 37 

amatam ^o^A^ amari Ribheck: araare -FF 109 supplicem 
liominem opprimcre virlus non est, scd crudelitas T * indoctiorum: 
ioniorum FV: editt, ex coniectura Gr uteri Consilium iuveniunt multi, 
scd d. e. coll, v, 229 111 cave F: cave ne V; cf. v, 121 

quicquam Gruter: quicquid FV paeniteat postea Bothe: post poe- 
niteat jPF. Cf, v. 196. Periander apud Diog, Laert. 1, 97 nQctxxe 
afi€tafiilrit<x ^ Pseudosen. de mar, 7 ^Specta (vulg. expeCt|| quod num. 
quam te poeniteat' 112 TC, Caecilius Balb, Paris, 80, pg, 42, 
Pithoeus benedicent populorum possidet T: possi dicunt beuedet V 

115 cum alius [corr, animus) res alias facil F, aliis quando rebus 
alteuti sunt animi T IIG periclo Bentleius: periculo FVC Pithoeus,, 
periculis T cum est om, C, Pithoeus,, qui tutus in prosperis cautus 
est in futuro T. Cf. v. 359 ^ 117 Cf, v. 22 cum amas V 

118 Cf, Plut, de tranq, 19 /} avvsaiq oiov ^knog 119 cuivis . . . 

cuiquam Seneea de tranq, 11, 8, consol, ad Marc, 9,4 et C ex ipso 
Seneca: cunctis . . . cuivis FF, quod fortasse retinendum accedere 
F 120 nisi si ^0/^^; nisi i^F 121 habel m V erasum 

122 om, V noceas Ingolst, 123 loa, Saresber. Metalog. 3, 6 

[iuxta Etliicum)^ Fine, Bell, sp, d. 4, 21 {in proverb. Sap.). Cf, vul- 




74 PUBLILII 8YR1 SENTENTIAE. 

Damnare est obiurgare, cum auxilio est opus. 
V2b Din adparandum est bellum, ut vincae celerius. 

Dfxeris maledicta cuncta, cum ingratum hominem dixeris. 

De iuimico ne loquaris male, sed cogites. 

Deliberare utilia mora tutiesima est. 

Dolor decrescit, ubi quo erescat non babet. 
130 Didicere fiere feminae In meadacium. 

Discordia fit carior concordia. 

Deliberandum est saepe, statuendum est semel. 

Difficilem habere oportet aurem ad crimina. 

Dum est vita grata, mortis condicio optima est. 
135 Damnum appelUndnm est cum mala fama lucrum. 

DuciB in coDsilio posita est virtus militum. 

Dies quod donat timeas : cito raptum venit. 

CODICES V. 123—138; PRBF{TEC) 

gatum illuil: 'Dies diem docel' 124 Cf. v. 86. 439 dampaa ne 

a. F est C Erasmus: om. L 125 adpareudum PbC est bel- 
\amPRF: helium est Vine. B. sp. d. 4, 77, bellum B, diu praepa- 
raDdum est de bello, ut ocius vincas dum coDgrederU proelium T 
126 ainzli B: om. PaBF, alii ctim ingratum liominis dixeris alii cuncta 
alii hominem Pb cum gratis B hominis PR 127 ne Erasmus: 
noil LEC; cf. Quint. 1, 5, 50 loquaris SFE: loqueris R, loquares 

P, diieria C; de i. penitus {peiua?) ne loquaris T, de i. ne diseris malum 
Vine. B. sp. d. 4, 169, omissis reliquis sed] si /" 128 t. est 
Gruier: est t. LC 129 decrescet R quo FC Vine. B. sp. d. 

4, 112: quod PRB 130 didfcere Pithoeus: dedicere PR, dediscere 
BF fere B, llerem Pa feminae B Bern, femina PRF., feminam 

Erasmus in Pil/ioeus: est £ 131 Caee. Balb. Monac. 48, 11 

pg, 34 'd. inlerdum fit c. c' Cf. v. 164, unde liquet discordia esse abla- 
livum instrument!., non comparationis 132 * Cf, pg. 50. Deliberan- 
dum est sacpe quicquid staluendum est semel F, eodem modo sed omisso 
saepe PRB, nisi quod P diliberandum , del. est dm quicquid si. est s. C, 
dill consideraiidum est quicquid st. est Fine. Belt. sp. d. 4, 26, del. est 
ilin quod si. esl a. mala caesura Ingol. Ribbeckius., diu d. st. est s. 
Bol/ie. S/milis est senlentia apud Caec. Balb. Man. 1, 5 {pg. 18, 8) 
'diu delilieralo, cito facito' el Walt. BuH. s. v. Socr. 133 EC; 

ilissimilcni o. 1i. Vine. Bell. sp. d. 4, 115 op. aur. hab. Erasmus 

134 rsl V. gr.P (gratia /%)fl»FC: v.eslgr. 5 m«r9.pr.m. Vine. 
Bell. sp. d. .'), 117. sp. nat. 31, 107, v. gr. est mlgo optima 

est Erasmus: e^l opt. PBFC Vine, est opus R 135 est appellan- 
dum Vinr. Bdl. sp. d. 5, 67, est om. R 136 ducis FC: dukis 

PRBE 1:J7 Cf. V. 542 dives omnes Palatini el Britannicum 



PUBLILII SYRI SENTBNTIAE. 75 

Dimissum quod nescituT; non amittitur. 

Deliberando discitur sapientia. 
140 Deliberando saepe perit occasio. 

(Duplex fit bonitas^ simul accessit celeritas.) 

Damnati lingua vocem habet, vim non habet. 

Dolor animi [multo] gravior est quam corporis. 

Dulce etiam fugias, fieri quod amarum potest. 
145 Difficile est dol6ri convenire cum patientia. 
' (Deos ridere credo, cum felix vocat.) 

Etiam innocentis cogit mentiri dolor. 

Etiam peccanti recte praestatur fides. 

Etiam celeritas in desiderio mora est. 
150 Ex vitio alius sapiens emendat suum. 

Et deest et superat miseris cogitatio. 

Etiam oblivisci quid sis, interdum expedit. 

Ex hominum questu facta Fortuna est dea. 



CODICES V. 123—138: PRBF [TEC], v. 139 — 146; F, v. 147—162: 
PRBF {TEC) 

exemplar Gruieri^ cut leciioni plus elegantiae inesse eansiimat 
utor aptum Pb invenit B m. sec, 138 Cf, pg, 52. Seneca 

episL 4, 6 ^nullius rei facilior amissio est, quam quae desiderari amissa 
non potest.' Amissum T, Faber; dimissum L 139 discitur In- 

golst. : dicilur F ^ 141 C/". v. 235 ^^ notissimum illud 'Bis dat qui 
cilo dat.' * simul : simul ul F 142 Damnati Gruter: damuat F^ 
(lamnat quae Ingolst. 143 Cf. v. 102; Menand. MonosU 75 ^iXriov 
iart aQ}(ia y ij '^v%i\v voasiv. * [multo] cdl. v, 53 : nimio Bothe ; 
corporis [dolor] Gruler mala caesura 144 * patientia coll. Caec, 

Balbo Par, 82 , pg. 42 , 13 ^D. est iniuriae c. cum patientia' et Walt. 
Burl. Socr. *D. est iniuriam c. cum patientia': sapientia i^. Cf, Pseu- 
dosen. de mor, 6 'dolor patientia vincitur'. 146 Cf, v, 241 

ridere Palatini: redd ere i^, rideri Bothe; an fitit irritate? vocat Gru- 
ter: vocet F^ fovet Palatini 147 innocentis PRB: innocentes FC 
Vine. Bell, sp, d, 4, 112 coget PR 148 eliam Erasmus: et 
tameu L * peccanti coll. v, 52. 57. 161: pecpato RB^ liuic peccato 
F^ peccatori Bernensis^ B sec, m. in peccato Pithoeus^ fortasse rectius 

149 Cf. Caec. Balb. Mon, 1, 15, pg. 19 ^Gupiditati ipsa etiam 
tarda est celerilas\ norma Vine. Bell, sp, d. 4, 94 150 vitio 

alius Ritschelius opusc, 2, 675: v. alterius XJE'C, alterius vitio Vine, 
Bell, sp, d, 4:^ 27. 5, 37 151 superest cod. Gryph, et Bentleius 

152 qui C, Bentl. ex cod. Caiano^ quod sis Panthaleon ex con- 
iectura^ quid sit cod. Panth. 153 Et hominum P questu PbBFC 
ut proposuit Erasmus: quaestu PaR est fort, dea FC 



76 PUBLILII 8YBI SENTBNTIAE. 

Effugere cupiditatem regnura est vincere. 
155 'Exulanti ubi nilBquam domus eat, sine sepulcro est mor- 
tnus. 

Et qui fecenmt, oderuiit iniuriam. 

Eripere teluni, non dare irato decet. 

Exilium patitiir, patriae qui ae denegat. 

Etiam capillus unus habet umbram Buam. 
160 Eheu quam miBemm est, fieri meluendo senem. 

Etiam hosti est aequus, qui habet in consilio fidem. 

Excelsie mill to facilius casus nocet. 

Extrema semper de ante factis iudicant. 

Ex lite multa gratia fit formosior. 
165 (Etiam bonum saepe obest assuescere.) 

Fidem qui perdit, quo ae aervet relicuo? 

Fortuiia cum blanditur, captatum venit. 

Fortunam citiua reperiaa quam retineas. 

Formonsa facies muta commendatio est. 




147—162: PRBF (TEC), v. 163—165: F, v. 166 — 
192: PRBF [TEC] 

154 effugere SFE: effugire PS, cup. elTugere Vine. Bell. sp. d. 
4, 146 155 ' Eiulaali nbi: e^uli ubi L, eiul is cui Gruter pro- 

banle ffenlleto, Cui Erasmus esl mortun PR: mortuus est B, est 
raorluum F 156 el iC; eliam yinc. Bell. sp. d. 4, 132, vulgo 

Tecerunt B pr. manu: facJunl B sec. m. PRFC, vulgo oderint 
Bentleius, odio habeDt Erasmus. Cf. Proleg. pg. 56 157 ECt 

eripere irarum officia, non suf;gerere tela irato decel T. Respexisse vi- 
tfetur Seneca de ira 1, 19, 8 'Male iratu ferrum cuminittitur'. 
158 patilur C, Gruter: pali est L, esl pati Erasmus patriae se de- 
negare S sec. m. Bernensis, unde Fabricius Se deucgare p. etilium est 
pati 159 unus om. C 160 heu C scneoi] mense R heu quam 
ID. est sic m. senescere Vine. Bell. sp. d. 4, 74 161 Vine- B. sp. d. 
4, 58 162 Vine. Bell. sp. d. 4, 127. Cf. v. 667 163 anlefactis F 

indicant Bolhe 164 Cf. v. 131 raullo coni. lo. Casp. 

iJrelli 165 Cf. v. 45. 326. bono coni. Gruter saepius ad 

Cicplendum dactylum Ingolsl. malim persaepe, saepe F; etiam bonum 
saepe esl aedsuo.scare Palalinus IC6 servet B pr. m. corr. F: ser- 
vat PBC: quo reserval R, quid sibi servat E leliquo C et oplimus 
codex Gnitfri: leliquum PRBE, in rcllquuin Bernensis, non est re- 
lictum F 167 c^pta dum R 168 fortuna P repenas PbRS 

Fine. Belt. sp. d. 5, 121: repperias PaF, I'apies, orlum ex repies C 

169 forinousa Pa: forraunsa Pb, fonnonso R, forniosa BFC 
mula FC Bambergensis et Erasmus-, inulla PaRB, niullo Pb. Cf. 



PUBLILII SYRI SBNTENTIAE. 77 

170 Frustra rogatur, qui misereri non potest. 

Fortuna unde aliquid fregit^ cassum . . est. 

Fraus est accipere, 'quod non possis reddere. 

Fortuna nimium quern fovet, stultum faeit. 

Fatetur facinus/ quisquis iudicium fugit. 
175 Felix inprobitas optimorum est calamitas. 

Feras, non eulpes quod mutari non potest. 

Futura pugnant; nee se superari sinunt. 

Furor fit laesa saepius patientia. 

Fidem qui perdit, nil pote ultra perdere. 
180 Facilitas nimia ad partem stultitiae rapit. 

Fides sieut anima; unde abiit, numquam redit. 

Fidem nemo umquam perdit, nisi qui non habet. 

Fortuna obesse nulli contenta est semel. 



CODICES .V. 166—192: PRE F {TEC) 

Diog. Laeri, 5, 11, 18 de Arisiotele x6 KciXkog navrbg Ikeyev iniaxo- 
Xlov avaraTiKooTSQOu est om. Fabricius 170 miserere P, mi- 

ser! C 171 ubi i? cassum F et codd, meliores Gruteri: quassum 
PRBC penitus est Gruier 172 EC Vine. Bell sp. d. 4, 53. 
6, 15, Seneca de benef, 5,6,2 ^Socrates dixit, se nolJe bencficia ab 
eo accipere, cui non possit paria reddere'. Cf. v. 573 173 f. quem 
minimum C 174 * quisquis meliore caesura: his qui PbE^ is 

qui PaRF^ item B nisi quod una litiera ante is erasa est, qui TC 
Fine. Bell, sp, d. 4, 65 fugit iuditium E, fateatur f. prompte, qui 
i. f. manifesle T. Ceterum hanc sententiam post v, 168 exhibet F, 
sed reelius hie colloeari indicio est eiusdem codieis eorruptela iudi- 
cium faeit, orta ex v, 173 175 f. est i. o. c. Vine, Bell, sp. d. 4, 
82 176 vilari Gellius 17, 14, C; imilari vett. editU loa, Saresb, 
Policr. 8, 14 poles T 177 pugnant PaRFC: non pugnant PbB, 
pungunt Ribbeek nee R: ue PBFC, non videtur supra seriptum 
fuisse in arehettfpo codieum PbB, unde negaiio male ad verbum prae- 
cedens retracta est. sinunt jR, si reete legi: sinanl PBFC^ ut . . . 
sinant Erasmus 178 C Vine. Bell, sp, d. 4, 133; ef. v. 412 
laesa sapienlia saepius Vine, 179 qui fidem Vine. Bell, sp, rf. 4, 68 
perdidit B^ perdiderit T nil pote Erasmus: nihil potest LEC 
Vine, nihil poterit T; cf. v. 18 ultra om. R; perdere ultra nil pot- 
est Pithoeus 180 * nimia coll. v. 278. 392: animi LC rapit B 
sec. m, sup. scr. FC: sapil PRB 181 * sicul anima coll. v. 39 : 
unaoima ZC, ut anima vulgo ex Erasmi coniectura abiit C et Eras- 
mus: abit F., habet PRB n. eo redit Panthaleon, eo n. r. vulgo 
182 nemo sup. scr. in B sec. m. numquam BC qui non perdit 
jP, sed idem post v. 193 iterum : Fidem nemo perdit, nisi qui non habet 



78 PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 

Fiilmen est; ubi ciim potestate hdbitat iraciindia. 
186 Friistra cum ad sen^ctam ventum est, r^petas adul^scen- 

tiam. 

Falsum maledictum malivolum mendacium est. 

F^minae natiiram regere d^sperare est otium. 

Feras faeilia, ut difficilia perferas. 

Fortuna vitrea est: turn cum splendet frangitur. 
190 Feras quod laedit, ut quod prod est perferas. 

Facit gratum fortuna, quern nemo videt. 

Fortuna hominibus plus quam consilium valet. 

Frugalitas miseria est rumoris boni. 

Grave praeiudicium est, quod indicium non habet. 
195 Gravissima est probi hominis iracundia. 

Gravis animi poena est, quem post facti paenitet. 



CODICES V. 166—192: PRBF {TEC), v. 193 F, v. 194—223: 
PRBF{TEC) 

184 flumen F^ fulmen est procul dubio potestas cum iracundia T 
habitat om. C 186 ventum om. C repetas PRBC: repelis 
BernensiSj recipis F adulescentiam PB: adol. BF 186 iudi- 

cium est C 187 feminae coram B , feminarum curam Pithoeus 

rege redet spere P est otium Pilhoeus: odium est Z, liodium est C^ 
est omnium Erasmus 188 feras PBFC Vine, Bell. sp. rf. 4, 82: 

fer B, Erasmus facilia ut difficilia Benileius: difficilia ut facilia LC 
Vine, perferas PBB: perfeceris C, levius perferas F^ levius feras 
Erasmus. Cf. Seneea Thyest. 307 'Leve est miserias ferre, perferre 
grave'. Fuii cum coll. v. 190 conicerem: Feras difficilia, ut felicia 
perferas. 189 interea Vine. Bell. sp. d 5, 121 est om. E 
cum, omisso lura (7, quae cum Vine. 190 Cf. v. 188. Vine. Bell, 
sp. d. 4, 82 ut et quod p. f. Ingolst. ut et id quod p. f. Gruter 
perferas Panthaleon: feras LC Vine. 191 quem recepi ex PaRF : 
quam jP6, cum B; cui . . . invidet Benileius. Sententia: absend^ qui 
non in ore eivium versaiur , graiiam eonciliat ipsa absentiae eondicio . 
192 hominibus vel omnino Bolhe: homini PaRFC^ hominum PbB ; 
plus homini Gruter 193 Gellius 17, 14. Frugalitas Gellius^ Ma- 

erob. Sat. 2, 17, loa. Saresb. Polier. 8, 13. 14; fragilitas rum. boni 
m. est F; inserta est libri Gelliani inserta est libri Gelliani 

194 est proiuditium R ah grave || est quod prae || habet Pa ex- 

iremo marg. ad dexiram ree. m. unde colligitur librarium seripsisse 
grave [indicium] est quod prae[iudicium non] habet, quomodo Pithoeus 
edidit^ sed bibliopegi socordia^ quae uneinis inelusi^ abseisa esse 
196 EC, cf. V. 53 probi] sibi Vine. Bell. sp. d. 4, 133 

uerecundia C 196 Cf v. 111. 366. 601. post facti PRB: in F 



PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 79 

Gravis animns dubiam non habet sententiam. 

Gravius malum omne est; quod sub aspectu latet. 

Gravius nocet, quodcumque inexpertum accidit. 
200 (Gravior est inimicus, qui latet in pectore.) 

Gravissimum est imperium consuetudinis. 

Grave crimen; etiam leviter cum est dictum, nocet. 

Heu quam difficilis gloriae custodia est! 

Homo extra corpus est suum, cum irascitur. 
205 Heu quam est timendus; qui mori tutum putat! 

.H6mO; qui in homine cdlamitoso est misericorS; memi- 

nit sui. 

Honesta turpitude est pro causa bona. 

Hdbet in adversis auxilia, qui in secundis c6mmodat. 

Heii quam miserum est &h eo l^edi; d4 quo non possis 

queri! 

CODICES V. 194—223 : PRBF {TEC) 

p ante facti erasum est^ post factum Bern, ut etiam T gravis poena 
est poenitenti. cuius post factuiD cruciautur animi; quem potest facti 
penitere C, Vine. Bell. sp. (/. 5, 22 G. a. p. est proximumque ad inuo- 
centiam locum tenet verecuuda peccati confessio , conglutinatum ex Pu- 
hlilii versu et Pseudosen. de mor. 94 197 Vine. Bell. sp. d. 4, 
86. C 198 Cf. V. 200. malum o. est cod. Palatinus: est m. o. PRB^ 
est o. m. C, ro. est o. F grave est m. o. Erasmus, hand scio an 
ven'uSf coll. v. 200 199 EC citius nocet quicquid i. nocet Vine. 
Bell. sp. rf. 4, 82 200 Cf. v. 198 Gravior BFCPa corr. rec. 

m. gravius PR^ gravius PB^ gravis est scrupulus delitiscens invisus in p. 
T inimicus] in his Pb\ voluit fortasse inimicus is qui, ut est in B 
sub pectore Erasmus^ omisso est; aliter Prov. 23 201 Vine. Bell, 
sp. d. 5, 43, C conscietudinis B: voluitne conscientiae? 202 d. 
est Bentleius 203 difficile C, difficilis est g^ c. Vine. Bell. sp. d. 6, 
67 204 est suum PBE: suum est BFC Vine. Bell. sp. d. 4, 133 
liominem extra c. facit fenalis (furialis? an venalis = vilis?) 
incensio T 205 Cf. v. 364 timidus FC amorem tuum B 

pr. m. moriturum C 207 C, Vine. Bell. sp. rf. 4, 82 * est: 

est mori LC Vine. causa bona PRBC: h. c. F; Est h. t. pro b. c. 
mori Erasmus. Cf v. 76 208 adversis auxilia PRBEC Vine. Bell, 
sp. d. 4, 67: adversi consilia F commendat By ui infra v. 220 
209 Excidit in F, cf. «rf «. 213 . ab illo C, ab aliquo Vine. Bell, 
sp. d.i.^ 138, laedi ab eo B non possis queri B: non conpossit 
quaeri PaR^ non conpossit queri Pb^ conpossit quaeri R sec. m. in 
marg. non possit queri Vine, et B sec. m. si recte legi^ nequeas queri 
C, non ausis queri Gruter 



80 PUBLILn SYRI SBNTENTIAE. 

210 Hominem experiri multa paupertas iubet. 

Heii dolor quam miser est; qui in torm^nto vocem nin 

haheil 

Heii quam multa pa^nitenda incurrunt yivend6 diu! 

(Heu quam miserum est discere servire, ubi sis doctus 

dominari!) 

Habet suum venenum blanda oratio. 
215 Homo totiens moritur; quotiens amittit suos. 

Homo saepe in aliud fertur, aliud cogitat. 

HonestuB rumor alterum est patrimonium. 

Homo ne sit sine dolore, Fortunam invenit. 

Honeste servit, qui succumbit temper i. 
220 Homo vitae commodatus^ non donatus est. 

Heredis fletus sub persona risus est. 

Heredem ferre utilius est quam quaerere. 

Habent locum maledicti crebrae nuptiae. 



CODICES V. 194—223: PRBF {TEC), v. 224—229: F{T) 

210 C, Vine. Bell. sp. rf. 5, 78 211 EC Vine. Bell. sp. d. 

4, 112 heu pro dolor B, dolor om. C tormentis Gruter 
212 EC inc. homines v. d. Vine. Bell. sp. d. 5, 102, sp. nai. 31, 
88 , occurrunt diu viventi C, vivenles diu Palatini Gruteri. Quam p. i. 
vivenli diu unus Palaiinus 213 hoe loco PB, supra ante v. 210 F 
omisso versu 209, deest in R est om. P. discere om. C 

ubi PBC: ubi non jP, nisi Vine. Bell. sp. d. 5, 43 doctus sis dom. 
Vine, doctus fueris d. C 214 EC Vine. Bell. sp. d. 4, 168, h. vi- 
rus oecuUum b. miseratio T. Cf. Phaedr. 1, 19, 1 ^habent insidias 
liominis blanditiae mali.' 215 EC Vine. Bell. sp. d. 5, 105 

domo Vine. B. sp. d. 4, 139 amittat F 216 saepe in aliud 

fertur Halmius et Maehlius: semper aliud furetiua jP, semper aliud fure- 
tinat /?, semper aliud fuerit B., semper in se aliud fert F; saepe furit 
in aliud ipse eonieei^ nune malim saepe fertur in aliud edl. pg. 59 
aliud cogitat resiitui ex PR .- in alterum a. c. BF^ vulgo. Cf* 563 
217 Cf. V. 62. 83. 498. Fabrieius ex mser. 'honesta fama melior 
pecunia est*, {leg. melior est pecunia) in F infra legitur post v. 

225 patrimonium BF: patrum omnium PR 218 Cf v. 153 
Tortuna FC 219 servit Bernensis., C, Erasmus: serviet PRBF 
220 c. est non d. Vine. Bell. sp. d. 5, 104, est om. Vine. B. sp. d. 

5, 112. sp* nat. 31, 102 (101) . commendatur i2, commendatus C 

221 Gellius 17, 14 heredis fletus C, tt, Bambergensis : heres 
fictus L 222 Cf V. 323 scire Erasmus honestius unus ex 

Palatinis Gruteri 223 locum B see. m. sup. scr. maledicte B 

crebere /?, crebae Pb 



PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 81 

Honeste parcas improbo, ut parcas probo. 
225 Humanitatis optima est certatio. 

Honos honestum decorat; inhonestum notat. 

Heu conscientia animi gravis est servijus! 

Hominem etiam frugi flectit saepe occasio. 

Homini consilium tunc deest. cum multa invenit. 
230 Inferior rescit; quidquid peccat superior. 

Inimicum ulcisci vitam accipere est alteram. 

Invitum cum retineas, exire incites, 

Ingenuitatem laedas; cum indignum roges. 

In nuUo avarus bonus est, in se pessimus. 
235 Inopi beneficium bis dat, qui dat celeriter. 

Inopiae desunt multa, avaritiae omnia. 

Instructa inopia est in divitiis cupiditas. 

Invitat culpam, qui peccatum praeterit. 



CODICES V. 224—229: F (T), v. 230—263: PRBF {TEC) 

224 Cf, V, 346 ut parcas Gruter: ut non careas F^ de cuiifs 
corrupiela cf, v, 381, et parcas Palatinus^ ut caveas Boihe 
226 honor T , notat om. T 227 heu Gruter: haec i^ gravis 
est servitus Gruter: gravior est servitute F; cf, v. 11. 583. Quod 
olim conieceram^ Heu conscientia servitute gravior est, parum commen- 
datur V, 100. 443 230 rescit restitui ex P: nescit RE, orrescit 

By horrescit FC Vine, Bell, sp, rf. 5, 6, horret Erasmus^ casat vel ere- 
scit codd, Benileiy unde Rihbeckius causat = causatur; cum periclo 
inferior quaerit T, quocum cf. Gell. 2 , 19,2 'qui factum aliquod occul- 
tius cognoscit, is dicitur proprie rescire'. superior BFEC: superius 
jP/J, qui superius occultare contendit T 231 est accipere Fahricius 
232 incilis i>, incitas C 233 in F infra legilur post t;."276 
laedas PRB pr. m, F: laedis Pa sec. m. B corr. C, laedit Vine. 
Bell. sp. rf. 4, 51 cum] qui Vine. dignura B roges PR RFC: 
rogas Pa sec. m. rogat Vine. Honestatem laedes. cum pro indigno inter- 
cedis T 234 Seneca epistul. 108, 9 non addiio Publilii nomine 
in nullo LE: in nullum Seneca ^ nulli Vine. Bell. sp. d: 4, 144 
in se] inopi Vine, fortasse ipsi, nisi potius corrupiela orta est ex 
V. seq, initio; qui ante in se sup. scr. B sec. m. 235 E bis 

datur By plus dat qui c. praeslat T, benef. dat is qui Vine. Bell, sp, d. 
4, 51 236 Seneca controv. 7, 18, 8 (206, 16 Burs.) 'Desunt lu- 
xuriae multa, a. o.' Seneca epistul. 108, 9 'Desunt inopiae multa, a. o.' 
inopi B sec. m. d. multa Seneca : parva d. L Vine, Bell. sp. d. 
4, 144, ca (cuncta) desunt C, d. pauca Gruter avaro B sec. m. 
237 EC Vine. Bell, sp, d. 4, 146 inopia instructa C 238 invitat 
(7, Erasmus y invitat profecto T- 4n se vitat Z, ipse intrat Bothe; cf. v. 

PuBiiHiius Sybus. 6 



82 PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 

locundum nil est, nisi quod reficit varietas. 
240 Ingenuitas non recipit contumeliam. 

Inritare est cdlamitatem, cum te felic^m voces. 

Inpune pecces in eum, qui peccat prior. 

Ingratus unus omnibus miseris nocet. 

In miseria etiam vita contum^lia est. 
245 'Ita amicum habeas, posse ut facile fieri hunc inimiciim 

putes. 

Invidiam ferre aut fortis aut felix potest. 

In amore semper mendax iracundia est. 

Invidia tacite, sed inimice irascitur. 

Iratum breviter vites, inimicum diu. 
260 Iniuriarum remedium est oblivio. 

'Iracundidm qui vincit, h6stem superat maximum. 

lactum tacendo crimen facias acrius. 



CODICES V. 330—263: PRBF (TEC) 

592. 645 deliclum Qruter, qui peccantem non ulciscendo praelerit 
T 239 * nil : nihil LC nisi om. C 240 Cf. v. 284 rece- 
pit P, item R sed puncto supra e addilo^ fert T 241 hoc loco 
PRBEy infra post v. '263 F. Cf, v, 146 invitare coni. Gruter 

* voces: vocaveris BC\ vocaberis PRE, dixeris Panthaleon^ vocas 
Ingolst. vocaveris felicem F 242 pecces BF: peccas 6?, profeclo 

peccas r, pecas P, peccis R in enm om. T qui peccal prior 

Bentleius: qui prior in eum peccaveril T, qui peccat rarior LC; inipune 
peccat cum quis peccat rarior Fabricius ac similiter iam Panlhaleon 

243 uni 2^ omnibus miseris Ingolst. omnibus miserior IT, mi- 
seris omnibus Z, Vine. Bell, sp, d. 4, 54, missis omnibus C 244 * in 
miseria etiam vita: in misera vita etiam jf^, in miseria vita {omisso etiam) 
PR^ in misera vita B, in misero vita est etiam cont. Bothe, in miseri 
vitam tuta contumelia est Halmius. Cfv. 256.277 245 Gellius 17, 14 

fieri in B sec. m. sup. scr. hunc in. putes Beniensis: p. h. in. 
^, hunc non in. p. PRB; ut hunc fieri posse inimicum putes Vine, Bell, 
sp. -</. 5, 88, ut in. fieri posse scias C 246 TC an f. an f. F; 
filex PR 247 Cf v. 13 estir. F, est B sec. m. 248 in F 
iterum post v. 262: Inv. tacila citius inimica irascitur minute ir. 
Erasmus 249 C 250 Seneca epist. 94, 28. Vine. Bell. sp. 
£f. 4, 83, TC Magnanimo iniuriae r. o. est Pithoeus 251 EC 
Vine. Bell. sp. d. 4, 133 max. sup. h. F, hostes maximos debellavit 
T 252 Cf. 331 ictum F, factum Pithoeus tacendo B el 

Panthaleon explicans ^Qui pcccato etiam mendacium addit, bis peccat': 
tacendum P, tacentem RF facies R 



PUBLILII SYRI SENTENTIAE. * 83 

'In malis sperdre bene nisi innocens nem6 solet. 

In yindicando criminosa est celeritas. 
255 Inimicum quamvis humilem docti est metuere. 

In calamitoso risus etiam iniuria est. 

Index da'mnatur, cum noeens absolvitur. 

Ignoscere hominum est, ubi pudet cui ignoscitur. 

In rebus dubiis plurimi est audacia. 
260 lUo noeens se damnat, quo peceat die. 

Ita crede amico, ne sit inimico locus. 

Iratus etiam facinus consilium putat. 

Invidia loquitur quod subest, non quod videt. 

'Inprobe Neptiinum accusat, qui iterum naufragiiim facit. 
265 Iniuriam aures quam oculi facilius ferunt. 

lacet omnis virtus, fama nisi late patet. 

Ignis suum calorem etiam in ferro tenet. 

In Venere semper certat dolor et gaudium. 

In am ore forma plus valet quam auctoritas. 
270 Ingrata sunt beneficia, quis comes est metus. 

Imprudens peceat, quem post facti paenitet. 

Inertia indicatur, cum fugitur labor. 



CODICES V. 230—263: PRBF {TEC), v. 264: J, v. 265—291: 

FiT). 

253 EC bene sperare C 254 vindicando PEE Fine. Bell 
sp, d 4, 93: iudicando BFC, cui favet v. 32 criminosa mora est 
eel. C 255 C, Vine, BelL sp. d, 4, 27. Phaedr, fab, 1, 28, 1 
^Quamvis sublimes debent humiles metuere'. 256 etiam risus C 
267 EC Fine. Bell. sp. d. 4, 27; ef. v. 614 innocens E 

258 est erasum in B ubi Erasmus: nisi L cui om. F 

259 plurimi Erasmus: plurima LC 260 ilo R innocens C 
quod P diu B 261 crede PaRBEC: credo Pb, credas F 
ut ne Bothe imico Pb, amico J?, sed sup. ser. pr. m. inimico 
262 EC Vine. BelL sp. d. 4, 133 263 * : invidia id quod videt 
loquitur, non quod subest jP, iotidem verbis PRB, nisi quod omissa 
sunt quod videt. Videtur Publilius invidiam ila inierpretari , quasi 
prior voeabuli eompositi pars sit in privaiivum , non praepositio. 
264 Qellius 17, 14, T; deest^in LEC 266 patet Palaiinus: pa- 
teat i^ 267 suum c. etiam Gruler: etiam s.c. i^ 268 Venere 
Gruter: venerem F 269 amore Gruter: amorem F 270 quis 
Gruter: quibus F 271 post Gruter: om. F; ef. v. 196. 366. 
Seneea Agam. 244 *Quem paenitet peccasse, paene est innocens'» 
272 * indicatur : cum indicatur ^, tum indicatur Bothe, iudicatur Gru- 

6* 



t 



84 • PUBLILir SYRI SENTENTIAE. 

IratuS; cum ad se rediit, sibi turn irascitur. 

In amore semper causa damni quaeritur. 
275 locunda macula est ex inimici sanguine. 

In Venere semper dulcis est dementia. 

In misero facile, fit potens iniuria. 

Interdum habet stultitiae partem facilitas. 

Inertia est laboris excusatio. 
280 Iniuriam faciKus facias quam feras. 

Iratus nil non criminis loquitur loco. 

Incertus animus dimidium est sapientiae. 

In turpi re peccare bis deKnquere est. 

Ingenuus animus non fert vocis verbera. 
285 Iniuriam ipse facias, ubi non vindices. 

Is minimo eget mortalis, qui minimum cupit. 

Inimici ad animum nuUae conveniunt preces. 

Inimico extincto exitium lacrimae non habent. 

Ibi semper est victoria, ubi concordia est. 
290 Iter est, quacumque dat prior vestigium. 

Ibi pote valere populus, ubi leges valent. 

Loco ignominiae est apud indignum dignitas. 

Laus nova nisi oritur, etiam vetus amittitur. 

Laeso doloris remedium inimici est dolor. 
295 Levis est Fortuna: cito reposcit, quod dedit. 

Lex universa est, quae iubet nasci et mori. 



CODICES V. 265—291: F (T), v. 292—296: PRE F {EC) 

ter; cf. V. 279 27^ rediit Bentleius: redit F 275 inimici In- 

golst. : imici F 278 Cf. v, 180. * facilitas : felicitas F 

279 est laboris Ingdst: I. est jP; cf. v. 272' 281 nil Ingolst,: 
nihil F 282 incertus] koQ vuli dubitaiionem principium esse phi- 
losophiae^ ut ait Cicero de deorum nat 1, 1; an ingenuus, ui v» 284? 
invictus Maehly dimidium Boihe: remedium F; cf Plant Pseud. 

454, et infra v, 657 284 iuvectivae {leg. inveclivas)- vocis num- 

quam libertas lacet T 286 Seneca epist. 108, 11 minimo Se- 

neca: minimum F 288 Mallem exilum, nisi metrum respueret. 

Cf Paul. Diac. p. 81 291 pole Gruter: potest F 292 C, 

Vine. Bell. sp. rf. 5, 71 293 EC; cf v. 203 294 doloris 

BFC Vine. Bell. sp. £/.4, 133: dolori PR inimici est Bothe: est 
in. PRBC Vine, est om. F 295 Vine. Bell. sp. d. 5, 123 

2&6 universa PRBF: universalis EC Vine. Bell. spec, docir. 5, 104, 



PUBLILII STRI SENTENTIAE. 85 

Lucrum sine damno alterius fieri non potest. 

Lascivia et laus numquam habent concordiam. 

Legem nocens veretur, fortanam innocens. 
300 Libido^ non indicium est quod levitas sapit. 

Libido cunctos etiam sub vultu domat. 

Longinquum est omnO; quod cupiditas flagitat. 

Lapsus semel fit culpa^ si iterum cecideris. 

Lex videt iratum, iratus legem non \idet. 
305 (Legem solet oblivisci iracundia.) 

Locis remotis qui latet^ lex est sibi. 

Late lucere ignis nihil ut urat^ potest. 

Licentiam des linguae, cum verum petas. 

Malignos fieri maxime ingrati decent. 
310 Multis minatur, qui uni facit iniuriam. 

Mora omnis odio est, sed facit sapientiam. 

Mala causa est, quae requirit misericordiam. 

Mori est felicis, antequam mortem invocet. 



CODICES V. 297—301: PRF {TEC), v. 302—308: F^ v. 309—340: 
PRF {TEC) 

spec. nat. 31, 101, universi Erasmus est om, F iubet et 

11. Vine. 297 TEC Vine. Bell. sp. rf. 4, 146 po . . . Pa, 

vltimis liiteris evanidis, potens \P6. Cf. Seneca de ira 2, 8, 2; 
Ritschelius, opusc. vol. 2, 666 298 EC Vine. Bell. spec. doct. 

4, 159 laus et lasc. Vine. 300 libido non F: libido PR, libi-. 

dini ^lim eonieei, libido indicium est eius q. 1. s. Pithoeus. 301 cin- 
ctos Salmasius ad Solin. p. 46 dampnal F 302 longum est 

quod flag. cup. F, emend. Gruter. Cf. v. 149 305 Videiur esse 

interpret amentum versus proxime antecedentis obliviscier Gruter; 
oblivisci solita est Bothe 306 est sibi Ingolst,: sibi est F 

307 * iguis uihil ut u. vel ut u. n. i.: ignis ut nihil urat F 
309 C Vine. Bell. sp. d. 4, 54 malignus Pb, malignum Fabrieius 

maxime ingratos docere saepe T 310 comminatur T, imperatur 
Vine. Bell. sp. d, 4, 132 uni PRTEC Vine.: ui F contume- 

liam facit J, iuiuria F; qui f. u. i. Pithoeus 311 C Vine. Bell. 4, 

94 odiosa C an patientiam? 312 Cf. v. 410 . mala C 

Erasmus: mali PRF 313 Cf. Sen. ad Polyb. consol. 28 'Est 

magna felicitas in ipsa felicilale moriendi'. id. ad Mare. 20 'mors de 
nullis melius merita quam de iis, ad quos venH antequam in vocaretur';^ 

felicius libri quidam Erasmi et Gryphiswaldensis invocet F^., 
invoces R, iuvocis />, invocens Gryph. mors invocetur C, unde coniciat:' 



86 PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 

Miserum est tacere cogi, quod cupias loqui. 
315 Miserrima est fortuna, quae inimico caret. 

Malus est vocandus, qui sua est causa bonus. 

Malus bonum ubi se simulat, tunc est pessimus. 

Metus cum venit, rarum habet somnus locum. 

Mori necesse est^ sed non quotiens volueris. 
320 Male geritur, quidquid geritur fortunae fide. 

Mortuo qui mittit munus, nil dat illi, sibi ddimit. 

Minus est quam servus dominus, qui servos timet. 

Mage fidus heres nascitur quam scribitur. 

Malo in consilio feminae vincunt viros. 
325 Mala est voluptas ad alienum consuescere. 

Mdximo periclo custoditur, quod multis placet. 

Mala est medicina, ubi aliquid naturae perit. 

Malae naturae numquam doctore indigent. 

Misereri scire sine periclo est vivere. 
330 Male vivunt, qui se semper victurds putant. 



CODICES V. 309—340: PRF [TEC) 

Mori est felicius, a. m. invoces. 314 tacere C Erasmus: agere PRF 
cupies Panthaleon 315 in. caret PR Vine, Bell, sp, d. 4, 83 ; 
caret in. C, inimicos latet F 316 sua est causa PRF: sua c. est 
Erasmus, est s. c. C 317 Cf. v. 20. 61. 368. 400 bonum ubi 

se PR: ubi b. se FE, ut se b. C, malus vir bonum quando se Vine. 
Bell. sp. d, 4, 129 tunc peior est, supra scr. vel pessimus E 

318 dum Qodofredus somnus F: sompnus C, sonus PR . 

319 est FC: sit PR quoties Erasmus 320 C Vine. BelL sp. 
rf. 5, 121 321 munus qui mittit Gruier nil Erasmus: nihil L 

322 EC Vine. Bell sp. d. 4, 74. 136. 6, 12 timit P, famu- 

latur dominus, ubi timet quibus imperat prorsus T 323 Cf. v. 222 

mage Gruier: magis LC; magis heres fidus Pithocus 324 EC 
Vine. Bell. sip. d. 5, 10. sp. nat. 31, 115 in om. Vine. 

325 voluptas Erasmus: voluntas LC alienis adsuescere Erasmus 

326 Cf. V. 408 periclo Gruier: periculo LEC, magno cum 

periculo Erasmus. Hieron. adv. lovin. lib. I sub fin. ^Difficile custo- 
ditur, quod plures amaut.' 328 doctore PbRC: doctorem Pa, da- 

tore F^ doctrina Erasmus 329 Cf. v. 77. 170 misereri scire 

restitui ex RE: miseri scire P, miseriam nescire F Erasmus^ miserupa 
est sine periculo nescire vivere C periclo Gruter: periculo Z, est s. 
^p. vivere Erasmus 330 EC Vine. BelL sp. d. 5, 104. sp, n. 31, 

'Jjpl. Cf. Sen, epist. 23, 10 ^Male vivunt, qui semper vivere «icipiunt.' 



PUBLILII 8YRI SENTENTIAB. 87 

Maledictum interpretando facias acrius. 

Male secum agit aeger, medicum qui heredem facit. 

Minus decipitur, cui negatur celeriter. 

Mutat se bonitas inritata iniuria. 
335 Mulier cum sola cogitat, male cogitat. 

Male facere qui vult, numquam non causam invenit. 

Malivolus semper sua natura vescitur. 

Multos timere debet, quem multi timent. 

Male imperando summum imperium amittitur. 
340 Mulier, quae multis nubit, multis non placet. 

Malivolus animus abditos dentes habet. 

Medicina calamitatis est aequanimitas. 

Muliebris lacrima condimentum est malitiae. 

Metum respicere faon solet quidquid iuvat. 
345 Malo etiam parcas, si una est periturus bonus. T^ 

Magnum crimen secum adfert indignatio. 

Malus etsi obesse non pote, tamen cogitat. 



CODICES V. 309—340: PRF {TEC\ v. 341-376: F {T) 

331 Cf, V. 252 maledictam male iolerpretaudo C fades (7, 
Erasmus agrius P 332 aeger om. cod. Panthaleonis 

333 celeriter negatur TC 334 inritala [quod pro nominativo acci- 
pio) Piihoeus: cum inritalur PR^ cum irritatur FC^ cum irrogalur cod, 
Panthaleonis; cum irriles Erasmus 335 C Vine. Bell. sp. d. 5, 
10, sp. n. 31, 115 336 numquam non c. i., addito alii causam 
numquam invenit Pb : nusquam non F Erasmus , numquam PaR , non- 
nunquam Vine. Bell. sp. d. 4 , 106, plus quara non vult invenit C 
337 nascitura Pb vescetur jP, vestitus C 338 Similis est ver- 

sus Laberii^ quem in Caesarem dictum populus accepity {Macr. Sat. 
2, 7, 4) ^Necesse est multos timcal, quem multi timent'. C/. Vellei. 2, 
57 de Caesare *mori se quam timere velle', Plut. Caes. 57. Versum 
Laberianum Publilio tribuit Joannes Saresb, Poller. 8, 14. Be mor, 
62 'Qui a multis timelur, multos timet', Auson. VII Sap. Periand. 
'Multis terribilis timeto multos', Solon ap. Anton. Meliss. serm. nsgl 
^aGdiojg, Orell. opusc. mor. 1, 162, 19 339 ^C 340 nubit 

F: nubet PR; nubit multis, multis non placet Erasmus 341 male- 
volus editores 342 Cf. v. 657 343 c. m. est Gruter^ est c. m. 
Bathe 344 Metam Mdhly, metus Meyer. Cf. Sen. de ira 2, 31, 
5 ^Ubi maxime gaudebis, maxime metues'. 345 Cf. v. 224 

346 magna est cum crimen adfert indignatio Boihe 347 etsi . . 

pote Gruter: etiam si . . potest F^ potest lam coni. Bothe. 



88 ' PUBLILII SYRI SENTENTIAB. 

Mage valet; qui nescit quod calamitas valet. 

Mora cogitationis diligentia est. 
360 Multa ignoscendo fit potens potentior. 

Multis plaeere quae cupit, culpam cupit. 

Minimum eripit fortuna, cui minimum dedit. 

Meretrix est instrumentum contumeliae. 

Malus bonum ad se numquam consilium refert. 
355 Manifesta causa secum habet sententiam. 

Multorum calamitati vir moritur bonus. 

Metus improbos compescit, non dementia. 

(Muneribus non lacrimis meretrix est misericors.) 

(Metuendum semper esse scias, quem tutum velis.) 
360 M6rs infanti f61ix, iuveni ac^rba, sera nimls seni. 

Malam rem cum velis, honestatem improbes. 

Malum est consilium, quod mutari non potest.' 

Malitia unius cito fit maledictum bmnium. 

Mortem ubi contemnas, omnes vicens laetus. 
365 Misera est voluptas, ubi pericli memo*"'\», est. 

Male vincit is, quem paenitet victoriae. 



CODICES V. 341—376: F [T) 

348 mage Gruter: magis F quod F: quid editor es * ca- 

lamilas valet: v. c. F^ c. quid v. Gruter^ quid valeat calamitas Maehly, 
Cf. pg. 54 349 Cf, ».311 diffidentia x;onu Gruter 

350 Aliter v. 394. 528. 535. 592. 645 351 Cf, v. 340. 532 

culp. cupit ed, Bip.: c. capit F 352 Seneca epist. 59, 13 ^quod 
uon dedit fortuna, non eripit'. de const, sap. 5, 4 *nil eripit fortuna, 
nisi quod dedit'. cui Bentleius: cum F 353 est instr. Gruter: 
instr. est F 356 calamitati Ribheckius: calamilate F 357 Cf. 

V. 494. 553 358 Cf. pg, 56. Creticum dimetrum dicit Spenge- 

lius in CaeciL p. 7, muneribus meretrix tangitur, non lacrimis Boihe 

359 Cf V. 9. 116. 519 Metuendum semper est ei, quod t. v. 
Gruter 3.^0 Senient. Rufi.{e cod. Paris, lat. 4841, saec. IX) 
^Mors forti ]6Vis, servienti optata, obtabilis inmatura' {cod. inmutatura). 

sera nimis Gruter: nimis sera F 362 Gellius 17, 14, Joa. 
Saresb. Policr. 8, 14, C 363 Sen. Phaedr. 573 (= Hippol. 563) 
*Cur omnium fit culpa paucarum scelus?' 364 Cf. 205 omnes 

V. m: Ingolst, m. v. o. F^ v. o. m. Bothe 365 Cf 521 pericli 

Ingolst. periculi F 366 is quem [cf. v. 82, 174) Gruter: quem jF, 
fortasse quem post cl. v. 111. 196. 271, quem mox Halmius; male 
vincit audaciam , quem poenitet victoria T 



PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 89 

Misericors civis patriae est consolatio. 

Malitia ut peior veniat^ se simulat bonam. 

Malus animus in secrete peius eogitat. 
370 Mutare quod non possis; ut natum est^ feras. 

Multa ante temptes, quam virum invenias bonum. 

Miserrimum est arbitrio alterius vivere. 

Mansueta tutiora sunt; sed serviunt. 

Mala mors necessitatis contumelia est. 
375 Minus saepe pecces^ si scias quod nescias. 

Malus quicumque in poena est; praesidium est bonis. 

Nil agere semper infelici est optimum. 

Nil peccent oculi; si animus oculis imperet. 

Nil proprium djicas; quidquid mutari potest. 
380 Non cito ruina.opteritur; qui rimam timet; 

Ndllus est tam tutus quaestus, qudm quod habeas pdrcere. 

Nescias quid 6ptes aut quid fiigias: ita ludit dies. 

Numquam periclum sine periclo vincitur. 



CODICES V. 341—376: F-{T), v. 377—386: PRF [TEC) 

367 Cf. 471. 475 368 Cf^ v. 61 369 Cf. r. 457 

370 •C/1 V. 176 Mutare [sic: non mutari) q. n. pofis est Gruter in 
edit. a. 1610, versus desideratur in ceteris edd, 371 temptes 

restiiui ex F: tempus editores 372 arb. alterius Gruter: alt. arb. 
F 374 Cf, Seneca epist. 70, 20: 'hoc fuit morti contuiueliam fa- 
cere.' • 375 quod F: quid editores 376 Cf. v, 536 377 nil 
Ingolst.: nihil LC infelici C Erasmus-, infelicis PRF^ felicis Bern. 

opt. est C 378 nil Erasmus: nihil LEC peccant EC 
animus oculis PRE Erasmus: oc. an. FC vulgo^ illis an. Mdhly 
iniperat RC 379 nil Erasmus: nihil LC ducas PR Vine, Bell. 
sp. d. 6^76^ ut infra v. 423: dicas FC; cf Sexti sent 71 (Orelli, 
opusc. mor. I, 252) ^Hoc solum tibi proprium dicito {sic cod, Paris. 
2676, saec, IX\ quod bonum est.' quicquid PR: quod FCVinc, 

potest RFC Vine.: possit P^ quod m possiet Erasmus quod mutarier 
potest Piihoeus 380 * opteritur (teritur? premitu^tj: peritur Pb^ 

opprimitur {omisso ruina) T, perit vir PaRF^ perit C, perit is vulgo 
rimam Pb: primam PaR^ ruinam TFC 381 * tam tutus, possis 

eiiam tam certus: tantus JjC; cf Proleg, pg. 54 parcere Ingolst.: 

carcere /J, arcere PFC^ carere Bern, supra scr, Panthaleon 882 C 

au quid R 383 Gellius 17, 14, Macrob. Sat, 2, 7, Joa. Sa- 
resb. Policr. 8, 14 periclum, periclo Gellius : periculum, periculo 
LEC Vine, Bell. sp. d, 4, 73 



90 PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 

Nulla tarn bona ^st fortuna, d6 qua nil possis queri. 
386 Nusquam melius m6rimur homines, quam ubi libenter 

viximus. 
Negandi causa avaro numquam deficit. 
Prov. Nondum felioa es, si nondum te turba deridet 

Nam etsi nulhs inimicos tibi faciat iniuria, muUos ta- 

men facit invidia. 
Non aspicias quam pUnas quis deo manus, sed quam 

puras admoveat 
Non enim aliter, nisi optimus animus, pulcherrimus dei 

cuUus est. 
6 Non vivas aliter in solitudine, aliter in foro. 
Nihil petas, quod negaturus es. 
Nihil negahis, quod petiturus es. 
Nihil magnum est in rebus humanis, nisi animus magnet 

despidens. 



CODICES V. 377—386: PRF{TEC), Proverb.: PRF{EC), M = Xno- 
nvmus de moribus. 

384 fort, est F, est am. Fine. Bell. sp. d. 5, 126 idemque de 
om. nil F^ Erasmus: nihil PB Vine, non Bern. queri Eras- 

mus: quaeri PRF^ conqri Bern. Caec. Balb. Monae. 17, 2, pg. 26 
^nulla tarn bona est uxor [fuiine fna, i. e. femina?), in qua non invenias 
quod^queraris' 385 numquam . . quam cum C, numquam . . vivimus 
Boihe 386 avaro PRFEC Vine, Bell. sp. d. 4, 144, sed F infra 
post V. 422 iterum: N. c. avarum n. facit, unde Bibb, recepit avarum 

Proverb. 1 si non M 23 te om. Vine. Bell. sp. d. 4, 83 
deriserit itf, qiw lent transpositione efficitur v. trochaicus: N. f. es, si 
nondum turba te deriserit 2 Nam] male adneciitur priori senteniiae ,• 
om. M 26 faciat PR., etiam M in quo praecedit et si: facit F Vine, 
Bell. sp. d. 4 , 83 iuria R multos] Nonuullos F in principio 

versus 3 quis C Vine. Bell. sp. d. 4, 31 : quisque PBF sed] 

Notes'sed F initio versus alferat et admoveat Vine, offerat C 

4 Menafld. Monost. 246 ^vgIci (isylazri rw &s^ x6 y sias^elv 
enim om. F aliter PR^ Non aliter p. dei cultus est animus | Nisi 

fuerit optimus i^, alter Vine. B. sp. rf. 4, 31 ; an alius? cultor M 
28 vives M 32 6 non, supra scr. prima manu I nichil E 

neg. fuisti ilf 33 7 neges , supra scr. pr. m. } negabis JS 

es F: eris PR, fuisti M 33, sit (sis?5 Vine. Bell. sp. rf. 4, 63 
8 M 44, E Vine. Bell. sp. d. 4, 73 est magnum Vine. despi- 

ciens Pa: dispiciens RPb, despicicas F; nisi animus {sup. ser. maiora 
vel magna) despiciens E, nisi an. despicientis Fine, nisi magno animo 



PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 91 

Prov. Nihil prodesHdidicisse, bene facere si cesses. 
10 Nihil interest quo animo facias quod fecisse vitiosum est. 

Nam facta cernuntur, animus non videtur. 

Non quam multis placeas, sed qualibus stude.^ 

Nequitia ipsa poena sui est. 

Nam mala conscientia saepe tuta est, secura numquam. 
16 Neminem cito accusaveris, neminem cite laudaveris. 

NuUum pfutaveris esse locum sine teste. 

NuUa pusiUa domus, quae multos redpit amicos. 

Numquam enim scelus scelere vindicandum est. 

Naturam abscondit, cum improbus recte facit. 

Non turpis est cicatrix, quam virtus parit. 

Numquam ubi diu fuit ignis, defecit vapor. 
390 Necesse est maximorum minima esse initia. 

Non corrigit sed laedit, qui invitum regit. 

(Nimia concedendo interdum stultitia fit.) 



CODICES Proverb.: PBF {EC) M, v. 387—435: F {T) 

despicias vel despicies M 9 discere, sup. scr. vel didicisse E si 
cesses F Vine. B. sp. d. 4, 85 : sic esses j&, si cessis PR 10 TIf 3, 
Fine. B, sp. d. 4, 106 'Seneca in libro de moribus: nihil . . . est ' 
11 nam] quia M 3 12 ilf 8 nunquara multis E equalibus E 
studu B IS M 64, Vine, B. sp. d. 4, 106, Sen. epistul 81, 22 

^Attalus noster dicere solebat: malitia ipsa maximam partem veneni sui 
Libit.' ibid. 42, 2 ^nec ulla maior poena nequitiae est , quam quod sibi ac 
suis displicel'. suis F 14 nam om. M 65 saepe] semper 

cod. Paris. 4841 saec. IX JL5 accusaveris vel laudaveris Vine. B. 

sp. d. 4, 92. 170, n. c. 1. n. c. a. i^ 76, n. c. a. n. c. (vilu sec. m. sup. 
scr.) peraberis cod. Par. 4841 16 M 79 esse locum PRF Vine. 

B. sp. d. 5, 36: locum esse E cod. Paris. 4841, s. I. 1. esse Vine, B. 
sp. d. 4, 92. 170 17 nulla pusilla PBM 136: non est pudica F 

quam F recepit Pa 18 ejiim PRF: om. M 139 , Vine. 

B. sp. d. 4, 133. 136 vincendum codd. M; cf. Sen. ThyesU 1107 
*scelere quis pensat scelus?' 387 cum imp. recte Bothe: imp. c. r. 
i^, c. r. i. vtdgo 388 * t. est cicatrix : est t. c. i^, est c. t. Gruter 

389 defecit Halmius: deficit cod. C et Gruter .^ cecidit jP, defuit 
Ingolst. occidit proposui Philol. 22, 467, coucidit //. Bruppacher 
Turicensis. Numquam, diu ignis ubi fuit, defit vapor Bothe 
390 * max. min. e. initia cl. v 548 : min. e. max. vitia F {cf. Sail. Cat. 
61, 12), vulgo inter trochaicos Esse necesse est vitia minima maximo- 
rum maxima 392 Cf 180. 278 * stult. fit: fit st. F. Versum 
eieceruni inde a Gruter o omnes 



92 PUBLILII SYRI SENTENTIAB. 

Nil magis amat capicUtas^ quam quod, non licet. 

Nisi vindices delicta^ improbitatem adiuves. 
395 Nulli facilius quam malo invenias parem. 

Nil non acerbam prius quam maturum fuit. 

Nocere posse et nolle laus amplissima est. 

Non vincitur, sed vincit qui cedit suis. 

Necessitas dat legem^ non ipsa accipit. 
400 Neseio quid agitata cum bonum iii^itatur malus. 

Nulla homini maior poena est quam infelicitas. 

Non novit virtus calamitati cedere. 

Necessitas ab homine quae vult impetrat. 

Necessitati quodlibet telum utile est. 
405 Nocere casus non solet constantiae. 

Non pote non sapere^ qui se stultum intellegit. 

Necessitas egentem mendacem facif. 

Non facile solus serves^ quod multis placet. 

Necessitas quod poscit^ nisi des, eripit. 
410 Nocens'precatur, innocens irascitur. 

Nee vita nee fortuna hominibus perpes est. 



CODICES V. 387—435 : F {T) 

393 nil IngohU: nihil F 'quam id quod Bothe 394 Cf. v. 
535. 592. Pseudosen. de mor. 114 395 * invenias: inveuies F; 

cf. pg, 60 396 nil IngolsL: nihil F fuit Gruter: fit F {non sit), 
siet IngolsU Cf, pg, 58 397 'Auson. VII Sapient, sent. Bias 6. 7 
'Quod prudentis opus? cum possis nolle nocere. Quid stulli proprium? 
non posse et velle nocere.' Caecil, Balb. pg, 21 et 38 Tlato dixit 
triumph urn innocenliae solum esse non peccare ubi liceat posse.' Me- 
nand, Monosi, 638 avfiQ dinctiog iaviv ovx 6 firi a^txcoi/, ccXV oatig 
ccdtKslv dwccfisvog fti} povlsTac amplissima est Ingolst,: est a. F^ 
laudem sibi praeparat ampliorem T 398 Calpum. Flaccus decl. 21 
*cede fratri, cede vel patri. victor eris, si cesseris.' cedit suis Gru-- 

ter: s. c. F 400 agilat Bothe: cogiUt F; cf v. 61 401 ho- 

mini reposui ex T nulla est maior homini poena quam necessitas inopia : 
hominum F^ editores 403 Cf v. 399. 419. 428 406 pote In- 
golst.: potest F 407 Cf v. 147 408 Cf. v. 326 et Hieron. in 
Jovinian. lib, I sub fin. ^Difficile custoditur, quod plures amant.' 
serves solus Bothe 409 * nisi des: nisi dederis jP, ni dederis In- 
golst. nisi das Gruter; cf pg. 50 410 Cf, v. 312 411 horn, 
perpes est Gruter: perpetua est h. F; nee vita hominibus nee fortuna 
perpes est Frohlichius 



PUBLILII StRI SENTENTIAE. 93 

Non semper aurem facilem facilitas habet. 

Numquam non miser est, qui quod timeat cogitat. 

Ni qui scit facere, insidias nescit metuere. 
415 Negat sibi ipse qui quod difficile est petit. 

Nimium altercando Veritas amittitur. 

NuUo in loco male audit misericordia. 

Necessitas quod celat, frustra quaeritur. 

Necessitas quam pertinax regnum tenet! 
420 Nemo inmature moritur qui moritur miser. 

Nocentem qui defendit, sibi crimen parit. 

Nil non aut lenit aut domat diutumitas. 

Nil turpe ducas pro salutis remedio. 

Noli contemnere ea, quae summos sublevant. 
425 Nil aliud scit necessitas, quam vincere. 

Nemo timendo ad summum pervenit locum. 

Nisi per te sapias, /rustra sapientem audias. 

Necessitati sapiens nihil umquam negat. 

Non facile de innocente crimen fingitur. 
430 Nimium boni est in morte, cui nil sit mali. 

Ni gradus serv^tur, nuUi tiltus est summiis locus. 

Nil est miseriuS; quam ubi pudet quod feceris. 

Nee mortem effugere quisquam nee amorem potest. 



CODICES V. 387—435 : F (T) 

412 facilitas habet Meyer, quod commendatur v. 178: h. facilitas jP, h. 
felicitas Gruier, de qua corrupiela cf. adv. 278 413 timeat in^o/5^.; 
timet J' 414 vXF: nmeditores, cf. pg, 66 415 i]^se IngolsL 
Caec, Balh, Monac. 1, 13. Paris, b^, pg. 19. 41, Vine. B. sp. d. 4, 
51, sp. hist 3, 58: ipsi C, om. jP, Walter Burley s. v. Socrates 
416 amittitur Gellius 17, 14, Macrob. Sat, 2, 7, Joa. Saresh. Policr. 
8, 14: evertitur F, emittitur Palat Macrohii 417 nullo Ingolst: 
nullum F 421 sibi crimen F: cr. sibi Ingolst. sibimet «rimen parat 
T 422 nil Ingolst.: nihil F 423 nil Ingolst.: nihil FT 

turpe F: turpius T, tempora Ingolst. dicas quod fit pro s. r. J, cf. 

V. 379 et 76 425 Cf v. 399 nil Ingolst.: nihil F quam 

Ingolst.: qui F 427 An ni? 428 Malim nil; cf pg. 56 

330 nimium Ingolst.: nimirum F * boni est in morte, cui nil: est in 
m. b. cum nihil F; cf. Ennius apud Cicer. de fin. 2, 13, 41 ^Nimium 
boni est, cui nil est [in diem] mali.' cum nil siet Ingolst. 431 for- 
tasse serventur 432 nil Ingolst.: nihil F 



94 PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 

Necessitatem ferre, non flere addecet. 
435 Nusquam facilius culpa quam in turba latet. 
prov. Omne peccatum actio est. 
20 Omnis autem actio voluntaria est, tarn honesta quam turpis. 
Omne ergo peccatum voluntarium est. 
Omitte excusationem, nemo peccat invitus. 
Odia multorum sub vultu, multorum sub osculo latent. 
Omnia tamen pandentur, non dico si cedderis, sed si titu- 

baveris. 
25 Omnis affedus hoc habet, ut in quod ipse insanit, ceteros 

furere putet. 
Omnes enim vitam differentes mors incerta praev&nit 
Omnis itaque dies vdut ultimus ordinandus est. 
Oratorem te puta, si tibi ipsi quod oportet persuaseris. 
Opinantur de te homines male^ sed m^li: displicere enim 

'malis laudabile est. 
30 Obiurgationi semper blanditiae aliquid admisce. 
Odium oportet peccandi, non metum facias. 



CODICES V. 387—435 : F (T), Prov. PRE [EC), M 

434 necessitatem ferri, non fieri decet Frohlichius 435 * nus- 
quam : nunquam F^ cf. v. 448 Prov. 19 iJf 1 ,20 est PEC, M 1 : 
om. RF^ cf. Sen. epist. 66, 16 21 ergo] autem Pa pr. m., om. 

fine. B. sp. rf. 5, 18 22 o. igitur e. n. enim 4. p. Vine. 

23 osculo EC: oscula jP, occullo Vine. B. sp. d^ 4, 135, obsculla R 

24 pandentur Pi? Vific. sp.'d. 4, 135: pauduntur EC . non C 
Vine: cum non PRE si cecideris PaRF: in marg. Pa rasura, qui 
si cecideris . . qui accideris Pb titubaberis jR, turbaveris Godofr. 

25 * hoc habet ut in quod cl. M 35: habet ut in hoc quod F, 

habet ut in quod jPai?, h. ut in quo Pb furere pulet E: fureri re- 
re 
pulet PR ortum ex fureri putet 26 omnes] multos M 10 enim 

PRE: om. ECM, quo delete in integrum resiituitur tetrameter irochai- 
cus praevenit Pa marg. pr. m. EC: praeveniet PaE, qui praeveniet 
qui praevenit Pb, praevenet R 27 ordinandus Pa corr. rec. m. 

PbREEC: oruandus Pa, iudicandus M 10 28 te puta PaREC, M 

14: reputa Pa marg. pr. m. qui deputa . . qui reputa Pb ipsi PRC: 
om. E 29 opinantur PaRM 40: opinatur Pb, opinentur EC Vine. 
B. sp. d. 5, 67. Est Senecae de remed. fort. 7 , 1 ^Male de te opi- 
nantur homines. Sed mali . . . nunc malis displicere laudari est.' 
malum, si mali Fine, displicere] E in duas senlentias dirimens: Omni- 
bus enim displ. 30 EC Vine. B. sp. d. 4, 69, M 129 blandi M 
adnixae R 31 odium op. C Vine. sp. d. 4, 106 : odium oportit 



PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 95 

Prov. Optimum est semper ignoscere^ tamquam si ipse cotidie 

pecces. 
Optimum est maiorum vestigia sequi, si recte prizecesse- 

rint 
Omnis doctor in vitae ratione peccans turpior est, 
35 Oh hoc quod in officio, cuius magister esse vult, lahitur. 
Omnis voluptas quemcumque arrisit nocet. 
Officium benivoli animi finem non habet. 
O vita misero longa, felici brevis! 
'Obiurgari in cdlamitate grdvius est quam cdlamitas. 
440 O dulce tormentum, ubi reprimitur gaudium! 
Omnes aequo animo parent, ubi digni imperant. 
Occidi est pulchruni; ignominiose ubi servias. 
O taciturn tormentum animi conseientia! 
'Optime positum 6st benefieium, ubi eius meminit qui 

dccipi^. 
445 Obsequium nuptae cito fit odium paelicis. 
Occasio receptus difficiles habet. 
O pessimum periclum, opertum quod latet! 
Omnes, cum occulte peccant; peccant ocius. 



CODICES V. 436—449: F (T) 

PB^ odio oporlet ut booum F pec. terriculam non Vine, melu 

F 32 Plin. episi. 8, 22, 2 ^oplimum existimo qui ceteris ita iguo- 
scil, tamquam ipse cotidie peccel'. si PREC Vine. B. sp. d, 4, 68: 

om. F Plinius 33 Vine. B, sp. d. 5, 37 34 Vine. B, sp, d. 5, 
56 omnis . . . labitur 35 vult om. R 436 quamcumque, t. e. 

quantumcumqtie eoni. Casp. Orelli^ an cuicumque? 437 benevoli 
editores 438 Seneca conlrov. 7 (3), 18, p. 206, 19 Burs. Apol- 
lonius ap. Stobae. floril. 121, 34 Pgccxvg 6 ^iog iv&Qdnta sv tcqcit- 
Tovw, dvctvxovvti de ^layiQog vita . . longa . . brevis Seneca: vi- 
lam . . lougam . . brevem F^ cf, v, 443 439 Cf v. 86. 124 

obiurgari jP, BeniL ex conieciura ; obiurgare J, Gruter gravior T 

440 * ubi : aequo ubi F., corrupium ex v. 441 ; torm. o d. aequo 
ubi vulgo. At cf, v, 438. 443. 447. 441 ubi dignus imperat J, 

unde conicias dignus ubi imperat, digni ubi Gruter 442 o. pulchrum 
est ubi ignominiose s. /*, emendavit G. Meyer occidere Bathe 
p. ubi cum ignominia s. Gruter 443 Cf. v, 683 444 eius Gru- 
ter : am, F^ ubi qui accipit meminerit Bathe. Cf, v, 624 445 fert 
Bathe 447 periclum Gruter: periculum\F * opertum quod: 
quod opertum F 448 * cum o. p. peccant ocius : cum p. o. paean- 



96 PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 

Occasio aegre offertuT; facile amittitor. 
Prov. Peccandi duo sunt genera, aliud ex proposito, aiiud ex 

neglegerUia. 
Plerique metu peccare cessant, non innocentia, 
Profedo tales timidly non innocentes dicendi. 
Priusquam promittas deliberes,ut cum promiseris facias. 
40 Prius si negaveris, fecisse postea fallere est. 

Propter causam mutta amico dahis, muUae causae etiam 

contra amicum. 
Pro eo religiosior eris, quo melior. 
Praestdbis parentibus pietatem, cognatis diiectionem. 
Praestabis amids fidem, omnibus asquitatem. 
45 Pacem cum hominibus habdns, bdlum cum vitiis. 
Pecuniae imperare oportet, non servire. 
Pecunia si uti scias, andUa est, si nescias, domina. 
Pecunia non satiat avaritiam, sed inritat. 
Putandus est'recte fortior g' -f^v^iditates quamqui hostes 

50 Peiora sunt tecta odia qtkim' aperta. 

Propterea te loquax inimicus minus quam tacitumi/^ of- 

fendit. 
Proximum ab innocentia^ tenet locum verecunda peccati 

confessio. 



CODICES V. 436 — i49 : F (T), Proverb. PEF {EC), M 

lur citius F, ubi omnes peccant, spes querelae (medelae Froehlich) tolli- 

tur T. Cf. V. 435. 'Omnes cum peccant occulte, peccant ilerum cTlius Meyer 

36 unum ex prop. Vinc.B.sp.dA, 106, unum sup. scr. vel aliud E 

ex negl. vel fragilitate F 37 pi. vero metu'Fmc. sp. d. 4, 106 

38 profedo tales FE Vine. 4 , 106 : profectu tales R , profeclus 

talis P 39 deliberes] providere debes Vine. B. sp. d. 4, 175 

ut] et M 25 cum] quod Vine. 41 propter] praeter L contra 

amico PR 43 44 ilf 30 diiectionem] indulgentiam M 

45 ilf 34 46 ilf 58 47 pecunia FEC Vine. B. sp. d. 4, 144: 

pecuuiam PR nescias PRE: nescis F Vine. 48 avaritiam RM 

101 : avaritia P^ avarum FE^ aurum C 49 iJf 81, Vine. B. sp. d. 

4, 144. 5, 25 subicit] vicerit Vine. 5, 25, an subigit? quam 

qui MF: tamquam PRE, put. est fortis qui subicit vitia quasi hostes C 

50. 51 EC Vine. B. sp. d. 4, 135, M 52 perniciosiora cad. 

Paris. 4841 odia am. Vine. propterea] itaque M tacitus M 

52 ab innocentia PbRE: ad innocentiam F Vine. B. sp. d. 5,22 



>m « 



PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 97 

Flerique cum stultis maledicunt, vpsi 3ibi convicium fammt 

Ferturpe est enim, quod obidtur in obiciente cognosd. 
65 Fulcherrimum est omnia praestare nihil eooigentem. 

Frindpium discordlae est, aliquid ex commMni suum facere, 

Flerique famam, consdentiam paud verentur. 
460 Probus libertus sine natura est filius. 

Prodesse qui vult nee potest, aeque est miser. 

Pericla timidus. etiam quae non sunt videt. 

Pudor doceri non potest, nasci potest. 

Plus est quam poena sine re miserum vivere. 
455 Pudorem alienum qui eripit, perdit suum. 

Patientia animi occultas divitias habet. 

Peiora multo cogitat mutus dolor. 

Pecunia una regimen est rerum omnium. 

Pudor dimissus numquam redit in gratiam* 
460 Perdendi finem nemo nisi egestas facit. 

Poena ad malum serpendo, cum properat, venit. 



CODICES Vroyerh. PRF {EC), M, r. 450— 500: F (T) 

quam ionoceolia Pa, iunocenliae M 94 locum tenet F Vine. 

conversio R 53 plerique] multi M lib stultis] aliis M 

ipsi PBF Vine. sp. doctr. 4, 172; ipsis M, am, C couvitia Vine. 

54 perturpe] nihil turpius quam M 116 in abiciente F, inobe- 

dienter B , inobedientiae Vine. 55 Vine. B. sp. d. 4, 50 exi- 

genti Qodofr. 56 Vine. B. sp. d. 4, 135. 144, est qui a. ex c. 

suum facit proprium F 57 om. F; est Plinii epist. 3, 20, 8 ^Multi 
f. c. p. V.' Cf. Caee. Balh. Par. 65, pg. 42 450 sine Ingolst. si F 

451 est Ingolst. om. F, aliler distinxit Boihe nee potest aeque, 
est miser 452 pericla Bentleius: pericula F 454 re Ingolst.: 

rem F; an spe? 455 Cf. v. 576 456 occultas divitias a Bothio 
ex eoni. restitutum firmaiur eodiee F: div. occ. vulgo 457 multo 

Tzsehuekius: multa F, arguto Halmius, querulo Bentleius, ultore Anto- 
nius, uuitu Casp. Orelli, multiloquo agitat Zellius 458 Cf. Euripides 
XQvGoq yuQ iaxiv^ oc §qotcjv s%bi KQccrri. una Gruier: om F; an sum- 
mum? unum? est regina Ingolst. rerum est Gruter 459 Cf. 
Sen. Jgam. 113 Teriere mores ius decus pietas fides Et qui redire, cum 
peril, nescit pudor.' 460 egestus proposuit Gruter; ef. Verg. Jen. 
6, 276. Sil. Ilal. 13, 585 461 serpendo proposuit Boihe: ser- 

pentia F, serpens Ingolst. * cum properat: cum proterat F, ut pro- 
lerat vulgo ;, serpenti accipiter, ad venit i. e. velut s. a. G. Christius. 
Senientia est: poena plerumque seelus non statim sequitur, sed si vel 
proper e venit, ohrepit improbo. Cf. Hor. earm. 3, 2, 31. Tihull. 1, 

PuBuiiius Sybub. 7 



98 PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 

Plus est quam poena iniuriae succumbere. 

Pro medicina est dolor, dolorem qui necat. 

Patiens et fortis se ipsum felicem facit. 
465 Prospicere in pace oportet, quod bellum iuvet. 

Parens iratus in se est crudelissimus. 

Perdit non donat, cui donat nisi est meriior. 

Probi delicta cum neglegas, leges teras. 

Pars benefici est, quod petitur si belle neges. 
470 Properare in iudicando est crimen quaerere. 

Populi est mancipium, quisquis patriae est^utilis. 
.Per quae sis tutus, ilia semper cogites. 

Perfugere ad inferior em, se ipsum est trader e. 

Peccatum amici veluti tuum recte putes. 
475 Potens misericors publica est felicitas. 

Praesens est semper, absens qui se ulciscitur. 

Perfacile felix quod vota imperant facit. 

Poenam moratur improbus, non praeterit. 

P6rdidisse [hon&te] mallem, quam dccepisse tiirpiter 



CODICES V. 450—500: F {T) 

9, 4. Poena ad m. sero pede, at certo venit Maehly 463 est dolor 

Ingolst: d. est F dolorem qui Gruter: qui dolorem F; est dolorem 
qui dolor enecat Bothe 464 An sapiens et fortis? Cic, Tusc. 3, 7, 
14. ffor. Sat 2, 1, 16. Caec. Balb. Monac. 2, 2. pg, 20 465 in 

pace op. Gruter: op. in p. F quod] quid edilores; cf, pg. 54 
Ad $ententiam cf, 'Si vis pacem, para bellum.' 467 cui Bothe: qui 
jP, quoi Rihheckius donat Gruter; dat F meraor Ingolst.: me- 
moria F, Perdis, non donas, nisi sit cui donas memor Bothe 

468 probi Ingolst.: probe F * cum neglegas, leges teras; cum legas 
deteras jP, iudicum leges terunt vulgo^ an probi delicto ignoscens leges 
deteras? dissolvitur protinus lex, cum fuerit misericors index T 

469 Gellius 17, 14, Macrob. Sat 2, 7, loa, Saresb. Poller, 8, 14 
benefici Benlleius: beneficii F belle] bene Erasmus^ dio Ma- 

. crobius , sed cf, pg, 56. Non leve beneficium praestet, qui de brevi 
renunliat T 470 est crimen Ingolst: cr. est F 474 Cf. v. 10 

veluti Ingolst: velut F 475 Cf v. 467 476 Cf. v, 552. 

673 * absens qui se: qui absens F^ qui absens eliam Gruter 

477 vota] fata coni, Ingolst, impetrant Gruter; p. f. quod facit 

impetrat Bothe 478 moratur Ingolst,: oraljP 479 * [honesle] 
ct V. 207 : om. F * accepisse : accipere F, Cf, Hesiod, Op, 352 

ftij xax<Y Tisgdalvetv KccKa Tiigdea ?o' UttjClv, Caec, Balb, Monac. 
1, 3. pg. 18 'Lucrum lurpe ut dispendium fugilo' 



PUBLILII SYRI SENTENTIAB. 99 

480 Paucorum est intellegere, quid donet dies. 

Perenne coniugium animuS; non corpus facit. 

Pereundi scire tempus assidue est mori. 

Potenti irasci sibi periclum est quaerere. 

Peccare pauci nolunt, nuUi nesciunt. 
485 Paucorum improbitas universis calamitas. 

Pro dominis peccare etiam virtutis loco est. 

Patiendo multa veniunt, quae nequeas pati. 

Paratae lacrimae insidias; non fletwm indicant. 

Peccatum extenuat, qui celeriter corrigit. 
490 Pudorem habere servitus quodammodo est. 

Pote ... in adversis numquam felicitas. 

Prudentis vultus etiam sermonis loco est. 

Probo beneficium qui dat, ex parte accipit. 

Pudore quern non flectis, non frangit timer. 
495 Poena allevatur; ubi relaxatur dolor. 

Plures tegit fortuna, quam tutos facit. 

Post calamitatem memoria alia est calamitas. 



CODICES V. 450—500: F [T) 

480 * donet: det jP, cui det Gruier^ celet Rihheckius^ doceat 
(dies) C, Meiser; cf, ad v, 467 * dies ci, v. 137: deus F [eadem 
corruptela v, 632); decet deos Ingolst. _482 p. t. s. est raori fre- 

quentissime T 483 periclum Bentleius: periculum F; petit qui ira- 
scitur periculum sibi generare T 484 multi coni. Gruler cL Sen. 
epist. 90,46 ^multum interest utrum peccare aliquis uolit an nosciat. etc' 

485 calamitas Ingolst.: est cal. F 487 patiendo] Cf, v, 238. 
535. Patienda G, Meyer ^ patiendo m. baud v. Mdhly 488 luctum 
Bothe 489 qui de brevi commissum commendat [leg, emendat) T 

490 Cf. 583 491 pote vel potest . . scripsi: potest ultus 

F^ corruplum ex v, 492; perit omnis Mdhly ^ potenlia Ingolst. patiens 
Pithoeus ~ 492 prudentis vultus coni. Gruter: prudenti stultus jP, 
prudent] vultus Bothe loco est coni. Gruler: iocus est F; cf. v. 

486 494 * pudore quern non flectis (flectas?): pudor q. n. flectit^, 
p. q. nuHus flectit Mdhly ^ p. q. non reflectit Bothe^ p. quemcunque non 
llectit, frangat t. Gruter. Cf. v. 553, supra pg. 58 et TerenU Adelph. 
1, 1, 32 Tudorc et liberalitate liberos Retinere satius esse credo quam 
metu.' 495 allevatur Gruter: levatur F ubi relaxatur Halmius: 
ubi laxatur F, tunc ubi 1. vvlgo 496 legit Bothe facit Ingolst,: 
faciat F 497* Menand, Monost. 435 ov xqri q)iqeLv za nQOOd-ev iv 

7* 



100 PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 

Pro bona fama maxima est hereditas. 
Pericla qui audet ante vincit, quam accipit. 
500 Pqjpetuo vincit, qui utitur dementia. 
Prov. Quidam quosdam occidit inimicos, non quia merxim'ant, 

sed quia habebat, 
Quam iniquum est nomisse, quia oderis laedere, 
60 Quantum iniquvus odisse, quia laeseris. 

Quam magnarum virium est neglegere la^derdem. 
Qui enim vindicat, sentit. 
Quid sis interest, non quid hahearis. 
Quamvis agas, ut ne quis merito tuo te oderit, erunt ta- 

men semper qui oderint, 
65 Quam magnum est non laudari et esse taudahilem. 

Qui succurrere perituro potest, cum non succurrit, occidit. 
Quid est homini inimidssimum? alter homo. 
Quae sunt maximae divitiae? non desiderare divitias. 
Qfiis plurimum hdbet? is qui minimum cupit. 
70 Quid est dare henefidum? imitari deum. 
Quis est pauper? qui sibi videtur dives. 



CODICES V. 450— 500: F (T), Proverb. PJRF {EC) 

498 Cf. V. 62. 83. 217. Menand. MonosU 285 xaAwc «xovav 
(iciXXov ij TtXovxsiv ^iXs 499 pericla Bothe: pericula F qui 

audel] timidus Bathe 500 Caec. Balb. Monac. 48, 7, pg. 34 ^Cle- 
mentia perpetuo viucit qui utitur.' perpetuo Pithoeus^ Ingolst.: per- 
pelue F 58 occidit PR: occidunt F * non . . . habebat: non 

quia habebat [PR; habebanl i^, hal)eant Godofr.)^ sed quia ineruerant 
[sic F, meruerat PaR^ raererat Pb^ meruerunt Godofr.) L 59 inimi- 
cum est n. vel q. Godofr. 50 Cf. Tac. Agr. 42 *proprium humani 
ingeuii est ooisse, quern laeseris.' quantum L: malim quanto cum 
Godofr. iniquius PaR: iniquus jP, iniquum est PhC 61 quam 

om. M22 63 Vine. Bell. sp. d. 5, 67, M 21 quis sis R 

64 quamvis L. Vine. B. sp. d, 4, 135: id M 26 erunt] Quaerunt 

F initio versus oderunt R 65 EC Vine. Bell, sp. d. 5, 69, M 
38 quam magnum] bonum M non] velle C 66 Vine, B. sp. 
d. 4, 67 odit F 67 hom. inim. PRE, Mb: in hom. FC 

68 magnae 7I!f 45 69 quis om. Vine. B. sp. d. b^ll is om. 

Vine. B. sp. d. 5, 76, il/ 46 70 M 47 71 dives PRE Vine. 

B. sp. d. 5, 76: dives non videtur C, rectius om. M 60. Cf. Sen. 
rem. fort. 10, 1 ^pauper es, quia videris', 16, 10 ^felir est, non qui aliis 
videtur, sed qui sibi.' 



PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 101 

prov. Quidam inimici graves sunt amid leves, 

Quietissime viverent homines, si duo verba toller entur: 

meum et tuum. 
Qui paupertatem timet, quam timidus est! 
76 Quod taciturn esse vis, nemini dixeris, 

quia non poteris ah alio exigere silentium, si tibi ipse 

non praestas. 
Qui servis crudelis est, ostendit in alios non voluntatem 

sibi deesse, sed potestatem. 
Qui ob hoc iniuriam fadt, quia potest, cito desinit, quia 

fecit. 
Quid duldus quam habere, cum quo omnia audeas; 
80 qu^m sic credos, ut te; cui sic loquaris qiuzsi tecum. 
Quanti tales amicos habere voluerunt, et ipsi tales esse 

non possunt 
601 Quamvis non rectum, quoad iuvat, rectum puteiS. 
Quidquid nocere didicit, meminit cum potest. 
[Qui metuit calamitatem; raro accipit.] 
Quam miserum est mortem cupere nee posse emori! 
505 Qui pro innocente dicit, satis est eloquens. 
Qui cum dolet blanditur, post tempus sapit. 



CODICES Proverb. PRF (EC), v. 501—568: F (T) 

72 amici] inimici F 73 quietissime FC Vine. B. sp. d. 4, 135. 
5 , 77 : quielissimi PR , quietissimam vitam agereni M 98 lolleren- 
tur PR Vine. M: tollerent FC 74 limidus F Vine. B. spec, 

doct. 5, 77: timendus PRC^ M 99 76 quia non PRF: quomodo 

EC, M 16 ipse PRC: ipsi FE Vine. B. sp, d. 4, 92, M 16 

77 servis LEC: in servos M 131, in servo cod. Paris. 4841 * in 
alios: in aliis L Vine. B. sp. d. 5, 17, adversus alios iJf, adversus alium 
cod. Par. 4841 78 desinel Godofr. quia fecit] vix integrum 

est. 79 dulcius PREC Vine. 5, 83, i»f 20: stultius F liabere 

amicum cum M audeas PRE Vine.: audias -F, loqui audeas C omisso 
V. 80, audeas ut tecum omnia sic loqui M 80 quem*. . te PRF 

Vine: cui . . tibi E 81 et PRE Vine.: Qum F 501 * quoad 

iuvat vel quo ad iuvat: quod adiuvat F, quod iuval Gruter. Ceterum 
iuvat nolim interpretari Woluptatcm parit', ut v. 344. 514, sed potius: 
in quantum prodest vel auxilium adfert. 503 rarius Ingolst. cal. 

met. is raro Bothius, Cf. v. 607. 499. 542. 504 emori IngolsU 

mori F 



102 PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 

Quod timeas citius quam quod speres evenit. 

Quod vult cupiditas cogitat, non quod decet. 

Quidquid conaris, quo pervenias cogites. 
510 Qui bene dissimulat, citius inimico noeet. 

Quod semper est paratum, non semper iuvat. 

Quodcumque celes, ipse tibi fias timer. 

Qui iusiurandum servat, quovis pervenit. 

Quod aetas vitium posuit, aetas auferet. 
515 Quemcumque quaerit calamitas, facile invenit. 

Quod periit quaeri pote, reprendi non potest. 

Quam miserum officium est, quod successum non habet ! 

Quam miser est, cuius ingrata est misericordia ! 

Quam miserum est cogi opprimere, quem salvum velis ! 
520 Quem fama semel oppressit, vix restituitur. 

Quod vi contingit, vix voluptatem parit. 

Quam miserum est, id quod pauci habent amittere! 

Qui in vero dubitat, male agit cum deliberat. 

Qui timet amicum, amicus ut timeat docet. 
525 Quoi quid vindicdndum est, omnis optima est occdsio. 

Quam miserum auxilium est, ubi nocet quod sustinet! 

Qui pote consilium fugere, rapere idem potest. 



CODICES V. 501—568 : F (T) 

511 iuvat Ingolst.: vivat F; cf. v, 572 512 Versum omisit 

editor Ingolst. unde deest in omnibus editionibus» celes] de con- 
iunciivo in secunda persona cf. v. 530; caeles F 515 quoscunque 
c. q. f. repperiet T 516 periit et pote Gruter: peril, potest F 
reprendi Ingolst, reprehendi F non] haud Ingolst. 517 officium 
est Gruter: est off. F^ officium Ingolst, At cf, v. 504. 518. 519. 522. 
526. 546. 549. 555. 560. 562. 518 miser Ingolst.: miserum F, 

corruptum ex v, 519 cui Gruter mis. est Ingolst. vulgo 

519 quem Ingolst.: quam F; cf v. 359 521 * vi contingit vix: vi 
contingitur F^ mala caesura^ vix contingit, vix Gruter^ vix contingit, ul 
Bothius^ vix contingit quam coni, J, Gasp. Orellius. Cf, v. 365 

524 Cf, V. 540 docet] facit Bothe 525 Quoi quid scripsi 
cum Ribbeckio^ ne versus loco moveretur: quicquid jP, cui quid Gruter 

omnis Gruter: om. F occasio est Ingolst. o. ei occ. est Rib- 
beckius^ o, illi occ. est T. Faber 526 Cf v. bbb 527 pole 

Gruter: potest F consilio furere Bothe * rapere: sapere F, ca- 

pere cuni. Gruter, Cf, Jul, Capitol. Max, et Balb, 2 ^consilia rapien- 
da, non quaerenda', Caec. Balb. Mon. 29, 2 pg. 29 ^occasionem non 



PUBLILII SYKI SENTBNTIAE. 103 

Qui ulcisci dubitat, improbos plures facit. 

Qui obesse, cum potest, non vult; prodest tibi. 
530 Quidquid bono concedas, des partem tibi. 

Quod nescias cui serves stultum est parcere. 

Quae vult videri bella nimis, nuUi negat. 

Qui debet, limen creditoris non amat. 

Qui pote transferre amorem, pote deponere. 
535 Qui culpae ignoseit uni, suadet pluribus. 

Quidquid probis eripitur, improbis datur. 

Qui sibi non yivit, aliis merito est mortuus. • 

Quidquid fit cum virtute, fit cum gloria. 

Qui expectat ut rogetur, officium levat. 
540 Qui timet amicum, vim non novit nominis. 

Qui pote celare vitium, vitium non facit. 

Qui omnes insidias timet, in niiUas incidit. 

Quam malus est, culpam qui suam alterius facit! 

Qui docte servit, partem dominatus tenet. 
545 Qui se ipse laudat, cito derisorem invenit. 

Quam miserum ^st, bene quod feceris factum queri. 

Quam felix vita transit sine negotiis! 



CODICES V. 501—568: F (T) 

accipi, sed rapi oporlere', Hor. Epod. 13, 4, Sen, epist. 70, 24 
528 Cf. V. 285, proverb, 66 dubilal ulcisci Gruter 529 tibi 

Halmius^ quod simili extiu versus sequentis hausium esse videtur: 
om. F; prodest, quicunque obesse non vult, cum potest Gruter 
530 concedis Ingolst. at cf. i;. 512 * des: das F; cf. pg, 60 
532 nimis nulli Gruter: nimium illi F 534 pote . . . pote Gruter^ 
ut V. 527[: potest . . . potest F 535 culpae ign. uni Gruter: uni 

c. ign. F^ unius c. i. Ribbeckius , 536 * probis seqq,: quicquid im- 
probis er. datur probis F; om, edUores. Cf. Pseudosen, de mor. 114, 
Cleobulus apud Ausonium^ VII Sap. 537 sibi non [i. e. ne sibi 

quidem) F: sibi minime T, sibi modo coni. Gruter coll. Menandri Mo- 
nost. 585 toiJr' bgxI to fi)v inr] (sscivx^ f»Jv ^ovov, al. mer. Bothe: m. 
a. F mer. multis occumbit R 539 spectat Gruter 540 Cf, v. 
524 541 \ioiQ Gruter: potest jP vitium, vitium Grw^er; vitium 
F; qui non potest c. v. non f. G. Meyer 542 totidem verbis codex 
TT., qui ins. plus t. capitur minus T, qui t. i. o. n. i. Gruter, Cf v, 116. 
607 544 Cf V, 661 el Caec, Balb, Mon. 18, pg, 26 'Parere scire 
cum imperante aequalis est gloria' 545 ipse Betitleius: ipsum F 

547 * quam felix etc.: quam est f. v. quae sine n. V F- q. f. v. 



104 PUBLILII SYUI SENTENTIAE. 

Quidquid futurum est summum, ab imo nascitiir. 

Quam miserum est, ubi consilium casu vincitur! 
550 Quidquid fortuna exornat, cito contemnitur. 

Quidquid plus quam necesse est possideas, premit. 

Qui pote nocere, timetur cum etiam non adest. 

Quem bono tenere non potueris, eontineds malo. 

Quod senior loquitur, omnes consilium putant. 
555 Quam miserum est, ubi te captant, qui defenderint ! 

Quod quisque amat, laudando commendat sibi. 

Quem diligas, etiam queri de ipso malum est. 

Qui venit ut noceat, semper meditatus venit. 

Quis miserum sciret, verba nisi haberet dolor? 
560 Quam miserum est, cum se renovat consumptum malum ! 

Qudnto serids peccatur, tdnto incipitur turpius. 

Quam miser est, qui excusare sibi se non potest! 

Quo caveas, cum animus aliud, verba aliud petunt? 

Qui invitus servit, fit miser, servit tamen. 
565 Quod est timendum decipit, si neglegas. 

Quid tibi pecunia opust, si ea uti non potes? 

Quod fuge>e credas, saepe solet occurrere 

Quamvis acerbus, qui monet, nuUi nocet. 



CODICES V. 501—568 : F{T) 

quae abiil s. u. Bothe, Cf, Hor, Epod. 2,1; de pronomine relativo 
addito pg. 50 551 * possideas: possidetis F^ unde GruU inter tro- 
chaicos recepit: q. est p. q. n. possidentes deprimit. Of, pg, 61 
552 Cf. V. 476 pote Ingolstr. potest F adest] nocet Qruler 

553 Cf. V. 357. 495 et QuintiL inst or. 12, 7, 3: *qui ratione 
traduci ad meliora non possunt, solo metu contiuentur' tiunc teneas 

Gruter 555 Cf. v. 526 captant Gruter: capiant F, an capiunt? 
indicativum tueniun v. 526. 549. 560 defenderint Ingolst.: defen- 

dert .F'; defenderenl G, Meyer., quos defenderis Bothe 557 dele- 

gisti, queri etiam de illo Bothe 559 nisi F: si non Orelli., contra 
melrum 560 Cf, v, 497 561 incipitur turpius Gruter: turp. 

inc. F; cf. Sen,- epist, 13, 17 563 * quo caveas: quo cavetis.i^, 

quo cavet is vm/^o, quo caret is Ribbeckius^ qui caveris coni, Orelli ad- 
versante metro., qui caveas Bothe aliud animus Bothe; cf. v. 216 

et servit Ribbeckius 566 opus est F si ea F; si Rib- 

beckius., si ea omisso est Boihius 567 Cf Liv, 8, 24, 4 

568 acerbus Ingolst,: ac. est F; cf v, 255. 501 



PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 105 

prov. Bepelli se homines facilim quam decipi ferunt. 
Besptie crudditatem et matrem crudelitatis iram. 
Be vera memoria heneficiorum fragilis est, iniuriarum 

tenax. 
85 Bidictdum est odio nocentis innocentiam perdere, 
Bes vera est, qui a multis timetw, multos timet. 
Begibus peius est multo quam servientihus: 
re vera, quia illi singulos, isti universes timent 
Bes ipsa ut praestare^ possimus efficiet, si polliceri pro- 

peramus honesta, 
90 Bern maximum promittit tihi sapientia, ut te reducat tihi. 
Becta ingenia debilitat verecundia, prava confirmat au- 

dada. 
Bes optima est nan sceleratos exstirpare, sed scelera, 
Becte par em et inferior em laudas, quia pertinet ad glo- 

riam tuam. 
lies magnae elementiae est, indulgendo corrigere peccata 

quam vindicando. 
Ratione, non vi vincenda adulescentia est. 



Codices Proverb. PRF [EC], M, v. 569—583; F [T] 

82 despici C 83 respice E matrem PRFEC Vine, B, sp, 
d. 4, 133. 136: ministram M 31. Cf, Quint, inst or. 9, 3, 89 'cru- 
delitatis mater est avaritia', et inc. trag. apiid RutiL Lup, 2, 6, pg. 15 
Halm, Mus, Rhen. 1868,/?^. 692 84 re yera] nam M 128 

heneficiorum PRC Vine. B. sp, d. 4, 54. 135: beneficii jP fragilis 

PRF Vine,: facilis vulgo M, brevis C 85 C Vine, B. sp. d. 4, 74. 
136, M 61 res vera est FE: res et vera est PR^ re vera Vine, 4, 
74 utprov. 84, 88, am. Vine. 4, 136, M. Cf. v. 338 87 Cf. v. 

322 regnantibus M 141 est PREC: am. F 88 sing, illi F 
89 si promittamus h. C 90 prom, tibi PRC Vine. B. sp, d. 9, 41 : 
libi om. F 91 verecundia PRC: iracundfa Vine, B. sp, d. 4, 133, 

.sapientia F,^ corruptum ex v. 90 prava PR Vine,: parva -F, perversa 
C 92 Vine. B. sp. d, 4, 136 exstirpare seel. F; stirpare PR^ 

exurpare E^ rumpere Vine, B. sp, d. 4, 66 excelera Pb 93 Pli- 
nius epist. 6 , 17, 4 'lauda vel inferiorem vel superiorem vel parem . . . 
quia pertiiiet ad tuam gloriam'. parem Plinius^ Vine, B. sp. d, 5, 69 : 
parentem PRFC 94 Vine. B. sp. d. 4, 68 indulg. magis c. F 

corrigere PhC Vine.: corregere PaR^ corripere jP, ^imittere , sup, scr, 
vel corrigere E peccata potius quam Vine. 569 adolescentia est 
Ingolst: est ad. ^ ^ 



106 PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 

570 Rei nulli prodest mora nisi iracundiae. 

Reus innocens fortunani; non testem timet. 

Rarum esse oportet, quod diu carum velis. 

Rapere est accipere quod non possis reddere. 

Regnat; non regitur^ qui nil nisi quod vult facit. 
676 Rivalitatem non amat victoria. 

Ruborem amico excutere amicimi est perdere. 

Rex esse nolim^ ut esse crudelis veiim. 

Res quanto est maior^.tanto est invidiosior. 

Roganti melius quam imperanti pareas. 
580 Respicere nil consuevit iracundia. 

Rapere est, non petere, quidquid invito auferas. 

Remedium frustra est contra fulmen quaerere. 

[Rogare beneficium servitus quoddammodo est.] . 
prov. Sunt J quorum corpy^s innoxium est, et in mille fadnortim 
95 furias mens oUosa discwrrit. 

Si in dientelam felicis hominis potentisque perveneris, 
aut Veritas aut amidtia perdenda est. 

Si vis heatus esse, cogita hoc primum: contemne contemni. 

Si multis placuerit vita tua, tibi placere non poterit. 

SoUtudinem quadrat, qui vuU cum innocentihus vivere. 



CODICES V. 569—583: F (T), Proverb. PRF [EC), M 

570 Cf. w. 311 572 Cf. v. 511 et Sen. de benef. 1, 14, 1 ^quod 
voles gratum esse, rarym effice'. 573 non Ingolst.: usu ^; of. v. 

172 et 581 574 regitur Froehlichius: loquitur F, sequilur coni. 

Ribbeckius nil Gruter: nihil F 576 Cf. v. 455 incuterc T 
577 nollim F esse crudelis Ingolst.: cr. esse F 578 in- 

vidiosior Bothe: insidiosior FT. Cf. Caec. Balb. Monac. 10, 1, pg. 
22 : ^Simonides interrogatus a quodam , quemadmodum invidos non ha- 
beret. Si nihil , inquit , ex magnis rebus habueris aut nihil feliciter gesse- 
ris'. 580 nil Ingolst. et Caec, Balb. Mon. 7, 4, pg. 21 *R. nil c. 
i.': nihil F 582 remigium Gruter frustra est Gruter [cf. v. 

418); fraus est jP, ut v. 172 fulmen Bentleius: flunien F 

583 Cf. V. 48. 490 beneficium] ingenuo Gruter ex coniectura 
95 Vine. Bell. sp. d. 4, 107 el] Sed F initio versus , animus vero 

[omisso mens) C faunorum F furias PRFC: furta Vine, an in- 
iurias? de quo vocabulo corrupto cf ad v. 388 otiosa] hodiosa C, 

cita F d6 F habet post 97 clienlillam PR perveueris PR 

Vine. B. sp. d. 5,7: veneris F 97 M 24: contemne PEC: 

contemnere RM, om. F 99 solitudinera PREC, M 27: solliciludi- 



PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 107 

100 StiUtum est timere, quod vitari non potest. 

Semper dissensio ah alio incipiat, a te reconciliatio. 

Succurre paupertati amicorum, immo potius occurre, 

Secreto admone arnicas, palam lauda. 

Si bene te instittieris, pudeat fieri deteriorem. 
105 Si quis irascitur, ab alio poenas petit, a se exigit 

Severissime enim nos adversum peccantes ingerimtis, et 

ipsi eadem committimus, 

Sicut formosa pictura est, cuius nulla pars errat, 

sic et formosus homo, in quo nulla peccatis foeda est. 

Si invitus pares, servus es; si volens, minister. 
'110 Scias eum muUis virtutibus abundare, qui alienas amat. 

Si non invideris, maior eris: nam qui invidet, minor est. 

Scis, quid est invidia? dolor animi est ex alienis commodis. 

Scito enim et illud, quod nulli invidet vir bonitate prae- 

ditm. 

Surd muiti qui plurima verbis, non re contemnunt; 
116 sed ipsa, quae spernunt, clam furantur. 

Samper plus irdtus sese posse, quam possit; putat. 



CODICES Proverb. PRF (EC), M, v. 584—626: F {T) 

nem F Vine. B. 5p. rf. 5, 41 quaerat CM: quaerit PRFE 

100 *St. est t. q. v. non possis' S^n. de retried, fort. 2^ S et M 39, 
Fine. B. sp. d. 4, 74 vilari C: vitare PB, mutari F 101 EC 

Vine. B. sp. (f. 4, 44. 133. 5, 88. M 49 discessio P 102 C, 

illf 60 , om. F occurrere CM : occurris PR 103 secreto PR 

Vine. B. sp. d. 5, 88, M 12: secrete E, si recte F 104 Vine. B. 

sp. d. 4, 85, M 109 pudeat CM: pudet PRF 106 et ab alio 

F Vine. B. sp. d. 4, 133 expetit C 106 si enim nos adversuni 

p. severissime ing. F gerimus Godofr. 107 formonsa P 

formonsus PR 108 sic et PR ; sic FC nulla pars pecc. FC 
109 EC 110 Plin. episi. 1, 17, 4 *Scias ipsum plurimis v. a. qui 
a. sic amat'. EC Vine. B. sp. d. 4, 7. 130 111 Plin. epist. 6, 17, 
4 ^Disertior ipse es? tanto magis ne invideris: nam qui invidet minor 
est.' Vine. B. spec, doctr. 4, 130 invideris PRF: invideas 

Godofr. 112 Vine. B. sp. d. 4, 130 scito RF anima R 

est PR: om. F 113 Vine. B. sp. d. 4, 130 enim PR: 

om. F quod] quia PRF 114 plurima PaR: plurimum Pa marg. 
pr. m. F Vine. B. sp. d. 4, 171, qui alii plurima v. n. r. c. alii pluri- 
mum Pb contendunt F Vine. 684 semper iratus pius se posse 
putat quam possit F^ vulgo inter senarios ^Se posse plus iratus quam 



108 PUBLILII SYKl SBNTENTIAE. 

5^ Spes est salutis^ ubi hominem obiurgat pudor. 

Suadere primuni; dein corrigere benivoli est. 

Sapiens contra omnes arma fert^ cum cogitat. 

Sanctissimum est meminisse^ cui te debeas. 

Stulti timent fortunani; sapientes ferunt. 
590 SensuS; non aetas invenit sapientiam. 

Semper beatam se putat benignitas. 

Saepe ignoscendo des iniuriae locum. 

Solet esse in dubiis pro consilio temeritas. 

Semper consilium tunc deest^ cum opus est maxime. 
595 Sapiens quod petitur ubi tacet, breviter negat. 

Semper plus metuit animus ignotum malum. 

Secunda in paupertate fortuna est fides. 

Si nil velis timere, metuas omnia. 

Summissum imperium non tenet vires suas. 
600 Secundus est a matre nutricis dolor. 

Sibi ipsi supplicium^ admissi quern paenitet. 

Suum sequitur lumen semper innocentia. 

Stultum est alium velle ulcisci poena^ sua. 

Sibi prime auxilium eripere est leges tollere. 



ooDiOES V. 584—625; F {T) 

possit pulal': * correxi 585 spes s. est, ubi- h. o. limor T 

586 d. c. b. est Boihe: b. est d. c. F^ s. b. est p. d. c. Gruter 
590 seusum non aetas invenit sapieutia T; an iuvehit? 592 saepe 
Ignoscendo . . iniuriae locum Gruter: sapiens semper quiescendi . . lo- 
cum iniuriae F; cf, v. 238. 465 * dest dat F^ das Gruter; cf, pg. 
61 593 in adversis T 594 opus e^t Deshiljon: est opus F; 
cum opus maxume est scripseruni^ qui deest disyllahum acceperunV 
cf. V. 151. 229. 628 ^ 595 Menand, Monost. 223 ij yciQ aimnri 
ynxQxvQEi TO |[t?J d'iXsiv 596 ignotum] i. e, parum notum 
598 Seneca nat. quaest. 6, 2, 3 ^si vultis nihil timerje, cogitate omnia 
esse timenda.' Cf. v. 116. 607 nil Ingolst.: nihil F 601 Re- 
spexisse videtur Sen. de ira 3 , 26, 2 ^maxima est factae iniuriae poena 
fecisse , nee quisquam^ gravius adficitur , quam qui ad supplicium paeni- 
ientiae traditur.' Menand. Monosl. 667 ri di (lexdvoicc y/yvfr' av- 
d-QooTtoig KQioig fort, ipse * supplicium adm. quern: dat sup. 
quem adm. F paenitet] pudet editores; cf. v. 196. 366 602 in- 
nocentiam Bothius 603 Cf. v. 611 et Menand. Monost. 152 i%^Q0VQ 
afivvov (itj Tcl zy 6avT0v ^id^rj velle ulcisci Ingolst.: ulc. velle F 
604 primo Bothe: primum F eripere est Ingolst,: est er. F 



PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 109 

605 Suis qui nescit parcere, inimicis favet. 

Sine dolore est viilnus, quod fer^ndum est cum victoria. 

Semper metuendo sapiens evitat malum. 

Stultum est queri de adversis, ubi culpa est tua. 

Solet hora; quod multi anni abstalerint; reddere. 
610 Spina etiam grata est; ex qua spectatur rosa. 

Stultum est vicinum velle ulcisci incendio. 

Stultum facit Fortuna, quem vult perdere. 

Spes inopem, res avarum, mors miserum levat. 

Se damnat iudex, innocentem qui opprimit. 
615 Sibi ipsa improbitas cogit fieri iniuriam. 

Satis est beatus, qui potest cum vult mpri. 

Solet sequi laus, cum viam fecit labor. 

Socius fit culpae, quisquis nocentem levat. 

Suspicio sibi ipsa rivales parit. 
620 Semper metuendum, quidquid irasci potest. 

Seditio civium hostium est occasio. 

Salutis causa bene fit homini iniuria. 

Stultitia est insectari^ quem omnes diligunt. 

Sat magna usura est ^pro beneficio memoria. 
625 Sero in periclis est consilium quaerere. 
Prov. Timidus cautum se vocat, sordidus parcum. 



CODICES V. 584—625: F (T), Proverb. PRF {EC), M 

605 Cy. Sen. Troad. 300 Peiper *Qui non velat peccare, cum pos- 
sit, iubel'. Pseudosen. de mor, 114 ^Bonis noc^t, qui malis parcit'. 
Auson. VII Sap, Cleob, Tarcil quisque malis, perdere vult bones'. 
606 ferendum cum vicloriasl Ribbeckius fortasse reciius, quod f. est 
vuIdus cum V. Boihe 607 Cf, v. 116. 598 metuendo Ingolst: 

metuendi F 609 abslulerint Ingolst.: abstulert F 611 Cf, v, 

603 614 Cf. V, 257 615 ipsi Gruier 616 Cf v. 82. 313 
618 * quisquis: qui F {eadem corrupiela v'. 9. 379); qui u. sub- 
levat Ingolst. qui sontem iubet perdere T, ubi aut pergere corn'g. aut 
qui insontem i. p. Cf v. 421 622 Cf. v. 636. causa Ingolst,: casus 
F fit Gruter: sit F 623 omnes Gruier {cf v. 112): om. F 
diligunt Ingolst.: diligit F 624 Cf v. 444, Menand. Monost. ncilov 
XI ^tiGavQiOfia TtsifAivrj x^Q^S .' usura est Ingolst.: est u. F 
625 in periclis est coni. Ribbeckius praeeunte Desbillonio: est in 
periculis F, te in periclis Bothe, cons, quaerere in periculis idem 
116 cautum FC Vine. B. sp. d. 5, 19: caudum i^J?, caudam et por- 
cum E. Senarium restituii Panthaleon : T. vocat se c. p. s. Cf Sen. 



no PUBLILII SYRI SENTENTIAE. v 

Tutissima res est, nihil timere praeter deum, 
Tene semper vods et silentii temperamentum; 
tamen et in hoc incumhe, ut lihentius audias quam loquaris, 
120 Tacere qui nesdt, nescit loqm. 
Tristitiam, si potes, ne admiseris. 
Twrpe praebet spectacuhm aeger animus, 
Turpia ne dixeris: paulatim enim pudor rerum per verba 

discutitur. 
Transihit sermo in effedum, si honesta loquamur. 
125 Tolerabilior est, qui mori iubet, quam qui male vivere. 
Tolerabilior est poena, non posse vivere quam nescire. 
Talem diligentiam exhibe in amidtiis conparandis, ne in- 

dpias arhare, quern deinceps possis odisse. 
Tu primum exhibe te bonum, et sic quaere alteram simi- 

lem tui, 
Turpius nihil est quam cum eo bellum gerere, cum quo 

familiariter vixeris. 
626 Th^saunim in sepiilcro ponit, qui senem hered^m facit. 
Taciturnitas stulto homini pro sapientia est. 
Tarn deest avaro quod habet; quam quod non habet. 



CODICES Proverb. PJRF (EC), M, v. 626—628: F (T) 

epist. 45, 7 ^vilia nobis sub virlulum nomine obrepunt. Pro cauto limi- 
dus accipitur'. HI EC Vine. B. sp. d, 4, 32. 74 tula C, tu- 

tissima res est aliquid domini timere Vine, 4, 32 118 EC Vine, B. 
sp. d, 4, 92. 170. 6, 29. M 74 tene semper] magna res est M 
119 EC Vine, I, c, M 9 in hoc tantum i. M 120 EC Vine, 

B, sp. d, 4, 92. 170. 5,29, M 132 eloqui E, et loqui M 

121 ne PaRFEC, codd, mell, M 11: non Pb, M vvlgo si minus ne 
ostenderis addunt CM 122 turbae F praebit PR aeger an. 

PR Vine, B, sp. d. 4, 107, codd.mell, M 89: an. aeger FC Godofr, 

123 rerum PM 120: om, RFEC Vine. B, sp. rf. 4, 170 
discutitur LEC Vine, M vtdgo; quocum cf, v, 576: dediscitur {vel di- 
scitur) codd. veil, M 124 Vine. B. sp. d. 4, 170 transivit PR 

affectum C, Godofr. honeste R 125 om. R 126 est 

p. PbR: p. est PaF, est om, Godofr. 127 amicitiis PRE: amici? F 

Vine. B, sp. d, 6, 14 denuo \ei deinceps E pos F odisse 

Vine: odire PRFE 128 te ipsum b. Vine. B. sp, d, 6, 14 et 

demum vel sic E quaeras Godofr, elige Vine, 129* EC, om, Pb 

amantissime C 627 Cf. v, 492 t^ stulto pro s. cedit T 
628 Seneca controv. 7, 18, p, 206, 14 Burs, Quiniil, 8, 5, 6. 9, 3, 



PUBLILII SYRI SENTENTIAE. lit 

prov. Vix quisquam in ionum nisi ex malo transit 

131 Vis omnibus esse notus? jprius effice, ut neminem noveris. 

Vis habere honor em? dabo tibi magnum imperium:' im- 

pera tibi. 

Vide si adhuc malus es, et similibus parce. 

Verum si esse desisti, quare aliis locum emendationis ab- 

scidas? 
135 Vitium fuit prius adsentatio, nunc mos est. 

Verum non didmus, ne audiamus. 

Utilis educatio et disciplina mores facit, 

unde bona consuetudo excutere debet, quod mala instruxit. 

Viriliter fera^ quae necesse est; dolor enim patientia vin- 

dtur. 
140 Verba rebus, non personis aceipienda sunt. 

Vires tuas amid benefidis, inimid iniuriis sentiant. 

Vita omnis brevis est; ideo immortalitas est mors honesta. 

Vir est bonus, qui in tantum perduxit animum suum, 

ut non modo nolit peccare, sed etiam non possit. 
145 Ut aliquid au/ri extrahamus, terras pervertimMs; 



CODICES Proverfi. PRF {EC), M 

64, Joa. Saresb. Enihet. sub fin. Auctor. spec. mor. 3, 7, 2 Hiero 
[nymus'] : av. t. d. Mc. Cf. pg. 15 deesl {vel dest) Sen. Quint. J. Sa • 
resb.: am. F quam miser o quod F 130 bonum FC Vine. B. sp. 
d. 5, 15; bono PR 131 Vine. B, sp. d. 5, 67 vis] si vis M 

37 132 honorem PB Vine, Bell sp. d. 4, 125: honore F, ma- 
gnum honorcm E do Vine. 133 om. F simiJi libi B 
134 om, F verum B: virum P desisli P6; desiisti Pa, disisli B 

abscidas PbB: abscides Pa 135 prius fuit F adsentalio Pb: 
assenlatio PaF, absentatio B 136 ne audiamus Pa corr. rec. m. 

PbC: nee audiamus- i^«, ne audimus B, nee audimus F. Cf. Sen. epist, 
29, 1 *Verum nulli nisi audiluro dicendum est'. 137 educatio M 2: 

edocatio codd. deit. M, edoclio PBF moris P 138 instruxit 

PF, M 2: instruil B, incussit vulgo 139 viriliter] libenler M 6 
quae PB: qua F, quod M dolor M\ doloribus PBF vincit Pb 

140 iHf 13 pro rebus non pro sonis C aestimanda M. Cf. 
Sen. epist. 12, 11 *nec quid dicatur aestimant, sed a quo'. 141 v. 

t. magis a. b. quam [iuimici Vine. B. sp. h. 9 , 102 , om. sp. d. 4 , 46] 
iniuriis sentiant M 100 142 omnis PB ; hominis F, om. C in- 

Hiorlalis B " 143 produxit codd. vett. M 140 144 nollet PB 

145 contrahamus Vine. B. sp. d. 5, 61 terras BF Vine.: terrara 

PaC, terra Pb pervertimus PaBC: pervertamus F, subvertimus Pb, 



112 PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 

prov. ut summum honum occupemus, scrutari pectus piget. 

Virtutem cuius progressum videris, ne eooitum eius desperes. 

Ubi fata peccant^ hominum consilia excidunt. 
G30 Voluptas e difficili data dulcissima est. 

Ubi omnis vita metus est, mors est optima. 

Unus dies poenam adfert^ multi cogitant. 

Ubi peccat aetas maior; male discit minor. 

Ubi nil timetnr, quod timeatur nascitur. 
636 'Ubi sis cum tuis et absis, pdtriam non desideres. 

Verum est; quod pro salute fit mendacium. 

Ubicumque pudor est, semper ibi sancta est fides. 

('Utilius veru est in sulco, quam gravis galea in pro^lio.) 

Ubi innoeens formidat, damnat iudieem. 
640 Voluntas imp^idicum, non corpus facit. 

Virtuti melius quam fortunae creditur. 

Verbum omne refert, in quam partem intellegas. 

Virum bonum natura, non ordo facit. 

Ubi coepit pauper divitem imitari, perit. 
645 Veterem ferendo iniuriam invites novam. 



CODICES Proverb. PRF (EC), v. 629—653; F (Tn) 

evertimus Vine. 146 piget FC Vine, sp, rf. 5, 61: pegit jP, piegl 

R 147 ne PR: non F, cf, prov, 121 e\ Ph finemque out. 

F disperis PbR 630 edifficili F, voluntas ex d. dalur dulcissi- 

me 7C 631 vita Gruter: vitae Ftc molus n optimum Bothe 

632 cf. V, 609 dies Gruter: deus jP, eorrupium ut v, 480 

multi Gruter: quam multi F, cf. pg. 50 633 n. Ubi senectus 
peccat, ad quem refugit sapientia? R 634 * nil timetur: nihil t. T, 

t. nihil F, ef. pg, 56 635 ut absis Bothe in adnoi. etsi a. Rib- 

heckius non Bothe in adnot. om, F 636 Diphilus ap. Stobaeum 
12, 12: v7toXa(iPttvco to ilfevdog inl cooTfjQia Aiyoiiivov ovdlv neqi^ 
noietad^aL dvaisgig fit plerumque m. T, v. m. fit pro s. n 

637 est fides Ingolst.: fides F; u. p. ibi el f. tt 638 Servavit so- 

lus n * veru est: est vero % 639 damnat iudieem Gruter: i. d. 
Ftv 640 voluntas Gruter: voluptas F, Cf. Sen. Phaedr. 743 Pei- 
per (== Hippol. 735 Bothe) 'mens impudicam facere non casus solet'; 
ne tamen corrigas casus (t. .g. occasio), cf Liv, 1, 58, 9 'menlem pec- 
care, non corpus' et v. 481 " impudicum non Casp. Orelli: non pudi- 
cum F 644 Cf, Phaedr, 1, 26, 1 ^lnops polentem dum vult imilari, 
peril', pauper divitem Gruter: d. p. F, ubi p. d. ceperit i. p. n 
645 Gellius 17, 14, Macrob. Sat, 2, 7, Joa. Saresb. Policr. 8, 14; 



PUBLILII SYRI SENTENTIAE. 113 

Virtutis spolia cum videt, gaudet labor. 

Virtutis vultus partem habet victoriae. 

Virtute quod non possis; blanditia auferas. 

Utrumque casum aspicere debet, qui imperat. 
650 Voluptas tacita metus est mage quam gaudium. 

Viri boni est nescire iniuriam pati. 

Vultu an natura sapiens sis, multum interest. 

Virtuti amorem nemo honeste denegat. 
pk)y. Zelum de deo tantum habeas, non contra homines. 
149 Zdari autem hominibus vitiosum est. 



CODICES V. 629—663: F (Tn), Proverb. PRE 

cf. V. 238. 692 inferendo n invites F: invitas tc Ingolst. 

647 Cf. V. 492 vulnus IngdsL 648 non om. % 649 utrum- 
que casum] «. e. vicioriam et fugam , vel prospera et adversa 
660 mage Gruter: magis F; m. magis quam gaudium est Bathe ^ mage 
m. q. g. est Gruter 661 * iniuriam pati colL v. 99: ini. facere Fn 

unde vulgo facere iniuriam. At idem codex n paulo supra eandem 
senienitam sic exhihet: V. b. est nescire pati vel facere iniuriam cum 
Caec. Balbo Monac. 22, 4 {p. 27), Paris. 12 (p. 38); nescire vel pati 
vel facere iniuriam Vine, Bell. sp. hist. 3, 82, sp. d. 4, 83, Walter 
Burl. s. V. Aristot. ut de glossemate vix dubitari possit. 662 sapiens 
sis Bathe: sis sap. F Proverb. 148, 149 PBE; am. FC. 



PUBJilLnXB Sybus. 8 



Sententiae Turicenses. 

Cum sese vincit sapiens^ minlme vincitur. 
655 Contra hostem aut fort em oportet esse aut siipplicem, 

Cito culpam eflfugias, si incurrisse paenitet. 

Consilium in adversis prudentis remedium est. 

Cum inimico ignoscis, amicos gratos comparas. 

(Contubernia illic sunt lacrimarum, quando misericors 

conspicit miserum.) 
660 (Durum est denegare superiori, cum debeas supplicare.) 



654 * sese : semet T. Eadem forma in cod. Turicensi infra le 
giiur, semet y. 672 ubi sese iam Haupiius correxii^ et sibimet in adno- 
iatione ad v. 421, ubi Frisingensis sibi exhibet a metro quogue de fen- 
sum, Publilius aut in vulgari pronominis forma acquievit , veluti in 
loco simillimo v, 64 Bis viDcit, qui se vincit in victoria, aut vocahuli 
vim intendit addito ipse [cf v. 415. 464. 473. 545. 601. 615. 619.), 
aut usus est composito sese , ut v, 584 655 supplicem scripsi ex 
coniectura Froehlichii: simplicem T. Si felicem mavis ^ quod v. 246 
commendes aut fortis aut felix, de senario desperandum. 656 * cul- 
pam effugias; culpa effugiri potest T,«^ y. 154 effugire in codd, PR scri- 
ptum est; culpam effugies Orelli^ c. effugiri potis est Ribbeckius. De 
futuro a Publilii usu alieno et de pyrrhichio cito cf Proleg. pg. 56. 60 

657 * prudentis remed. est: medicinae r. p. est T, de quo glossemate 
cf Proleg. pg. 48. Verba in adversis nolui soUicitare^ quia Publilium 
sapiuni; cf v. 208. 491. 593. 608. Consilium medici remedium pru- 
dentis est M. Hauptius PhiloL L 665. An est paraphrasis versus 
282 ? 658 amicus J, non amicos , ui edidit Orelli gratos Joh. 
Siggius: gratis conplures T. Quod restituit Ribbeckius plures, haud 
mihi probatur^ nisi uni addideris priori enuntiaio, Cf v. 243. 310. 
363. 535. 686. 693. comparas Hauptius : adquiris T 659 quando] 
debetur interpolaiori^ ut v. 115 660 Cf, v, 661. Durumst negare, 



SENTENTIAB TURICEN8ES. 115 

Dominari ex parte dinoscitur, cum superior supplicare 

videtur.) 

(Decima hora amicos plures quam prima repperies.) 

(Est utique profunda ignorantia nescire, quod pecces.) 

Facile qui faciant bene invenias, cum qui fecerunt colas. 
665 (Frenos inpone linguae, saepius concupiscentiae.) 

(Grave est nimis, quod fronte laeta dederis, tristi reci- 

pere.) 

Humilis nee alte cadere, nee graviter potest. 

Lucrum est dolorem posse damno extinguere. 

(Mutus est, si psallat superbus : humilis dominum laudat; / 

etiam cum videtur habere silentium.) ' 
670 (Plus amicos mensa quam mens concipit bona.) 

Qui amicis multis studet, et inimicos ferat. 

Qui sese accusat ipse, ab alio non potest. 



superior cum supplicat Hauptius 661 * cum cdl. v. 660: cui T. 

Macroh, Sat 2, 7 ^Potestas Don solum, si invitat, sed etiam si supplicet, 
cogit.' Scriherem Domiuatur partim, superior cum supplicat, nisi fri- 
gerei partim ei ultro se off err ei suspicio, senientiam esse eandem^ 
quam Gruterus a, 1610 protulit numeris bene commendaiam 'Cogit 
rogando, cum rogat potentior*. An est paraphrasis v. 544? 

662 Videtur fuisse senarius. Pro repperies] invenis vel invenit scrip- 
sit Orellius^ reperiet omisso quam Hauptius^ quod minus placet 

663 Cf. V. 271 664 qui faciant bene Hauptius: que faciunt bona 
T * invenias; invenies T cum qui fecerunt Hauptius: cum lau- 
dandoque fecerunt T * colas : coles R 665 inpone j oportuit 
inponas * concupiscentiae, ?. e, lihidini: conscientia T, peni saepius 
Orelli, Cf, Anacharsis apud Diog, Laert, 1, 104 ykooaarjg, yatfr^og, 
aldoCcDV TiQavBiv^ Nili sentent. 171 {Orelli^ opusc. mor. I. 344) el kqcc- 
rsig yaavQogj hqcctsi aal ykdaarjg^ J^seudosen. de mor, 117 ^Ut licen- 
tiosa mancipia animi imperio rege linguam, libidinem, ventrem.' 

666 * nimis: enim T; cf. v. 360. 532 tristi Orelli: triste T. Sed 
aut octonarius non est Publilii^ aut fuit senarius : Grave est, quod lae- 
tus dederis, tristem recipere 667 Cf, v. 162 et Cic, orat, 28, 98 

^medius (orator) alte cadere non potest.' 668 Versus hucusque 

tgnoratus^ utpote per errorem omissus ab Orellio 669 Cf. Demo- 

phili sent. 6 Zo(p6g Tiai atycSv xov d^sov ri(ia 670- Oportuit saltem 
plures, ut V, 662 671 * correxi: qui numerosis st. a. et i. necesse 
est ferat T; cf. ad v. 10. Versum trochaicum M, Hauptius restituit 
hunc: Qui numerosis studet .amicis, is etiam inimicos ferat 672 qui 
semet accusat. ab alio non potest criminari T: emendavit M, Hauptius; 
cf ad V, 654. Similiter Sen, dial. 2, 17, 2 ^materia petulanlibus de- 

8* 



116 SENTENTIAE TURICENSES. 

Qui dormientem necat, absentem ulciscltur. 

Quod est venturum, sapiens quasi praesens cavet. 
675 Reddit, non perdit, quoi quid alienum fuit. 
J (Regnat camalis cupiditas, ubi non est dei caritas.) 

Sua qui servat, salva esse vult communia. 

Satis est superare inimicum; nimium est perdere. 

Suspicax animus omnium damnat fidem. 
680 Suspicio probatis tacita iniuria est. 

Superari a superiore pars est gloriae. 

Siipplicem hominem opprimere virtus non est, sed cm- 

dSlitas. 

Sine lege poena est animi conscientia. 

Satis est disertus, e quo loquitur Veritas. 
685 f Tarde si gravius vir irascitur et perbicax ulciscitur. 

Tuti sunt omnes, unus ubi defenditur. 

'Ubi libertas c6cidit; audet libere nem6 loqui. 

Vita otiosa regnum est, et curae minus. 

(Ut plures corrigantur, rite pauci eliduntur.) 



trahitur, si ullro illam et prior occupes.' 673 necat Froehlichius et 
M, Hauptius : necare nititur T, Cf, v. 12. 476 

674 cavet Orelli: cavit T; cf. v, 607 675 Ita scripsi ex Rib- 
beckii coniectura , quam in adnotatione proposuii : Reddit , non perdit, 
qui quod alienum erat, persolvit T. De glossemate persolvit , ad expli- 
candam vocem reddit adscn'pto cf. Proleg. pg. 48 • 677 * esse vult: 
vult esse T; sua qui couservat, salva vult communia Hauptius^ ut gra- 
tiore ictu ita foriiore remedio et turhata allitteraiione ^ de qua cf. 
Plant. Trin. 4, 3, 82 'me servavi, salvus redii', ibid. 4, 3, 69 *salvam 
et servatum', Cato de re r. 141, 3 *pecua salva servassis', Cic. Verr. 2, 
5, 58, pro Clueni. 12, 33, Liv. 22, 10, 2. Possis etiam: Suum qui 
servat, salva vult communia. 678 superare iuimicum ^atip/iW: in. 
sup. T, hostem sup. Orelli 679 suspicax] notanda syllaba secunda 
in hac voce producta dampuat R 689 probo homini com*. Orelli; 
cf. V. 195 682 Cf V. 109 683 poena est animi Ribbeckius: 

autem poena est T; etiam sine lege poena est conscientia Orelli^ sine 1. 
poenasl sceleris c. Hauptius. Cf. v. 196. 227. 443. 684 * satis 

est disertus cl. v. 505. 616: satis desertus est T; satis disertust Orelli. 

e quo Orelli: de quo T 685 Senientia graviter corrupta per- 
tinet fortasse ad v. 53 vel 195 686 ubi defenditur unus T, emen- 
davit Orelli 687 libertas] sic J, non libertus, quod narrai Orelli 

cecidit HauptiuSi cadit T 689 rite unus peril Orelli. Contra- 
ria est senientia v. 224. 345 



>) ■' 



SBNTENTIAE TUBICENSES. 117 

690 (Ut cupiditas nihil sine angustia^ ita nihil cum angustia 

caritas tenet.) 
Virtutis omnis inpedimentum est timer. 
Ubi iudicat qui accusat, vis, non lex valet. 
Ubi emas aliena, invenlas necesse est tua. 



691 inpedimento est T; corr, Hauptius 692 non lex valet, 

sed violentia regnat T; corr, Orelli 693 * invenias : invenies T. Cf, 
Proleg. p. 60. Sed sententia gravius corrupia esse videtur: fort, 
Uti emas a. vendere n. est tua ; disperdas semper tua Orelli, 



Sententiae falso inter Publilianas receptaef). 

Aberrare a fortuna tua non potes, obsidet te. 
Abominandum remedii genus salutem debere morbo. 
Acerrima virtus est, quam ultima necessitas excutit. 
Accipias praestat quam inferas iniuriam. 
5 Ad duo festinans neutrum bene peregeris. 
A duabus causis praestare princeps solet, si aut se vin- 

dieat aut alium. 
Ad excutienda tela militares lacerti valent. 
Ad suspicionem vulneris cito pallescit. 
Adulter est uxoris amator acrior. 
10 Aequo animo qui malis miscetur, est malus. 
Aes debitorem leve, grave inimicum facit. 
Affectus quidem tarn mali ministri sunt quam duces. 



Adnoiatio] +) Eas primi receperunt E (Erasmus) , Pn (Panthaleon), 
iS(H. Stephanus), Ps (Pilhoeus), Gr (Gruter in edit. a. 1604), Gr 2 
(idem in edit. a. 1610), Be (Bentleius), Bo (Bothius), R (Reinholdus), 
Q (Jul. Quicherat in ephemeridibus , quibus titulus BibUotMque de Tecole 
des Chartes vol. II. 1840. fascic. 2. pg. 115 sqq.). Praeterea hoc loco 
typis describendas curavi, quas e manuscripto petitas G. Fabricius (jP) 
inter ^sententias mimis Publii similes' edidit; ex D. Godofredi {Go) edi- 
tione recepi sententias interpolatas Proverbiorum (cf. Proleg. 24. 26), Bo- 
thii denique non omnes dedimus, sed tantum per saturam selectas. 
1 Go. Sen. de clem. 1, 8, 2 2 R. Sen. de ira 1, 12, 6 3 Go. 

Sen. de clem. 1, 12, 5 4: Bo, 5 Bo, Gf. Cato ap. Gell. 16, 14, 2 

6 Go. praestare] punire Sen. de clem. 1, 20, 1 7 R. Sen. de 
provid. 4, 13 8 R. Sen. de provid. 4, 7 9 Ps. Sexti Pythag. 

sent, a Ruffno conversae 222; Hieron. adv. Jovin. c. 30 = Sen. de 
matrim. frg. 84 Ha. Vine. Bell. sp. d. 4, 98. 6, 7. Cf. Sen. de const, 
sap. 7, 4. lO F. Pseudosen. de mor. 75 11 Ps. Sen. epist. 19, 
12 12 R. Sen. de ira 1, 9, 4 



SENTENTIAB FALSO INTER PUBLIL. RECEPTAE. 119 

Agat princeps coram non tantum salutis; sed honestae 

cicatricis. 

Alius in aliis rebus est praestantior. 
15 Alterius damnum gaudium baud facias tuum. 

Amici firmamentum sapientia. 

Amici mores noveris, non oderis, 

Amicitiae coagulum unicum est fides. «3^52- ^el( 

Amicitia pares aut accipit aut facit. 
20 Amicitia semper prodest, amor et nocet. 

Amico ea exbibeto, quae velis tibi. 

Amicos res opimae parant, adversae probant. 

Amicum laedere ne ioco quidem licet. 

Amicum perdere est damnorum maximum. 
25 Amicus eo magis deest, quod nil abest. 

Amor misceri cum timore non potest. 

An dives omnes quaerimus, nemo an bonus. 

Angusta capitur tutior mensa cibus. 

Animi motus eos putamus sanissimos validissimosquO; 

qui nostro arbitrio, non suo feruntur. 
30 Animus hominis, quidquid sibi imperat; obtinet. ^)|( \ ^ 2.§5 

Annosus non diu vixit, diu fuit. 

Arbore deiecta ligna quivis coUigit. 

Arcum intentio frangit, animum remissio. 

Ars non ea est, quae ad eflfectum casu venit. /JbL ^H^yifbrf 
35 Assidua pondus non habet severitas. 

Avarus animus nullo satiatur lucre. 



13 Go, Sen. de clem. 1 , 17, 2 14 Bo. Erasmus in Adagiis. 

Piod. Olymp. 1, 112 in^ aXXotat d' cclXoi ^eyakoL 15 Ps. Caec. 

Balb. Mon. 1, 16. Paris. 60 16 Gr 2. Caec. Balb. Mon. 15, 19 
17 Ps, Porphyr. ad Hor. Serm. 1, 3, 29. Suringar, hist. crit. schol. 3, 
20, Schenkelius Pliilologi vol. 21,545 18 Gr, Caec. Balb. Mon. 15, 19 
19 Ps. 20 Ps. Sen. epist. 35, 1 21 Gr 2. Caec. Balb. Mon. 15, 18 
22 £. de mor. 51 23 Ps. Caes. Balb. Mon. 15, 16 24 Ps. 
Sen. epist. 99, 3 25 Ps. Sen. de benef. 6, 29, 2. Amicis eo dees 
magis., quo nihil habes, aliter 26 Ps. Sen. ep. 47, 18 27 JBo. Sen. 
ep. 115,14 28 P5.Sen.ThYest.452 29 iJ.Sende ira2,35,2. 
30 Ps. Sen. de ira 2, 12, 4 31 Gr. ex cod. Pal. Sen. de br. vitae 7, 10 
32 JBo. Erasra. Adag. 3, 1, 85 ex schol. Theocr. jQvdg Tceaovarig 
Ttag cevriQ ^vXsvsxaL 33 K De mor. 138 34 Ps. Sen. ep. 29, 3 
35 Bo. Sen. de clem. 1, 22, 2 36 Ps. Sen. epist. 94, 43 



120 SENTENTIAE FALSO 

Auctor malus vel rem bonam turpem facit. 

Audacter veteranus cruorem expectat, qui scit se sae- 

pissime vicisse post sanguinem. 

Audendo virtus crescit, tardando timor. 
40 Audire malis quam loqui libentius. 

Auferri et illud, quod dari potuit, potest. 

Avidissimus quisque est egestosissimus. 

A(vi)gilia sunt membra cursoribus. 

Auloedus fiat, qui esse citharoedus nequit. 
46 Auro suadente nil potest oratio. 

Aut necesse est ipsum. te vilem habeas aut pecuniam. 

Bello gladius, voluptas pace vulnerat. 

Benefactis proxime ad deos accedimus. 

Beneficii numquam, cito dati obliviscere. 
50 Beneficium celeritas gratius facit. 

Beneficium egenti bis dat, qui dat celeriter. 

Beneficium est carere eo, invitus quod possideas. 

Beneficium est semper reddere bonitatis verba. 

Boni mores sibi semper placentes permanent. 
65 Bonis nocet, quisquis pepercerit malis. 

Bono iustitiae proxima est severitas. 

Bonorum ultro ad convivia accedunt boni. 

Bonum est duabus ancoris niti ratem. 

Bonus animus in mala re dimidium est mali. 
60 Bonus esse non potest aliis malus sibi. 



37 Gr 2. Caec. Balb. Mon. 22, 6, pg. 27 38 -R. Sen. de prov. 
4, 7 39 Ps. Caec. Balb. Mon. 8, 3, pg. 21 40 6?r 2. De mor. 9 

41 Sen. episl. 8, 10 coll. 59, 18 42 Gr 2. Caec. Balb. Mon. 

12, 2, pg. 23 43 R. qui scr. AvigUia. Sen. de prov. 4, 13. 

44 Bo. Cic. pro Mur. 13, 29. Quintil. 8, 3, 79 46 Bo. £x trasmi 
Adag. Xqv^ov Xalavvxoq TCag uTtQaKTsCta Xoyog 46 Gr 2. Caec. 

Balb. Mon. 48, 13, pg. 35 47 Gr 2. Caec. Balb. Mon. 40, 4, pg. 33 

48 Bo. De mor. 47. Sen. de benef. 3, 16, 4 49 Gr. De mori 

67 50 Gr 2, Caec. Balb. Mon. 14, 5, pg. 24 61 Bo. Van. 1. 

Publ. sent. 236, supra pg. 81 52 Go. 53 Go. Panthaleou re- 

ctius: Bonum est reddere bona verba et inimicis 64 Q. Sen. epist. 
47, 21 55 E. De mor. 114 56 E. De mor. 97 67 Bo. Erasm. 
Adag. p. 641 edit, auni 1617 58 Bo. Erasm. Adag. ibid. pg. 628. 

Find. Olymp. 6, 101 59 Bo. Plant. Pseud. 454 60 Gr 2. Caec. 
Balb. Mon. 22, 2. pg. 27 



INTER PUBLILIANAS RECBPTAE. 121 

Bonus iudex damnat improbanda^ non odit. . 

Bonus iudex est; qui novit dispensare quod dandum est 

et quatenus. 

Calamitas virtutis occasio est. 

Camelus cupiens comua aures perdidit. 
65 Caput sine lingua sententia pedaria est. 

Castiga amicum clanculuni; lauda palam. 

Casus quern saepe transit; aliquando invenit. 

Cave ilium semper, qui tibi imposuit semel. 

Cito accusaris aut laudaris neminem. 
70 Civilis belli oblivio defensio est. 

dementia est lenitas superioris adversus inferiorem. 

dementia est temperantia animi in potestate ulciscendi. 

dementia in quamcumque domum venerit; felicem eam 

tranquillamque praestabit. 

Cogit rogando; cum rogat potentior. 
75 Commune naufragium omnibus solacio est. 

Conscientiae potius quam famae attenderis. 

Considera quid dicas; non quid cogites. 

Consuetude peccandi multitudinem facit peccantium. 

Consuli quidem omnia debent; verum non ab omnibus. 
80 Contemptum periculorum assiduitas periclitandi facit. 

Cont'Tunt plebeia celsum saepe dicta verticem. 

Coraiii uno aliquid turpe dictum ridemus et coram plu- 

ribus indignamur. 

Crebro si iacias; aliud alias ieceris. 

Cui convenit cum paupertate, dives est. 
85 Cuivis artifici in arte credendum est sua. 



'61' R, Sen. de ira 1, 16, 7 62 Go, De mor. 96 ^ 63 Ps. 

Sen. de pro v. 4, 6 64 Bo. Apostolius ^ ndfirilog STti^fitfiaaoc nsQa- 
x(ov xal ta Sra TtQOgtXTtoiXsasv 65 Ps. 66 F. De mor. 12 
67 Ps. Sen. Here. fur. 332 68 Bo. Horn. Iliad. 9, 374 sq. ap. Erasm. 
Adag. 1. c. pg. 752 69 Bo. De mor. 76 70 Ps. 71. 72. 

73 Go. Sen. de clem. 2, 3, 1. 1, 5, 4 74: Gr 2. Cf. supra v. 661 

75 Bo. Erasm. Adag. p. 380 76 Gr 2. Caec. Balb. Par. 65, 

pg. 42 77 Ps. 78 Go. Sen. de clem. 1, 22, 2 79 Gr 2. Caec. 
Balb. Men. 28, 4, pg. 29 80 R. Sen. de provid. 4, 12 81 F. 
82 R. Sen. de const, sap. 16, 4 83 Bo. Erasm. Adag. 84 F. Sen. 
epist. 2, 6 85 Bo. Erasmi Adag. 



122 SENTENTIAE PALSO 

Cum de unius moribus iudicabis; de publicis cogita. 

Cum hominibus pacem^ bella cum vitiis babe. 

Cum pare contendere indecens, cum superiore furiosum^ 

cum inferiore sordidum. 

Cupiditati tarda est ipsa celeritas. "^ 

90 Damnum nisi ex abundantia raro venit. 

Datur meritis maiorum nulla gloria. 

Deformis simiarum erit pulcherrima. 

Demens est quisquis praestat errori fidem. 

Deo favente naviges vel vimine. 
96 Desiderium melius vitam custod[iv]erit quam timer. 

Dies quandoque noverca, quandoque est parens. 

Difficile reciduntur [vitia], quae nobiscum creverint. 

Difficilius est moderari, ubi dolori debetur ultio, quam 

ubi exemplo. 

Discute quod audias omne, quod credas proba. 
100 Dissensio ab alio^ a te sit reconciliatio. 

Dissolutus est deliciis cuius latus alieno labore condoluit. 

Domi manere virum fortunatum decet. 

Domum qui aedificat; impolitam ne sinat. 

Dulcis maiorum praeteritorum memoria. 
105 Eget minus mortalis, quo minus cupit. 

Eleemosyna non tam accipientibus quam dantibus prodest, 

Eodem animo beneficium debetur, quo datur. 



86 R, Sen. de ira 2, 31. 5 87 F. De mor. 34 88 H. Sen. de ira 
2, 34, 1 89 Ps. Caec. Balb. Mon. 1, 16, pg. 19 90 Ps, Caec. Balb. 
Mon. 1, 17, pg. 19 91 i^. 92 Bo, Proverb, graecura rcSi/ 7tidn]K(ov 
sif(iOQq)6tatog dv(SiiOQg)6g icxiv coll. Heraclito ap. Plat. Hipp. mai. 289 B 

93 Ps. Sen. de benef. 4, 36 94 Bo, Erasm. Adag. p. 14 ex schol. 
Aristoph. ^eov d'skovvog xav ijtl qmoq nkioig 95 Gr 2. Caec. Balb. 
Mon. 8, 2, pg. 21 96 Bo, Hesiod. opp. 825 aXXove fLrjTQviri nikei 
flfieQfi^ SXXoTS (it]triQj Favorin. ap. Gellium 17, 12^ 4 97 R, Sen. de 
ira 2, 18, 2 98 Go, Sen. de clem. 1, 20, 1 99 Gr, ex codd. Pala- 
linis. Caec. Balb. Par. 69, pg. 42 100 F, De mor. 49 101 R, ex 
cod. Gryph. collatus a, corde c. Sen. de ira 2, 26, 1 102 Bo. 

Aposlol. 12, 46 oiKOi (livELv del xov xaAcog evdalfiovcc 103 Bo. He- 
siod. opp. 746 tiriSh dofiov nomv dvETtl^sctov KaxakslTCEiv 104 Bo, 
Cic. de fin. 2 , 34. Erasm. Adag. pg. 499 106 Ps, Caec. Balb. Mon. 

12, 8 pg..23. Sen. epist. 2, 6. de mor. 46. Cf. supra v. 286 106 Go. 
De mor. 66 107 S, Sen. de benef. 1, 1, 8 



IN1^.R PUBLILIANAS RECEPTAE. 123 

Errat si quis existimat tutum diu esse regem. 

Esse iudicat meliorem lingua quern carpit mala. 
110 Est finis irae initium paenitentiae. 

Est homini semper diligent! aliquid super. 

Est regium male audire et bene facere. 

Est socia mortis homini vita ingloria. 

Est turba semper argumentum pessimi. "* 

115 Etiam gerunt cum timidis bellum somnia. 

Etiam sanato vulnere cicatrix manet. 

Etiam tyrannus vix precario imperat. 

Et miseriarum portus est patientia. 

Et non pollicitam vir bonus servat fidem. 
120 Evadere possunt pusilla mala et verba dare, ingentibus 

obviam itur. 

Excusationem quaerere vitium est: omnia ad deum re- 

linque. 

Exeritur opere nequitia, non incipit. 

Expedit cum amico occidi, quam cum inimico vivere. 

Expetit poenas iratus ab alio, a se ipso exigit. 
125 Ex saeva animadversione nulla regi gloria est. 

Ex spe praemii solacium fit laboris. * 2tW \5i t^^i 

Facilius crescit, quam inchoatur dignitas. 

Facilius est pemiciosa excludere quam regere. 

Facilius privatis ignoscitur pertinaciter se vindicantibus. 
130 Famam curant multi, pauci conscientiam. 

Felicitas infelici innocentia est. 

Felicitas nutrix est iracundiae. 



108 Go, Sen. de clem. 1,19,5 109 Gr 2. Gaec. Balb. Mou. 45, pg. 34, 
110 Gr 2. Caec. Balb. Mon. 7, 1, pg. 21 111 Bo. Erasm. Adag. 
112 Bo. Antisthenes apud Diog. Laert. 6, 1, 3 113 P^. Gaec. Balb. 
Mon. 1, 8, pg. 18 114 Scaliger. Sen de vita beata 2, 1 115 Gr2. 
Caec. Balb. Mon. 8, 1, pg. 21 116 Ps. Sen. de ira 1, 16, 7 117 Ps. 
118 Ps. Caec. Balb. Mon. 5, 1, pg.21 119 Gr'i. Caec. Balb. Mon. 
4, 2, pg. 21 120 Go. Sen. de clem. 1, 25, 4 121 Go. De mor. 80 
122 Ps., cod. Paris. C 123 Gr 2. Caec. Balb. Mon. 15, 20, pg. 25 
124 Gr 2. 125 Pn. Sen. de clem. 1, 17, 3 126 Go. De mor. 56 
127 Ps. Sen. epist. 101, 1 128 R. Sen. de ira 1,7,2 129 Go. Sen. 
de clem. 1, 7, 3 130 Gr. ex cod. Palat. Cf. supra proverb. §7. 
131 Gr. ex cod. Palat. De mor. 63 132 Ps. Sen. de ira 2, 21, 7 






124 8ENTENTIAE FALSO 

Felix criminibuB nullus umquam erit diu. 

Felix est non qui videtur esse aliis; sed qui sibi. 
136 Felix videtur qui mala ignorat sua. 

Ferme fugiendo in media fata incurritur. 

Ficta cito ad naturam redierint suam. 

Fortunae invidia est; si quis immerito miser, 

Fortuna ius in homines; mores non habet. 
140 Fortuna magna domino est servitus. 

Fortunam cuique mores confingunt sui. 

Fortuna multis dat nimis; nulli satis. 

Fortuna nos vincit, nisi tota vincitur. 

Fortuna quo se, eodem et inclinat favor. 
145 Fortuna usu dat multa^ mancipio nihil. 

Frequens vindicta paucorum odium reprimit; omnium 

irritat. 

Geminat peccatum^ quem delicti non pudet. 

Gemitus dolores indicate non vindicat. 

Gladiator in arena consilium capit. 
150 Gloriosum est iram amici amicitiae dare. 

Gradus a magnis fit ad maiora saepius. 

Graviora quaedam sunt remedia periculis. 

Gravius irascitur, qui quod dolet deo commendat. 

Haec dementia principem decet, ut, quocumque venerit, 

mansuetiora omnia faciat. 
155 Haud minus turpia sunt principi multa supplicia; quam 

medico multa funera. 

Hoc magis premere ab ira^ quo iram presseris minus. 



133 F. 134 Gr, Sen. de remed. fort. 16, 10 135 F. Cf. 

Sen. Thyest. 783 136 F. Liv. 8, 24, 4. Cf. supra v. 567 137 Pn. 

Sen. de clem. 1, 1, 6 recidunt^ unde Godofr. aliique scr. reciderint 

138 F, 139 Ps. Sen. epist. 36, 6 140 Ps. Sen. cons, ad Polyb. 

6, 5 141 Bo, Corn. Nep. Alt. 11 142 Ps. 143 Gr ex cod. 

Palat. Sen. de const, sap. 15, 3 144 Ps, 145 Ps, Sen. epist. 

72, 7 146 Pn. Sen. de clem. 1, 8, 6 147 Ps. Caec. Balb. Par. 

81, pg. 42 148 Gr ex cod. Palat. 149 Bo. Sen. epist. 22, 1 

150 R. Sen. de ira 2, 34, 4 151 Pn. Sen. de clem. 1, 1, 7 

152 Ps, Cf. Sen. Medea 436 ed. Peiperi 153 Q. Caec. Balb. 

Par. 64, pg. 42 154 Go. Sen. de clem. 1, 16, 1 155 Pn. Sen. 

de clem. 1, 24, 1 156 Gr 2. Caec. Balb. Men. 7, 1, pg. 21 



V. 

: it 



INTER PUBLILIANAS RECEPTAE. 125 

Homo tacere qui nescit, nescit loqui.- 

Honesta fama melior pecunia est. 

Honesta lex est temporis necessitas. 
160 Honestius est cum iudicaveris amare, quam cum amaveris 

iudicare. 

Humilis et inertis est tuta sectari. 

Id agas, ne quis tuo te merito oderit. 

Ignavus omni cessat omnis tempore. 

Ignis probat aurum, miseriae fortem probant.- 

flgnoscas aliis multa^ sed nihil tibi. 

Ilgnoscito saepe alteri; numquam tibi. 

Imago animi sermo est: qualis est vir; talis oratio. 

Imperium habere vis magnum? impera tibi. 

Imbecillos oculos essO; qui ad alienam lippitudinem suf- 

funduntur. 

In felice felicitas est innocentia, nequitia ipsa poena sui est. 
170 In felicitate se erigere est felicitatem submittere. 

Infirmi animi est non posse divitias pati. 

Inhonesta res est sues vincere : satis est potuisse puniri. 

In nil sapiendo vita iucundissima est. 

Insanus omnis furere credit ceteros. 
176 Insita nobis nostri caritas est corporis. 

In sterculino plurimum gallus potest. 

Intellige ecquae sint, ut et bene agas bona. 

Inter amicos iudicatur quam inimicos molestius. 

in tranquillo esse quisque gubernator potest. 
180 Iram qui vincit; hostem superat maximum. 

Iratus cum ad se rediit, sibi tum irascitur. 



/ 



157 F. De mor. 132 158 F, Est paraphrasis versus 217 
159 Ps. 160 Go, Sen. epist. 3, 2; de mor. 48 161 R, Sen. de 
provid. 5, 11 162 JS:. de mor. 26 163 F, 164 Gr ex cod. 
Palat. Sen. de provid. 5, 10 165 F^ Ps. De mor. Ill, Caec. Balb. 

Men. 1, 4, pg. 18, Auson. septem Sap. Cleob. 166 Pn, De mor. 73 

167 Gr, Proverb. 132, supra pg. Ill 168 Go. Sen. de clem. 

2, 6, 4 169 Go. de mor. 63. 64. 170 Go. De mor. 62 

171 F. Sen. epist. 5, 6 172 Go. De mor. 68. 69. 173 Bo. Cf. 
Proleg. pg. 46 174 Ps. De mor. 35 175 F. 176 Bo. Sen. 
apocol. 7, 3 177 Scaliger. Sexli Pythag. sent, a Rufino lat. conv. 49 
178 Gr. Caec. Balb. Par. 23, pg. 39 179 Bo. Sen. epist. 85, 

43 180 Ps. De mor. 81 181 Gr. Caec. Balb. Men. 7, 3, pg. 21 



126 SENTENTIAE FALSO 

lusiurandum alieni infido emplastrum aeris est. 

luB omnem supra iniuriam positum scias. 

Labor imperantis militum securitas. 
186 Lassa crudelitas non est vocanda elementia. 

Lepores duo qui insequitur, is neutrum capit. 

Lingua est maliloquax mentis indicium malae. 

Mage cavenda amicorum invidia, quam insidiae hostium. 

Magister infidelis est recti metus. 
190 Magnam fortunam magnus animus decet. 

Magni animi est proprium esse tranquillum, iniurias atque 

oflfensiones semper despicere. 

Male habebit medicuS; nemo si male habuerit. 

Male vivet quisquis nesciet mori bene. 

Malis displicere laudari est. 

195 Male veris oflfendere quam placere adulando. 
Malum alienum tuum ne feceris gaudium. 
Malum consilium consultori pessimum est. 
Maritimus cum sis, fieri terrestris cave. 
Maximum remedium irae mora est. 

200 Mens incorrupta miseria corrumpitur. 

Minime amicus sum, fortunae particeps nisi sim meae. 

Minimum vivit, qui nil quam vitam cogitat. [rum. 

Misera est aegritudo animi ob alienarum speciem miseria- 

Miser dici bonus vir, esse non potest. 
205 Misericordia est vicina miseriae: habet enim aliquid tra- 

hitque ex ea. 

182 Ps. Laberius ap. Gellium 16, 7 183 F. Sen. de clem. 1, 

I, 8 184 Gr 2. Caec. Balb. Mon. 30,1, pg. 30 185 Go. 
186 Bo. Ex proverbio graeco Erasm. Adag. 3, 3, 36 187 Ps, Caec. 
Balb. Mon. 48, 3, pg. 34, Sext. Pythag. sent. 74 cum adno^ Orellii opusc. 
mor. 1, 581 extr. 188 Gr. Caec. Balb. Par. 25, pg. 40 189 Ps. 

190 Go. Sen; de clem. 1, 5; 5 191 Go. Sen. de clem. 1, 5, 5 
192 Bo. Philemon frgm. 12 193 Scaliger. Sen. de tranq. an. 

II, 4 194 Go. De mor. 40 195 Pn. Sen. de clem. 2, 2, 2 

196 Gr. Caec. Balb. Mon. 1, 16, pg. 19 197 Ps. Varro de re rust. 
,3, 2. Gellius 4, 5, 5 198 Bo. Erasmi Adag. 3, 5, 11 199 R. 

Sen. de ira 2, 29 200 Ps. 201 Gr. Caec. Balb. Mon. 15, 6, 

pg. 24; cf. Menand. Monost. 263. 673 202 Gr 2. Caec. Balb. Mon. 

1, 7, pg. 18 203 Go. Sen. de clem. 2, 5, 4 204 Ps. Sen. de 

provid. 3, 1 205 Go. Sen. de clem. 2, 6, 4 



INTER PUBLILIANAS RECEPTAE. 127 

Misericordia non causam^ sed fortunam spectat. 

Miserum te iudico; quod numquam fueris miser. 

Modica voluptas laxat animos et temperat. 

Monstro similis est avaritia unica. 
210 Morbum esse scias non hilaritatem, semper arridere arri- 

dentibus et ad omnium aestimationem 
ipsum quoque os diducere. 

Mortalis nemo est, quem non attingat dolor. 

Mortem timere crudelius est quam mori. 

Muliebre est furere in ira. 

Multi dum falli putant, fallere decent. 
216 Natura viiicit naturam et'dii deos. 

Nae virtutibus multis abundat, qui alienas amat. 

Necesse est multos timeat, quem multi timent. 

Necessitatis est remedium parcitas. 

Negata est magnis sceleribus semper fides. 
220 Nemo ita pauper vivit quam natus e^t. 

Nemo potest personam diu ferre fictam : ficta cito in na- 
turam suam recidunt. 

Nemo prudens punit quia peccatum est, sed ne peccetur. 

Nemo regere potest nisi et qui regi. 

Nemo, qui coepit ex se, risum praebuit. 
225 Njequitia poena maxima ipsamet sui est. 

Nescit is nocere, qui nocere velle prodidit. 

Nil eripit fortuna, nisi quod et dedit. 

Nil posse quemquam mortuum boo est vivere. 



206 Go. Sen. de clem. 2, 5, 1 207 Gr ex cod. Palat. Sen. de 
provid. 4, 3 208 R, Sen. de ira 2, 20, 3 209 Go. De mor. 18, 
Cic. de senect. 18, 66 210 Go, Sen. de clem. 2, 6, 4 211 Bo. 
Eurip. ap. Cic. Tusc. 3, 25, 59 212 Ps. Sen. Exc. Controv. 3, 5, 
extr. pg. 370, 5 Bu. 213 Pn. Sen. de clem. 1, 5, 5 214 Q. Sen. 
epist. 3, 3 215 Ps. 216 Gr. Plin. epist. 1, 17, 4. Cf. supra 

pg. 107, 110 217 Ps. Laberius v. 126 Ribb. = Sen. de ira 2, 11, 3 

218 Ps. Caec. Balb. Men. 11, 5, pg. 22 219 Ps. Sen. Hippol. 
162 220 Gr. ex cod. Palat. Sen. de provid. 6, 6 221 Go. Sen. 
de clem. 1,1,6. Cf. supra pg. 123, 137 222 R. Sen. de ira 1, 19, 7 

223 R. Sen. de ira 2, 15, 4 224 Gr. ex cod. Palat. Sen. de 

const, sap. 17, 2 225 Ribbeck 315, Pn. Cf. supra pg. 91,^13 
226 Gr. [perdidit) ex cod. Palat. Caec. Ralb. Paris. 29 227 Ps. Sen. de 
const, sap. 5,4 coll. epist. 59, 18 228 Ps. Caec. Balb. Mon. 1,9, pg. 18 



128 SENTENTIAE FALSO 

Nil prodest didicisse; si cessas bene facere. 
230 Nil rationis est, ubi res semel in affectum venit. 

Nil turpius quam vivere incipiens senex. 

Nimium tendendo rumpi funiculus solet. 

Nobilis professio sapientia est: quae distributa suscipit 
incrementum, avarum dedignata possessorem. 

Nocens quia illico fit; succumbit ut fides. 
235 Non alia facies est quieti moderatique imperii; quam se- 

reni caeli et nitentis. 

Non animus hominis; sed facta cernuntur. 

Nondum felix es, si nondum turba te deriserit. 

Non egere felicitate felicitas est. 

Non est beatus; ipse qui se nesciat. 
240 Non est bonitas esse meliorem pessimo. 

Non est hominis maior stultitia quam putare se amari 
ab his; quos ipse non diligat. 

Non est pusillum^ si quid maximo est minus. 

Non est tuum, fortuna quod fecit tuum. 

Non fert uUum ictum illaesa felicitas. 
245 Non minus latro, cuius telum opposita veste elusum est. 

Non multum supra eum eminet quis; cui se irascendo 

exaequat. 

Non omni eundem calceum induces pedi. 

Non quam diu; sed quam bene vivaS; cogita. 

Non qui iussus aliquod; sed qui invitus facit; miser est. 
250 Non vindicandum scelerc; si possis; scelus. 

Nulla res magis alit iracundiam, quam lu^una. 



229 Pn, Gf. supra pg. 91, 9 230 Gr. ex. cod. Palat. Sen. de ira 
1, 8, 1 231 P$^ Sen. epist. 13, 17 232 Bo. Ex proverbio graeco 
Erasmi Adag. 1, 5, 47 233 Go. 234 Gr 2. Caec. Balb. Mon. 4, 
3, pg. 21 235 Go. Sen. de clem. 1, 7, 2 236 Pn. De mor. 3 

237 Pn. De mor. 23 238 R. Sen de provid. 6, 5 239 I*s. 
Poeta com. ap. Sen. epist 9, 21 esse se qui non putat 240 Ps* Sen. 
epist. 79, 11 241 Q. ' 242 Ps. Sen. epist. 100, 9 243 J'. 
Lucilius ap. Sen. epist. 8, 10 244 R. qui scr. hilaris fei. Sen. de 
provid. 2,6 245 R. qui scr. cuius scelus v. daudiiur. Sen. de 

const sap. 7, 4 246 Go. Sen. de clem. 1, 5, 6 247 Bo. ProTcrb. 
graecum ap. Erasm. Adag. 4, 4, 56 248 F. Sen. epist 22, 17 
249 Q. 250 F. De mqr. 139 251 R. Sen. de ira 2, 25, 4 



INTER PUBLILIANAS RECEPTAE. 129 

Nulla tam bona uxor, de qua non invenias quid queri. 

Nulli imponas, quod ipse non possis pati. 

Nullum ex omnibus dementia magis quam regem aut 

praelatum decet. 
255 Nullum laborem recusant manus ab aratro ad arma trans- 

latae. 

Nullum morosius est animal maioreque arte tractandum 

quam homo: et nulli magis parcendum 
quam homini. 

Nullum sine auctoramento est magnum malum. 

Nullus sapientum proditori credidit. 

Numquam liquidum sincerumque ex turbido venit. 
260 Numquam quam multis, sed qualibus placeas, stude. 

Numquam satis est, quod improbae^ spei datur. 

Numquam secura est prava conscientia. 

Numquam virtutis moUe doeumentum est. 

Oecasiones non modo accipe, arripe. 
265 Odi praecoci puerulos sapientia. 

Odi sapientem, qui sibi ipsi non sapit. 

Omnes vitam differentes mors incerta praevenit. 

Omne vitium habet patrocinium suum. 

Omnia cum inimico communia habebit, qui multa cum 

homine. 
270 Omnia subicit, qui se subicit rationi. 

Omni rei moderatio est adhibenda. 

Omnis dies velut ultimus putandus est. 



252 Gr 2. Caec. Balb. Mon. 17, 2, pg. 26. Publ. Syr. v. 384 
253 Ps, Caec. Balb. Mon. 1, 20, pg. 19 254 Go. Sen. de clem. 1, 

3, 3 255 Q, Sen. epist. 51, 1 256 Go. Sen. de clem. 1, 17, 1 

257 Ps. Sen. epist. 69, 4 258 Gr. ex cod. Palat. Caec. Balb. 

Par. 3, pg. 38, Cic. Verrin. 1, 15, 38 259 Go. Sen. de clem. 2, 6, 1 

260 F, De mor. 8 non quam muUis 261 Ps. 262 Ps. De 
mor- 65 coll. Sen. epist. 105, 8 263 R, Sen. de provid. 4, 12 

264 Gr 2. Caec. Balb. Mon. 29, 2, pg. 29, Paris. 6, pg. 38 

265 Bo. Apuleius Apol. 2 266 Bo. Menand. ed. Mein. p. 326 
267 F. Cf. supra pg. 94, 26 268 F. Sen. epist. 116, 2 

269 Q. Sen. epist. 47, 3 270 Q. qui scr. Omn. sibi qui; Sen. epist. 
37, 4 ^Bationi te subice, si vis omnia vincere.' 271 Go. Sen. de 

clem. 1, 2, 2 272 F, Cf. supra pg. 94, 27 

PuBiiiLiua Sykus. 9 



130 SENTENTIAE FALSO 

Omnis qui amicus est amat; sed non omnis qui amat 

amicus est. 

Omnium est communis amicus, qui hostis est suorum. 
275 Oriente sole consilium, occidente convivium. 

Pacem cum hominibus habebis, bellum cum vitiis. . 

Parcendum est improbandis civibus, non alitor quam 

membris languentibus. 

Parere scire par imperio gloria est. 

Parvo fames constat, magno fastidium. 
280 Pati necesse est multa mortalem mala. 

Patria est, ubicumque bene vixens. 

Peccandi verecundiam facit ipsa dementia regentis. 

Peccare nolle triumphus innocentiae est. 

Peccat voluntas, etsi nullum crimen est. 
285 Pecuniae imperare, non servire convenit. 

Pecunia non satiat avarum, sed irritat. 

Perdenda sunt multa, ut s^mel ponas bene. 

Perit voluptas, virtus immortalis est. 

Pestifera vis valere ad nocendum. 
290 Pipere qui abundat, oleribus miscet piper. 

Plerosque hominum in domibus saevissimos, in alienis 

humillimos servos. 

Plerumque similem ducit ad similem deu^. 

Plurimi quot servos, totidem hostes habent. 

Plurimum qui sis, non qui habearis, interest. 
295 Pluris docentis vita quam sententia. 



273 Q. Sen. epist. 35, 1 274 Q, Caec. Balb. Par. 2, pg. 37, 

Cic. Verr. 1, 15, 38 276 Q. Caec. Balb. Par. 40, pg. 41 276 Pn, 

De mor. 34 coll. Sen. epi3t. 87, 9 277 Go, Sen. de clem. 1,5,1 

278 Ps. Caec. Balb. Men. 18, pg. 26 279 Bo. Sen. epist. 17, 4 

280 Ps. 281 Go. De mor. 43 282 Go, Sen. de clem. 1, 

22, 3 283 Gr 2. Caec. Balb. Men. 6, pg. 21 284 F. 285 Pn, 
F, Cf, supra pg. 96, 46 286 R et iam Ps: Avarum i. non s. p. De 
mor. 101 287 Ps. Sen. de benef. 1, 2, 1, ubi praecedit versus: 

^Beneficla in vulgus cum largiri institueris' , quern et ipsum recepit Bo- 
thius 288 F. 289 Go. Sen. de clem. 1, 3, 3 290 Bo. Ex 

proverbio graeco ap. Erasm. Adag. 3, 3, 37 291 Q. Caec. Balb. Par. 
7, pg. 38 292 Bo, Hom. Od. 17, 217 (x>g akl rbv ofioiov ayei &eog 
mg tov ofiotov 293 Q. Sen. epist. 47, 5. Festus s. v. Quot servi 

294 F. Cf. supra pg. 100, 63 295 F. 



INTER PUBLILIANAS RECEPTAE. 131 

Potest quid esse honestuni; quod non liberum? 
Praeter causam multum amico dabituT; multum etiam 

contra amicum scias. 
Principum saevitia bellum est. 
Privata studia publicum evertunt bonum. 
300 Probare amicos difficile est re prospera. 
Prope est ut libenter daiunet; qui cito. 
Prope est ut non aequo damnet; qui nimis. 
Pupillus est avarus aetatis brevis. 
Puras deuS; non plenas aspicit manus. 

306 Quae defloruerit; ne iterum quaeratur rosa. 

Quae est ars parandae amicitiae? Si vis amari; ama. 
Quaerendus cuneus est malus trunco malo. 
Quam magnum est non laudari et esse laudabilem! 
Quam saepe veniam, qui negaverat, petit! 
310 Qui alii maledicit, sibi convicium facit. 

Quid eo infelicius^ cui iam malo esse necesse est? 

Quid est beneficium dare? imitari deum. 

Quid potest ab eo quisquam sperare^ quern malum esse 

docuit? 
Quidquid aequo plus futuruln est; in partem humaniorem 

inclina vel praepondera. 
315 Quid quisque possit; nisi tentato nesciit. 

Quid refert quantum habeas? multo illud plus est; quod 

non habes. 
Qui propter pecuniae vel libidinis amorem moritur, osten- 

dit se numquam sui causa vixisse. 

296 F. Sen. epist. 66, 16 297 Pn. 298 Go. {Principium 
saevitiae) Sen. de clem. 1, 5, 2 299 F. 300 Gr 2. Caec. Balb. 
Mon. 15, 6, pg. 25, coll. de mor. 51 301. 302 Go. Sen. de clem. 

1, 14, 3 303 Scaliger. Caec. Balb. Mon. 12, 3, pg. 23 304 Ps. 
Gf. supra pg. 90, 3 305 Bo. Ei proverbio graeco ap. Erasm. Adag. 

2, 6, 40 306 Q. Sen. epist. 9, 6. Martial, epigr. 6, 11, 10 

307 Bo, Erasmus Adag. 1 , 2 , 5 ex Hierouymo ad Ocean. 308 Ptij 
R. Cf. supra pg. 100, 65 309 Ps. Sen. de ira 2, 34, 4. cf. Here, 
fur. 1267 310 F. De mor. 115 311 Go. Sen. de clem. 1, 13, 2 

312 Pn. De mor. 47 coll. Sen. de benef. 3, 15 313 Go. Sen. 
de clem. 1, 26, 1 314 Go. Sen', de clem. 1, 2, 2 315 Ps. Sen. 
de provid. 4, 3 tempiando 316 F. Sen. ap. Gellium 12, 2, 13 
317 Go. De mor. 119 

9* 



^^ 



132 SENTENTIAE FALSO 

Quod diu tractaris; id puta rectissimum. 

Quod esse taciturn vis, id nuUi dixeris. 
320 Quod facere turpe est, dicere ne honestum puta. 

Quod nescias damnare .summa est temeritas. 

Quod vult habet, qui velle quod satis est, potest. 

Quum tempus revocat, ilia praecox est fuga. 

Refert bonorum exemplis puniri improbos. 
325 Refert quam quis bene vivat; quam diu non refert. 

Rege incolumi mens omnibus una est; amisso rupere 

fidem. 

Regibus certior est ex mansuetudine securitas. 

Regum fortuna casus praecipites rotat. 

Repente dives nemo factus est bonus. 
330 Res inquieta est in se ipsam felicitas. 

Revertere unde veneris nihil grave est. 

Ridiculum est odio nocentis perdere innocentiam. 

Saepe dissimulare quam ulcisci satius fuit. 

Saepe fortuna innocentem, numquam spes bona deserit. 
336 Saepe oculi et aures vulgi testes sunt mali. 

Saepius locutum, numquam me tacuisse paenitet. 

Salis absumendus modius, priusquam habeas fidem. 

Sapiens etsi contentus est se, tamen amicum vult ha- 
bere et q. s. 

Sapiens nihil facit, quod non debet, et nihil praetermit- 

tit, quod debet. 
340 Securus obit, qui vitia sua ante immolat. 



318 Gr 2. Caec. Balb. Mou. 28, 1, pg. 29 319 F. Cf. supra 
pg. 101, 75 320 Ps, Caec. Balb. Moii. 1, 2, pg. 18 cum adnot. 
321 Ps. 322 Ps. Incertus poeta ap. Sen. epist. 108, 11 323 Ps. 
324 F, 325 Gr. ex Palat. Cf. Sen. epist. 100, 15, et supra v. 248 

326 Go. Sen. de clem. 1,4,2 coll. Verg. Georg. 4, 213 et Sen. 
epist. 114, 23 327 i>«. Sen. de clem. 1, 8, 6 328 Bo. Menan- 
der pg. 333 Mein. 329 Ps. Menander monost. 688 ovdug iTtXovri]^ 
aev raxicag dtKutog cov. 330 Ps. Sen. epist. 36, 1 331 Gr 2. 

Sen. de tranq. an. 11, 4 332 K Cf. supra pg. 105, 85 333 Ps. 
Sen. de ira 2, 33, 1 334 Gr 2. Caec. Balb. Mon. 25, 3, pg. 28 
335 Ps. Caec. Balb. Mou. 1, 31, pg. 20 336 Gr. Caec. Balb. Mon. 26, 
1, pg. 28 337 Bo. Proverb, grace ex Arislot. elh. Nic. 8, 3,8 

338 Go. Sen. epist. 9, 8 339 Go. Sen. de clem. 2, 7, 1 

340 Q. 



I 



INTER PUBLILIANAS RECEPTAE. 133 

Semper redundat ipse in auctores timer. 

Servis imperare moderate laus est. 

Severitas assidua amittit auctoritatem. 

Severitatem abditam, clementiam in procinctu babe. 
345 Sic prodesto amicO; ne tibi noceas; sic age alienum; ut 

tuum non obliviscaris negotium. 

Sine teste nullum esse putaveris locum. 

Si quis ab alio iratus poenas expetit; a se exigit. 

Si vis amari; ama. 

Solacium grande est cum universo una rapi. 
350 Sordidius multo vivimus quam nascimur. 

Spiritum, quem unus tibi dedit, licet minentur 'multi, 

non perdes, nisi unus abstulerit. 

Stultum est, qui multitudinem in loco timet, per quem 

nisi unus potest transire. 

Stultum est timere, quod vitari non potest. 

Stultum imperare reliquis, qui nescit sibi. 

{Suavissima haec est vita, si sapias nihil. 
Nam sapere nil doloris expers est malum. 
Subiecta semper invidiae felicitas. 
Subinde bos alienus prospectat foras. 
Suspecta semper omamenta ementibus. 
Tacere pro se praestat, quam contra loqui. 
360 Tamdiu a periculo aberit populus, quamdiu sciet ferre 

frenos. 
Tamdiu discendum est homini, quamdiu nesciat. 
Tam omnibus quam nulli ignoscere est crudelitas. 



341 Ps. Sen. de ira 2, 11, 3 coll. Sen. Oedip. 704 ed. Both. 719 
ed. Pefp. 342 Pn, Sen. de clem. 1 , 18 , 1 343 Pn. Sen. de 

clem. 1,22,2 344 Go. Sen. de clem. 1,1,4 345 jp. Caec. 

Balb. Par. 45, 46. pg. 41 346 F, Cf. supra pg. 91, 16 347 F, 
Cf. supra pg. 107, 105 348 Go. Sen. epist. 9, 6 349 Gr. ex 

cod. Palat. Sen. de provid. 5, 8 350 Gr. ex Palat. De mor. 19 
351 P. 352 Q. 353 E. Cf. supra pg. 107, 100 354 Ps. 
Caec. Balb. Par. 35, pg. 40, Stultum est^ si velit imperare aliis^ qui 
sibi nescit Q. 355 Bo. Soph. Aiac. 554 356 Gr 2. Caec. Balb. Men. 
10, 4, pg. 22 357 Bo. Proverb, graec. ex Erasmi Adag. 1, 10, 62 

358 Ps. Sen. epist. 80, 9 359 Gr 2. Caec. Balb. Men. 26, 3, 
pg. 28 360 Go. Sen. de clem. 1, 4, 2 361 Gr. ex Palat. Sen. 

epist. 76, 2 362 Pn. Sen. de clem. 1,2,2 



134 SENTENTIAL FALSO 

Tanti homo est sine amico, quanti corpus abeque spi~ 
ritu est. 

Telum fides maioribus nostris maximnm. 
365 Timidus vocat se cautum, parcum sordidus. 

Torquere corpus extra naturam est euum. 

Ttirpia inopia est, quae nascitur de gloria. 

Tuta est iactura, quae fit neglegentia. 

Tuta saepe, numquam secura mala conscieatia est. 
370 Tutissima res est timere nil praeter deum. 

Tyrannus a rege distat factis, non nomine. 

Ubi discrimen inter bonos malosqae sublatum est, con- 
fiisio sequitur et vitiorum eruptio. 

Ubi maxime gaudebis, metues maxime. 

Ubi tranquilla tibi omnia videntur, tibi ibi nocitara [non 
desunt]. 
376 Ubi nsitata remedia non procedunt, tenta contraria. 

Velle bonum fieri magna pars est bonitatis. 

Velox consilium sequitur paenitentia. 

Yel atrangulari pulchro de ligno iuvat. 

Yenia eat poenae debitae remissio. 
380 Vile nil deeet sonare in maximorum laudibus. 

Veri boni est pati, non facere iniuriam. 

VirtuH, quam necessitas excatit, acerrima est. 

Virtute abundat multa, qui alienam amat. 

Vis notus omnibus esse? nullum noveris. 
385 Vitium fnit, nunc mos est adsentatio. 



363 Gr 2. Caec- Balb. Mon. 15, 8, pg. 26 364 Gr 2. Caec. Balb. 

Mod. 4, 2, pg. 21 365 E, Cf. supra pg. 109, 116 366 F. 

Sen. epist. 5,4 367 Ps. Caec. Balb, Par. 44, pg. 41, de gula cod. 

Paris. 8027 368 Gr. ei Palat. luta] lurpis Sen. cpist. 1, 1 

369 Gr. Dc luor. 65 coll. Seu. epist. 105, 8 370 F. Cf. supra pg. 

110, 117 371 Go. Sen. de clem. 1, 12, 1 372 Go. Sen. de clem. 
1, 2, a 373 Gr. et cod. Palat. Sen. de ira 2, 31, 5 374 R. 

Sen. de in 2, 31, 5, ex qua altenim tibi del. 375 Pn. Sen. de clem. 
1,9,6 376 £». Sen. epist. 34 , 3 377 Ps. Caec. Balb. Par. 

55, pg. 41 378 Bo. Aristoph. Ran. v. 736 379 Go. Sen. de 

deni. 2, 7, ?, 380 F. 381 F. Est vers. Publil. 651 382 Pn. 
Sen. de clem, 1, 12, 5 exiundil 383 F. Cf. pg. 107, 110 

384 F. Cf. pg. Ill, 131 386 F. Cf. pg. Ill, 136 



INTER PUBLILIANAS RECEPTAE. 135 

Ulcera animi magis quam corporis sananda sunt. 
Volunt homines ita praeceptum esse ut vivunt, non ita 

vivere ut praeceptum est. 
Utendum est divitiis, non abutendum. 
Ut fulmina paucorum periculo cadunt^ omnium metu, sic 

animadversiones magnarum potestatum 

torrent latius quam nocent. 
390 Utinam ea lex homini esset, ut [ira] cum telo suo fran- 

geretur, nee saepius liceret nocere quam 

semel. 
Utrumque vitium est nulli credere et omnibus. 



386 Go. ulcera] vitia Fabricius 387 Go, 388 Go. De 

mor. 78 389 Go. Sen. de clem. 1, 8, 5 390 Go. Sen. de clem. 
1, 19, 4 391 F. De mor. 77. Sen. epist. 3, 4 



^4- 



Incerti auctoris liber, 
qui vnlgo dicitur de moribus.* 

1. Omne peccatum actio est, actio aatem omnis voluntaria 
est tam honesta qaam turpis : ergo voluntarium est omne 
peccatum. Tollite excusationem: nemo peccat invitus. 

2. Educatio et disciplina mores faciunt, et ad id vivit unus- 
quisque, quod didicit. Itaque bona consuetudo excu- 
tere debet, quod mala instruxit. Bene loquere, bene 
facias. 

3. Nihil interest, quo animo facias, quod fecisse vitiosum 
est, quia facta cemuntur, animus vero non videtur. 

4 . Nulla (enim) laus est non facere, quod facere non possis. 

5. Quid est homini inimicissimum ? alter homo. 

6. Libenter feras, quod necesse est: dolor patientia vincitur. 



* LIBER SENECAE codd. Sangall. 141 {Ga) et 238 [Gh) saec. ttoni, 
collaii a Car» Schenkelio (Beitrage zur Kritik des Seneca, 1864, p. 39) 
[G = Sangallensis uterque) , PROVERBIA SENECAE cod. Parts 7581 
saec. X (S) , LIBER SENECAE DE INSTITVTIONE MORVM cod. Paris, 
lai. S. Vict. 672 , saec. XII ( V) , Incipit eiusdem de moribus vel disci- 
plina seu libero arbitrio cod. Paris, lat. 8027 saec. XIV ^ L. Annaci 
Senecae liber de moribus, in quo notabilitep et elegauter vitae mores 
enarrat cod. Paris, lat. 63Q1, Seneca de moribus vel similiter codd. 
Paris, lat, 6395 A, 6379, 6380, 6384, 6395, 7329, 8545, 8546, 
8552, plerique saec. XIV^ cod. Monac. lat. 17290 saec, XV 
1 Cf. Seneca epist. 66, 16 ^Omne Iionestum voluntarium est'. 2 in- 
struxit] incussit? introduxit? Cf. Sail. Cat. 3, 1 *bene facere, bene 
dicere''. Bene decet loqui, bene decet facere cod. Paris. 6379, aL unde 
Haasius Bene docet loqui, qui bene docet facere 3 Lactant. instil. 
3, 15 'Atqui niiiil i. q. a. f. q. f. v. est, q. f. c. a. non v.* 4 Lactant. 
instil. 6, 23 *Nulla igitur 1. est n. f. q. f. n. p.' 5 Cf. Ausonius Sept. 
sap. sent. 1, 2. Anacharsis ap. Stob. flor. 2, 43. 6 Sexii Pythag. 
sent. Ill {Opusc. sent, et mor. ed. Or. 7, pg. 254) 'Per quod necesse 



DE MORIBUS. 137 

7. Specta, quod te numquam paeniteat. 

8. Non quam multis placeas/sed qualibus stade. 

9. In hoc (tamen) incumbe, ut libentius audias quam loquaris. 

10. Multos vitam differentes mors incerta praevenit : (itaquc) 
omnis dies velut ultimus iudicandus est. 

11. Tristitiam, si potes, ne admiseris^ si minuS; ne osten- 
deris. 

12. Amieos secreto admone, palam lauda. 

13. Verba rebus, non personis aestimanda sunt. 

14. Oratorem te puta, si tibi ante omnes, quod oportet, 
persuaseris. 

15. Ut licentiosa mancipia animi imperio coerce linguam, 
ventrem, libidinem. 

16. Quod taciturn velis esse, nemini dixeris. Si tibi ipsi 
non imperasti, quomodo ab aliis silentium speras? 

17. Kidiculum est aliquem odio noccntis innocentiam suam 
perdere. 

18. Monstro similis est avaritia senilis. Quid cnim stultius 
est, quam via deficiente viaticum augere? 



est'. Cod, Paris, laU 4841 saec. IX ^ quern in seqq, litiera P notavi, 
{cf. Philolog. Vllly 184 sq.) Libenter fac quod n. est; d. p. v. Auson, 
VII sap, 4,4 7 * Specta : exspecta libri^ expetas Haase, Cf, 

Publ, Syri sent. 111, Periand, ap. Diog, Laert, 1, 97 TtQurrs a/Lttra- 
(Likrira 8 Mariinus Dumiensis de form, hon, vitae 2, 11 *nec quam 
multis sed qualibus placeas, cogila' 10 itaque] posterior sententia 

non cohaeret cum prior e: ilia enim ex poeta aliquo petita- est [vid, 
Proleg. pg. 35), haec est Senecae epist. 12, 8 ^itaque sic ordinandus 
est dies omnis , tamquam cogat agmeu'. Simili modo abundant parti- 
ctdae tamen § 9, enim {al. autem) § 4, ergo § 28 et 56, fortasse itaque 
§2 - 11 Periander ap, Stob, flor, 3, 79, 7: dvarvxc^v KQtmts 
12 Cf Auson. VII sap, sent. 6, 4 13 Sen. epist. 12, 11 'Utisti, 
qui in verba iurant, nee quid dicatur aestimant, sed a quo'. Male cod, 
aliquis Paris, pro rebus non pro sonis 14 tibi ipsi codd, rec, quod 
irrepsisse videtur ex $ 16 15 animi imperio] aeri ingeuio P, 

acri animi imperio coniecit C, SchenkI, Cf infra § 117 16 Cf, 

Auson. VII Sap. 7 , 3. Proverb. 75 supra pg, 101 , et Lact, inst. 6, 
23 Mniquum est, ut id exigas, quod pracstare ipse non possis' 17 est] 
enim addunt GbS^ de quo vide adnotationem ad % 10 18 Cic. Cat. 
mai. 18, 66 ^Avaritia senilis quid sibi velit non intellego. Potest enim 
quidquam esse absurdius, quam quo viae minus restat, eo plus viatici 
quaerere ?' 



138 DE MORIBUS. 

19. Oranes infantes terra nudos excipit: non te pudet sor- 
didius vivere quam nasci? 

20. Quid dulcius quam habere (amicum), cum quo audeas 
ut tecum omnia sic loqui? 

21. Magnarum virium est neglegere laedentem. 

22. Quid sis interest, non quid habearis. 

23. Nondum felix es, si non te turba deriserit. 

24. Si vis beatus esse, cogita hoc primum: Contemne con- 
temni. 

25. Priusquam promittas, deliberes, et cum promiseris facias/ 

26. Id agas, ut ne quis merito tuo te oderit. Etsi nullos 
inimicos tibi faciat iniuria, multos facit invidia. 

27. Solitudinem quaerit, qui vult cum innocentibus vivere. 

28. Optimus (ergo) animus pulcherrimus dei cultus est. 

29. Abstinebis alieno sanguine, abstinebis alieno matrimonio. 

30. Praestabis parentibus pietatem, cognatis indulgentiam, 
amicis fidem, omnibus aequitatem. 

31. Devitabis crudelitatem et ministram crudelitatis iram. 



19 Malim nonue cum Schenkelio sordidius codd. recentiores: 
fortius optimi vivere quam nasci codd, recc. et Ga manu sec. 

nasci quam vivere rell. Cf, Sen, de provid. 6, 6 ^Nemo tam pauper vivit 
quam uatus est'. 20 Cic. Lael, 6, 22 'Quid dulcius quam habere 
quicum omnia audeas sic loqui ut tecum?' Servandus ergo est omni dili- 
gcntia raro inventus amicus addunt codd. recc, Respicit Ciceronis 
senientiam Sen. epist, 3,2: 'Gum illo (amico) tam audaciter loquere 
quam tecum'. 21 Sen. de ira 2, 32, 3 'Magni animi est iniurias 
despicere.' 22 sis om. codd. vett. 23 si nondum turba te dimi- 

serit Haase : ceterum tetrametrum trochaicum non agnosco 24 Con- 
temne contemni Proverfe/a 97 supra pg. 106; contempnere contempni 
codd. optimi^ unde foriasse scrih. Contemne te contemni 25 Sexti 
sent. 85 'Delibera priusquam agas, et antequam agas provide quale sit 
quod facturus es.' 26 multos tamen facit S 27 quaerat 

codd. recc. 28 ergo om. codd. recc.: cf. ad % 10 cultus 

Proverb. 4 supra pg. 90, cultor codices. Sent. Pyth, ap. Joan. Da- 
masc. 9, pg. 640 ^(skt tw '9'fro yvoofiri iycc^ri. Cf. Hor. carm. 3, 23, 
17 29 alieno sanguine abstinebis om. vulgo; sed cf. Lactant. inst. 
5, 10 ^Quomodo enim sanguine abstinebunt . . . quomodo pudicitiam tue- 
buntur?' 30 indulgentiam amicis, operam civibus, fidem etiam hosti- 
bus P. Isocr. ad Demon. 16 rovg fiiv ^sovg q>o§ov^ xovg 61 yoveig 
zlyict^ rovg 6h (plXovg oclax^vov^ zoig 6h vofioig nel^ov 31 ministram] 
rectius matrem Proverb. 83 pg. 105. 



V 



DE MOKIBUS. 139 

32. Non vives aliter in foro; aliter in solitudine. 
3B. Nihil petes quod negaturus fuisti; nihil negabis quod 
petiturus fuisti. 

34. Pacem cum hominibus habebis, bellum cum vitiis. 

35. Hoc habet omnis adfectus, ut in quod ipse insanity in 
idem etiam ceteros putet furere. 

36. Maximum in eo vitium est, qui non melioribus vult 
placere, sed pluribus. 

37. Si vis omnibus esse notus, prius office ut neminem no- 
veris. 

38. Bonum est non laudari, sed esse laudabilem. 

39. Morieris: stultum est timere, quod vitare non possis. 

40. Male de te opinantur homines, sed mali. Malis displi- 
cere est laudari. 

41. Male de te loquuntur homines: bene enim loqui nesciunt. 
Faciunt non quod mereor ego, sed quod solent ipsi. 

42. Homines de te male loquuntur: si merito, quod loquun- 
tur non molestum est, sed quod non mentiuntur; sin 
immerito, innocentia mea nunc maxime gaudeo. Appa- 
ret enim illos obiecturos vera, si possent. 



32 in solitudine, aliter in foro vulgo 33 * petes scripsi coll 

29 abstinebis, 30 praestabis, 31 devitabis, 32 vives, 33 negabis, 34 ha- 
bebis: petas codices 35 ConciL Turon. II. can. 14 *sicut ait Seneca 
pessimum in eo vitium esse qui in id quo insanit ceteros putat furere'. 
Quae senieniia cum ex %% 35. 36 sit conflata^ coUigitur non solum 
anno 667 nostrum lihellum Senecae nomine vulgatum fuisse^ sed etiam 
proverhiorum ordinem iam tum fuisse eundem 36 Cf. Antisthenes 
ap. Diog. Laert, 6,1,8 nqog rov elnovra *IIoXXol as inctivovoi* Tl 
yciQ^ Sg>% Kaxov TreWt/xa; 37 Si vis Gb ti^ § 24: suus 5, vis vulgo 

38 sed] et al. .39 Totidem verbis Sen. de remed. fort. 2, 3. 
Cf. ^enarium Prov. 100, pg. 107, et infra $ 114». 40 Ex libro 
de remed. fortuitorum 7, 1 laudari] laudabile al. Sen. de vita beata 
23 , 4 ^mihi iam , quod argumentum est recti , contingit malis displicere'. 

41 Desumptum ex libro de remediis fort. 7, 2. Cf Stob. floril. 
19, 5 nXdrcDv Xotdogov^svog vno xivog Aiye^ f^i^' ^«^«offj ^^^^ xaAcog 
ova Sfm&eg mereor ego Ga : mereor his Gb^ meriaris S 42 Ex 
libro de remed. fort. 7,3. In fine huius paragraphi Gb subiungit: 

Male de te loquuntur homines. R. (f. e. responsio vel simile quid) gaudeo 

si mentiuntur, doleo si vera dicunt. Male de te loquuntur homines. R. 
dum me lacerant, se maculant. 



140 D£ HOBIBUS. 

43. Non ens in patria: patria est abicumque bene est. Iliad 
enim, per quod bene est, non in loco; sed in homine est. 

44. Nihil magnum est in rebus humanis, nisi animus magna 
despiciens. 

45. Quae sunt maximae divitiae? non desiderare divitias. 

46. Quis plurimum habet? is qui minimum cupit. 

47. Quid est beneficium dare? deum imitari. 

48. Honestius est cum iudicaveris amare, quam cum ama- 
veris iudicare. 

49. Dissensio ab alio incipiat, a te autem reconciliatio. 

60. Succurre paupertati amicorum, immo succurre cuius vis. 

51. Amicos secundae res optime parant; adversae autem cer- 
tissime probant. 

52. Peiora sunt tecta odia quam aperta. Itaque te minus 
loquax inimicus offendit quam tacitus: huius enim ira 
se denudat, illius quaerit ad nocendum occasionem. 

53. Mira ratio est, quae non vult praedicari, quod gaudet 
intellegi. 

54. Agnosci amat, qui quod agit ostendit. 



43 De remed. fort, 8, 2. Incertus poeta ap. Cic. Tusc, 5, 37, 
108 (Ribb. irag, p. 211) ^patria est, ubicumque est bene*. Jristoph, 
Plut. 1151 TtaxQiq iatt nda^ tV' av Ttqattri tig sv. 44 Martinus 
Dumiensis de formula honesiae vitae 3, 1 'Nihil aliud in. in r. h. n. ani- 
mus magna despiciens'. Lact. inst. 6, 1 ^Magni animi est despicerc 
mortalia'. Sen, epist. 8,5 'Cogitate niliil praeter animum esse mira- 
bile, cui magno nil magnum est'. nisi magno animo despicias vulgo 

45 Sen, epist 14, 17 'Is maxime divitiis fruitur, qui minime divi- 
tiis indiget'. 46 Inc, poeta ap. Sen, epist, 108, 11 Ms minimo eget 
mortaiis, qui minimum cupit'. Sen, epist. 119, 6 *qui multum habet, 
plus cupit'. Auson. VII Sap. 1,3. Caec, Balb. Mon, 12 , 8 pg, 23, 
Stob. flor, 17, 31 UcoKQcirrig igcarri^slg vno xivog nmg Sv yivoixo xtg 
TcAovcJiOg; El rmv ijtid'vfii'av^ ?(gpiy, sfrj icivrig 47 Sen, de behef, 
3, 15, 4 'Qui dat beneficia, deos imitatur'. 48 Sen, epist, 3, 2 'qui 
contra praecepla Theophrasti, cum amaverunt, indicant, et non amant, 
cum iudicaverunt'. 49 Aristippus ap, Stob, flor, 84, 19: (lifivrjao 
oil xrlg iilv 6ia6xcc(S6a>g (Sv iiQ^co^ xrjg 8h diaXvcsscag iyoi, 50 immo 
succurre GS : immo occurre vulgo , Prov, 102 * cuiusvis vel cuivis : 
cuiviae G, cuive 5, om. editt, et Prov, 51 Auson, VII Sap, 2, 6. 7 

52 peiora] perniciosiora P huius . . . occasionem om. editt, et 
codd, recc. huius PS: cuius G 54 Deest haec senteniia in cod. S, 
in marg, infer, man, sec, adscripta est in Ga. Agnosce amat quod non 



*> " . -J 

^- ••• >: * 



DE MORIBUS. 141 

55. Eleemosyna non tarn accipientibus prodest quam dantibus ; 

56. (et) spes praemii solacium fit laboris. 

57. Quae est maxima egestas? avaritia. 

58. Pecuniae imperare oportet, non servire. 

59. Nullum magis conscium peccatorum tuorum timueris ^ 
quam temet ipsum; alios enim potes effugere^ te num- 
quam. 

60. Quis est pauper? Qui sibi (dives) videtur. 

61. Qui a multis timetur^ multos timet. 

62. Infelicitatem erige, felicitatem submitte. 

63. Felicitas infelici innocentia#est. 

64. Nequitia ipsa est poena sui. 

65. Mala conscientia saepe tuta est, secura numquam. 

66. Libidinis initia continebis, si exitum cogitaveris. 

67. Beneficii accept! numquam oportei oblivisci, dati pro- 
tinus. 



vult {haec duo verba corrupta ex § 53) ostendere Gb^ Ga sec. m,; aguo- 
sci amat qui odit ostendit houestum est codd. fere recc, 66 Parti- 
cula et redundat, qua de re cf» ad § 10. Publilii editores hunc effe- 
cerunt senarium: Ex praemii spe 1. fit s. 57 Cf, PubL Syr, r. 236 
58 Cf. PubL Syr, v, 73 59 PluU apophth, Catonis mat, 9 
(uiXiGTa ivofii^B Seiv sxacrov avvov aldsio&ai* firjdivayag iccvrov 
(irjSsTtove XGiQig slvcci , et infra § 108. Auson, VII Sap. 7, 1 , Caec, 
Balb. Paris, 65, pg, 42, Isocr, ad Demon. 9 ; MrjdinoTe fwy^ev a/ff- 
XQOv TioiYiaag lljtL^e ki^siv, Ttal yccQ Sv tovg Skkovg Xad"rjg ^ cjavrw 
ys cvveidijaBig. poteris P 60 dives G6, aliquid Ga m. sec,^ om. 
relL Cf, de rented, fori. 10, 1 ^pauper es, quia videris'; ibid, 16, 10 
^felix est non qui aliis videtur, sed qui sibi'. 61 Sen. epist. 105, 4 

*qui timetur timet' ei Publ, Syr, 338 62 Cleobulus ap, Siob. flor. 

3, 79, a: IjvnoQOvvxci fnfj v'nEQrig>avov tlvcti^ anogovvzcc fAtj zaTtstvov- 
a&ai. 63 Sen, controv, 187, 26 Bu, ^magnum praesidium in peri- 
rulis innocentia'. Senientia in codd. mutila: Infelicis iunocentia G^ 
felicitas iunocentiae S; Yeri felicitas iunocentia est codd, recc. vera 
editt, 65 Sen, epist. 105 , 8 ^Tulum aliqua res in mala conscientia 
praestat, nulla securum'. epist, 97, 13 ^Tuta scelera esse possunt, secura 
non possunt'. Sen. Phaedr. 169 ed. Peip, ^Scelus aliqua tutum, nulla 
securum tulit'. 66 Mart, Bum. de form, hon, vitae 2, 6 'Cum initia 
in veneris, exit us cogitabis'. continebis s\ G S: continebit qui vtdgo; cf. 
ad % 33 * cogitaveris: cogitaberis Ga Gb, cogitabit vulgo 67 Sen, 
de ben. 2, 11 ^Qui dedit beneficium taceat, narret qui accepit'. Auson. 
VII Sap, 6, 4. 5. Caec. Balb. Par. 32^ pg. 40 ^Acceptum beneficium 
aelernae memoriae infigendum'. Menand. Monosi, 749 %ciqiv Xcc^cov 



142 DE MORIBUS. 

68. Inhonesta victoria est suos vincere. 

69. Satis est poenarum potuisse puniri. 

70. 71. Inimicitias tarde suscipe; moderate exerce^ fideliter 
depone. 

72. 73. Imago animi sermo est: qualis vita^ talis oratio. 

74. Magna res est vocis et silentii temperamentum. 

75. Qui aequo animo malis immiscetuT; malus est. 

76. Neminem cito laudaveris, neminem cito accusaveris: 
semper puta te coram diis testimonium dicere. 

77. Vitium est omnia credere, vitium est nihil credere. 

78. Utendum est divitiis, «ion abutendum. 

78*. Sic vive, ut nee a superioribus contemnaris; nee ab in- 
ferioribus timearis. 

79. Nullum putaveris locum sine teste. 

80. Excusationem vitiis suis quaerere est omnia deo dele- 
gare. 

80*.Datam vitam quotienscumque dubitaveris; an sit eri- 
pienda^ * *, quoniam data eripi potest, erepta reddi non 
potest. 



fiifAvtfao Kal dovg inihi&ov, 68 inlionesti codices 70. 71 Sen- 
teniiam restiiuitnus ad fidem codicis P; G^ S et editor es Inimicitias 
tarde suscipe, amicitias moderate exerce. Vanitates similiter depone. 
72. 73. Plenius.cod, P; Imago animi sermo est, unde ilia Socratica 
vox, qualis oratio, talis et vita. Sen. epist, 114, 1 ^quod apud Graecos 
in proverbium cessit, talis hominibus fuit oratio, qualis vita', epist, 75, 
4 ^Goncordet sermo cum vita', ep. 20, 2 ^Non orationi vita disseutiat'. 
Schol. Bermog. V 534 Walz, o ZcoxQatrig sici&si kiyeiv , olog o ^log^ 
roiovTog 6 Xoyog. Cic. Tusc. 5, 16, 47, Solon ap, Diog, Laert, 1, 58, 
Leutschius ad Aposlolium 12, 42 c. vita] vir vtdgo, etiam G S 
74 Vincentius Bellov. spec. mor. 3, 1, 4 ^Quidam philosophus: Serva 
vocis et silentii temperamentum; et si loqui libuerit, sic loquaris, ut aliis 
libentius audiaris' {cf. supra § 9). 76 semper etc. om. codd. recc. 
et editt. coram diis Haase: cum h\s G S 11 Sen. epist. 3, 4 

^Utrumqiie vitium est et omnibus credere et nulli'. 78* (m. codd. 
recc. et editt. Auson. VII Sap. 6, 1 Sic vive ut recepi ex PS: ut 
G nee a Erasmus: ne a libri 80' Refinximus ex cod. P. Qui 
se fato ad prava facinora coactum esse dicit^ omnia deo imputat^ i. e. 
omnem culpam in deum confert. In ceteris codicihus fortasse rectius 
sic fere scriptum est: Excusationem quaerere vitium est. Omnia ad 
deum relinque , nisi quod post est per dittographiam addunt set. Cf. 
Sexti sent. 374 ^Omnem causam refer ad deum'. 80* om codd. recc. 



DE MOBIBUS. 143 

81. Fortior est qui cupiditatem vincit, quam qui hostem 
subicit. 

82. Est difficillimum se ipsum vincere. 

83. Inique irascitur, qui suis irascitur sine dolore. 

84. Amare sic incipe, tamquam non liceat tibi desinere. 

85. Magnarum rerum etiamsi successus non adfuerit, ho- 
nestus est ipse conatus. 

86. Nobilitas animi generositas sensus. 

87. Nobilitas hominis generosus animus. 

88. Honestior est, qui senectutem ad otium retulit, quam 
qui in senectutem venit et tunc incipiat laborare, 

89. Turpe spectaculum praebet aeger animus. 

90. Numquam tristis facies sit tibi in commodo alterius. 

91. Homo sum: quomodo devitabo secundarum rerum in- 
vidiam ? 

92. Si felicitatem iactaveris, multis dives oris. 

93. Quomodo optime potentiam tufebor? f impotentia occa- 
sionis. 

94. Locum tenet proximum innocentiae confessio: ubi con- 
fessio, ibi remissio. 

96. 96. Severitas in vitio est, quia proximus iniustitiae locus 
severitas. 

97. Bonus index est, qui potest dispensare non tam quid 
damnandum sit, sed quatenus. 



et editt. In senientia corrupta lacunam significasse satis habuimus, 
81 Cf, Lactant, instit. 1,9; *Non enim fortior iudicandus est, qui 
leonem quam qui violentiam et iracundiam superat'. Proverb, Salom, 
16, 32 *6 TiQazmv OQyrjg KQEiaatav zov Kcitaka^^avofiivov noUv^, 
82 Est] enim addunt G S 83 luique] paene inique 5, bene ini- 

que G sine dolore Ga S: si in dolore Gb 85 Bonarum ma- 

gnarumque P 87 hominis] corporis vulgo 88 quern senectus ad 
otium vulgo * in senectutem] in otium libri; quam quern in otio in- 
venit editt, 90 facies sit tibi Ga m, sec, V et edd. si quotiens tibi 
ipsi incommodo vixeris libb, vett, 92 multis G : in multis 5, cum mul- 
tis vttigo 93 f De corruptela non liq.uet: fort. scr. poteutia, ut est 
ap. Sen. de clem. 1, 13, 2 *scelera sceleribus tuenda sunt*. Sail. Cat. 
2, 4 Mmperium lis artibus retinetur, quibus initio palatum est'. 94 pec- 
cali verecunda confessio P 95 in vitio Ga m. sec.: abuio G^ criminis 
abnubio S; fort, criminosa, coll, Publ. S. v. 254 "^iniustitiae: iusti- 

tiae codices^ vulgo locus G: modus S vulgo 97 potest] Gb S: 

uovit Ga m, sec. tam Ga m. sec.: tam S, lantum Gb 



144 DG HOItlBUS. 

98. Quietissimam vitam agcrent homines in terris, si duo 
haec verba, c Datura rerum tollerentur: meum et tuum. 

99. Qui paupertatem timet, quam timidua est! 

lOU. Virea tuas amici tui magis BCntiant beneficiis quam in- 
iniuriis. 

101. Pecunia non eatiat avaritiam, sed irritat, et ideo sem- 
per indiget. ^ 

102. Pecunia si tibi est, +«iua uaura moribuB. 

103. Mihi crede: non potes esse dives et felix. 

104. AuribuB frequentiuB quam lingua utere. 

106. Quidquid dicturus es, aotequam aliie, tibi dieito. 

106. Nihil interest inter iratum et jnsanum nisi mins dies: 
alter semper insanit, alter dum irascitur, 

107. Facillime bonis fnieris, si ea vitaveris quae vitupera- 
veris, 

108. C^un alioB timueris, tmn te ipsum maxime verere: nam 
sine aliis saepe esse potes, sine te numquam. 

109. Si bene te instruxeris, pudeat te deteriora facere. 



98 Arislides II pg. 331 to yaQ ov to Gov tovio, all' ifiov apj^ 
naatjg yilovtixiag 99 timendus vulgo. Lact. itist. 6, 17 'Nemo 
(lubltat, quin timidi sit animi nietuere egestaiem'. 100 Haud imme- 

rito Orellius banc senlentiam ad mores christianos accommodatam esse 
censet, cum prislina forma videatur fuisse .- Vires tuas aaici benefidis, 
inimici iaiuHis seDtiant. Cf. Xenoph. Memor. 2, 3, 14: raleicrou So- 
xei «v^p lna{vov a^iog tlvai, oj av qi9uvri zoig /liv itole^lovg xaxmg 
notwv, row? ie <p(kovq sve^yix^. Livius 7, 40, 7 101 Sent. 

SexiiiZl *Ineiplebilis est omnis cupiditas, propterea et semper indiget*. 

102 cuius usura morbus GSV, nisi quod F inorbi. 103 Auson. 
VII Sap. 4, 2 104 Cf. % 9. Anton, et Max. ap. Orellium, opusc. 
sent. 2, 146, 9: rotg axsl nlio» ^ ty yXtoxiy j;p«, Stob. ftor. 36, 19 

106 Plut. Catonis mat. apophthegm. 16 tov oQyi^ofiivov IvoiiiSe 
lou fiai.vo(ilvov x^va 6iciipi(iiiv. Philemon ap. Slob. /lor. 20, 4 (Mou- 
vofic&a ndvteg, onoxav ogyt^mntda, ibid. 20, 68. Sen. de ira I, 1, 2 
'Quidam ex sapientibus viris iram dixerunt brevem insaDtam*. Similiter 
Cato thrietatem dixit esse voluntariam insaniam, Ammian. Marc. 15, 
12, !, Sen. epist. 83, 18. Haec senlentia, til § 107. 108. 109 Caloni 
Iriliii'lur in cod. P dum P.- inlerdum GS 107 bonis] bona Tama 
e->ii. Sekenketius 108 Plut. apophlh. Cat. mat. 9; ^uhoxa Ivo- 
jii^f dciv Ikootov avxov al6El<!^a^ ■ (if}3iva yap iavrov fitjdijtoxe jio- 
(>;? ihi.t. Slob. (lor. 31, 11, supra adnol. ad g 59. turn] In P; 

oin. t'lihjo 109 deteriora facere] lieteriorem fieri coni. Schenkelitis 



DE MORIBUS. 145 

110. Quod persuaseris, erit diuturnum; quod coegeris, erit 
in occasione. 

111. Alteri semper ignoscito, tibi ipsi numquam. 

112. Tantuin ad virtutem adieies, quantum ex voluptate ab- 
straxeris. 

113. Stultum est somno delectari et mortem horrere, cum 
somnus adsiduus sit mortis imitatio. 

114. Bonis nocet qui malis parcit. 

114*. Si fatum est, quid times, quod certum est? 

116. Multi -cum aliis maledicunt, sibi ipsi convicium faciunt. 

116. Nihil turpius est quam quod obicitur in obiciente co- 
gnosci. 

117. Ut licentiosa mancipia animi imperio rege linguam ven- 
trem libidinem: quae opprimere si non potes, paulu- 
lum remitte. 

118. Saepe ea, quae sanari ratione non poterant, sanata sunt 
tempore. 

119. Qui propter amorem pecuniae et libidinum moritur, osten- 
dit se numquam sui causa vixisse. 

119*. Dignus tibi sit, coram quo peccare pudeat te. 
119*'.Adolescens si [te] feminis adomaveris, iniuriam facere 
cogitas, si viris adornaveris, accipere. 



Ill Plut, in vita Catonis mat. cp, 6; avyyvcifiriv etprj Sudovai, 
Ttaai xotg afjiaQxcevovai nXi]v avxov^ id» apophth. Cat. mai. 8, Auson. 
VII Sap. 3, 4. Cf. Cic, pro Murena 29, 61. Sail Caiil, 62, 8, de 
Catone min. 112 Demonax ap. Or. opusc. sent. 2, 146; xogovtov 
eIc oiQExriv nifoa&rjGeig^ ocov av vq?iXrig tcov rjdovcjv. adieies PV: adi- 
cias QS 113 * niorlem horrere: mortem oriri 5f, mortem moliri ^, 
quasi mortem moliri vulgo adsiduus GS: assidua vtdgo 114 Au- 
son. VII Sap. 3, 6, Pythagoras ap. Stob. flor. 46, 112; offtt/ xoAa- 
iovzBg zovg y,ctY.ovg §ovXovTCti adtzeiC&at rovg ayccOovg, Sail. CatiL 
52, 12 ^ne dum paucis sceleralis parcunt, bonos omnis perditum eant'. 
114* GS: om. codd. recc. et edd. fatum cod. Par. 8027; 
factum GS. Cf. Auson. VII Sap. 6,6 116 Philemon ap. Stob. flor. 
19, 2 koi6oQ€ov .. . XoidoqeiTCii Xoidoq^v. ipsi GS: om.P, ipsis vulg. 

116 cognosci] fort, agnosci; agnoscere P, cognosce passionem G F, 
cognoscere passionem S 111 Cf. supra § 16. rege vulgo : redige 

GSV ^ conpescere P * Jibidinem: quae opprimere si: libidinemque 

obprimere {vel obprime), si codd. mell. 119* GSV: om. ediit. et 
codd. recc. 119'^ GSV : om. editt. et codd. recc. *[te] addidi: 
om. codd.; feminas et virus V accipere {scil. iniuriam) Gb V: acciperes 

PUBIiUiIUB STBUB. 10 



146 DB U0B1BU6. 

119'. Non est quod ineolenter felicitatem fatearis, fquodnon 
fnisset tibi insperatum. 

120. Turpia ne dixeris; paulatim enim pudor renun per verba 
dediacitur. 

121. Sic habita, ut potius laudetur dominus quam domus. 

122. Consuetudinaria res est iDnocentia: iuvita ab eo rece- 
dit, cum quo diu fuit. 

123. Non damnatio, sed causa bominem turpem facit. 

124. Merito enim damnati poena est damDatio, inmerito da- 
muati calamitae. 

125. Si aliquid cogitaveris, eito apparebit conversantibuB. 

126. YMeri vis ab hominibuB an non? Numquam bonae bo- 
nestatis longa simulatio est. 

127. Quod de alienis mentibus tractas, ex tua iudices. 

128. Multi sunt obligaudi, pauci sunt offendendi: nam me- 
moria beneticioruui tragilis est, iniuriamm teuax. 

129. Obiurgationi semper aliquid blandi admlsce: facilius 
enim penetrant verba quae molH vadunt via quam [quae] 
aspera: nemo enim se mutat, qui mutari se desperet. 



S, in quo ordo verborum valde turboiui est, accipere libi Ga 
119= GSV: (im. editt. et codd. recc, non est quod GbS: non qui- 

dem Ca, nunquidem V fatearis GbS: faleris Ga, poleris V ; fort. 

Numquam insolenter felicem te fateans, vel Kumquid . . . fateberU coll. 
§ 142 fuisse Gb * insperatura: inspiralum GSV 120 rerunt 
om. vulgo dediscitur G: discilur S, discutilur vulgo 121 Cic. offic. 
1,39, 139 'n«c domo dominus, sed domino domus honestanda est'. 
Mart. Bum. de form. Hon. viiae 4, h 'nee dominum velts esse nolum a 
domo, sed domum a domiDo'. 122 invita S: in vila Ga, iuvJiabJlia 

P; JDvila . . . fuil om. codd. recc. el edd. 124 GS: merilo dsmoari 
poena [damnali] est; damnatio immerita damnantis est calamitas vulgo 
125 Si mali quid Balmius; cogjiauerit S 126 hominibus aD non 

GS: omnibus vulgo ; fort. Si viderl via coll. % 125. 37. 24. Cf Sexli 
sent. 314 'Kulla simulatio niullo tempore latebit'. DemopMus ap. Or. 
opusc. sent. 1, 40: ie9i dg ovScfila n^oanoitiatq noiip x^^ t'Ov- 
»ffv«. 127 * tua: tuis codd. 128 Xemph. Anab. 5, 8, 26: 

^Sinv liov aya&av (iaXlov ^ xav nanav fiijiv^a&ut. Livius 8, 2, 7 
'ad<:o iniiiJ'iae quam beneHcii memoria praeseniior eraf. Sen. benef. 1, 
1, 8 'ila :> natura ccmparatum est, u( altius iniuriae quam merita descen* 
daiLl Gt ^lla cito deiluant, has tenai memoria custodial'. Tragilis] facitis 
edd. 129 facilius] farailiarius P; sed cf. Sen. epist. 38, 1 'facilius 

intrant verba'. Ante nemo P addil: lusectalio ipsa moderata siL 



DE MOBIBUS. 147 

• 

130. Quotiens scribis aliquid [quod] editurus es, scito morum 
tuorum te hominibus chirographum dare. 

131. Qui in servos iraseitur et crudelis est, satis ostendit 
potestatem adversus alios sibi defuisse, non voluntatem. 

132. Qui nescit tacere, nescit et loqui. 

132*. Non quidquid inprobi audire meruerint, id probi de- 
bent dicere. 
132**.Longaevitas bonis optabilis est. 

133. Bonus fruitur bona conscientia. 

134. [A] malis hominibus tutissimtim est cito effugere. 

135. Nulla pusilla domus, quae amicos multos capit. 

136. Faeilius est pauperi contemptum eflFugere quam diviti 
invidiam. 

137. Scire uti felicitate maxima felicitas est. 

138. Arcum intentio frangit, animum remissio. 

139. Numquam scelus seel ere vindicandum est. 

140. Bonus est vir, qui eo produxit aflFectu animum, ut non 
tantum non velit peccare, sed non possit. 

140*.Satius est liberis superstitem esse quam libertati. 

141. Kegnantibus multo peius est periculum quam his, qui 
iudicantur: hi enim singulos timent, illi universes. 

142. Numquid fortis fortem se gloriabitur, quem corporis 
aegritudo efficit infirmum? Numquid dives (in) opibus 



130 scribens aliquid editurus (diclurus S, dictalurus V) es GS; 
scribis omisso es P 131 alios S: alieuos 6?, alium P 132 Au- 

son, VII Sap. 2, 1. Vine. Bellov. spec. mor. 3, 1, 4: *Hiero[nymus?]. 
Bene loqui nescit, qui tacere non uovit'. Caec. Balb. pg. 86 
132* PGSV: om. edd. audire P: om. reliqui 132'» GSV: om. 
edd. 134 [^] supplevii Schenkelius: in vulgOj om. GS 

136 Phaedr. fab. 3, 9, 6: *Quaeso tarn angustam, talis vir, ponis do- 
mum? Utinam, inquit (sc. Socrates), veris banc amicis impleam'. 

137 felicitate P: paupertate GS edit I, 138 Pint, an seni g. r. 16; 
TO^Oi/, oSg (pa0tv^ inizsivofievov ^riywxaij 'ipv%7j Se dvienivrj. Phaedr. 
fab. 3, 14, 10. arcum PGS: acuit vulgo 139 Sen. Thyest. 1107 
Peip. ^si^elere quis pensat scelus'. vincendum vulgo 140 Democr. 
sent. 27 ap. Or. op. sent, i, 27; ayct&ov ov xo fii] adiKseiVj aXXa to 
fifjdh i&iksiv^ Philemon ap. Stob.flor. 9, 22, Plato ap. Caec. Balb. 
Mon. 6, pg. 21. fort, scrib. aflectum animi 140* om. editt. libe- 
ris .. . libertati Schenkelius : libertis GSV., libertatis GS^ liberatis V 

142 Haec sententia ab interpolators addita esse videlur 

10* 



148 



DE HOBIBIIS. 



suis gloriabitur, caiuB spem fur vel tyrannus abrupit? 
Numquid nobilitas gloriabitur effecta, nonnumquam iu- 
dignie et miserabilibus serviensV 
143. Diabolus aliquando se gloriabalar interfectorem esse tuae 
misericord iae, iiimc ingemiscit socios tuae beatitudinis. 



effects] videtur latere ablativus, fori. eSttctu 
poialori christiano. iiig.emi3cit Gb: ingemescit . 
beatituiiinis. Explicit Ga 



143 debelur inler- 
', inlergemiscit vulgo 



Septem Sapientum sententiae * 

septenis versibus explicaiae 

[ab Ausonio]. 

1. Bias Prienens. 

Quaenam summa boni? mens semper conseia recti. 
Pernicies homini quae maxima? solus homo alter. 
Quis dives? qui nil cupiet. Quis pauper? avarus. 
Quae dos matronis pulcherrima? vita pudica. 
Quae casta est? de qua mentiri fama veretur. 
Quod prudentis opus? cum possis, nolle nocere. 
Quid stulti proprium? non posse et velle nocere. 

2. Pittacus Mitylenaens. 

Loqui ignorabit, qui tacere nesciet. 
Bono probari malo; quam multis maJis. 



Adnoiatio critica, P = codex Parisinus S, Germ, lat, 1044 
saec. XI, B = codex Basiliensis sign. B. X. 35, saec, XIII, M = 
cod, Bamhergensis {vid. Proleg. pg, 19) descriptus a Gtdielmo Meyer o ; 
A = ed. Ausonii anni 1730, == io. Conr, Orellius in opusc. sent, 
et moral, 1, 197 sq, Septem Graeciae Sapientum sententiae 
septeuis versibus explicatae BMO^ nisi quod B verbis: om. P; ab Auso- 
nio vel similia addunt editores. Subsequuntur in BM: Ipsorum est 
observatum {ita B, ipse est modus M)^ ut bini ultimi versus per antitheta 
Onianlur. 1 Bias Prieneus] pytacus niclitenus M 1, 1 boni est P 

semper PBM: quae sibi AO. Walterus Burleius de vita et mori- 
bus philosophorum s, v. Bias: ^fnterrogatus Bias quid sit in hac vita 
optimum, ait, Mens sibi bouae rectitudinis conseia'. 1, 2 hominis M 

1, 3 cupiet PBM: cupiat AO. Of. Sen. epist, 2, 6 1 , 4 ma- 
tronis PB: malronae MAO 1, 5 est om, B 1, 6 quod P: quid 
BMAO possis P: possit BMAO 

2 asperi eneus, (/. e. Bias Prieneus) M^ cf, ad 1 2,1 loqui 
non licebit B qui] cum nesciat P. Walt. Burl, s, v, Pythag, 
^Loqui ignorat, qui tacere nescit', baud absurde, cum Pytbagoras discipu- 



150 SEPTEM SAPIENTUM SENTBNTIAE. 

Demens superbis invidet felicibus. 
Demens dolorem ridet infelicium. 
Pareto legi, quisque legem sanxeris. 
Plures amicos re secunda comparas. 
Paucos amicos rebus adversis probas. 



3. Cleobnlns Lindios. 

Quanto plus liceat, tam libeat minus. 
Fortunae invidiae est inmeritus miser. 
Felix eriminibus non erit hoc diu. 
Ignoscas aliis multa^ nihil tibi. 
Parcit quisque maliS; perdere vult bonos. 
Malorum meritis gloria non datur. 
Turpis saepe datur fama minoribus. 



4. Periander Corinthius. 

Numquam discrepat utile ab decoro. 
Plus est sollicitus magis beatus. 
Mortem optare malum, timere peius. 
Faxis; ut libeat, quod est necesse. 
Multis terribilis timeto multos. 
Si fortuna iuvat, caveto toUi. 
Si fortuna tonat, caveto mergi. 



Ids per quinque annos silentium habere iusserit. Pythag. ap. Iambi. 
2, 21 yX(a(5(5Yig toqo tc5i/ aXl^ov Kgdiei. Quare Ausonius Pythagoram 
cum Pittaco confudisse videtur. 2, 6 quisque] id est quisquis^ 

quicunquej ut infra 3, 5. Cod. Parisinus 4:84^1 Soloni tribuit: pali 
legem quam alteri luleris 2, 6 comparas BM: compares P, compara 
AO 2, 7 paucos] plures probas PBM: proba -<^0, probes 

Erasmus 

3, 1 Walt, Burl. s. v. Cleob. ^Q. p. licet, lanto 1. m.' 3, 2 in- 
vidiae B: invidia PM 3, 3 nullus erit diu AO 3,5 bonos P.- 
malos B^ om. M prodere Erasmus 3", 6 maior virtutis M 

4, 1 ab PM: a BAO 4, 4 fac sicut M 4,5 timeto B: 
caveto PMAO corrupium ex v, seq. 4, 6 caveto toUi] nihil laboris 
PM^ multum laboris B 4, 7 om. P, si non adiuvat hoc minus labo- 
ris BM 



SEPTBM SAPIBNTUM 8ENTENTIAE. 



151 



5. Solon Atheniensis 

Tunc beatlim dico vitam, cum peracta fata sunt. 
Par pari iugator coniux: quidquid inpar, dissidet. 
Non erunt honor es umquam fortuiti muneris. 
Clam coarguas propinquum, propalam laudaveris. 
Pulchrius multo est parari, quam creari nobilem. 
Certa si decreta sors est, quid cavere proderit? 
Sive sunt incerta cuncta, quid timere convenit? 

6. Chilon Lacedaemonius. 

Nolo minor me timeat despiciatque maior. 
Vive memor mortis, item vive memor salutis. 
Tristia cuncta exsuperas aut animo aut amico. 
Tu bene si quid facias, non meminisse fas est. 
Quae bene facta accipias, perpetuo memento. 
Grata senectus homini, quae parilis iuventae: 
Ilia iuventa est gravior, quae similis senectae. 

7. Anacharsis Scythes. 

Turpe quid ausurus te sine teste time. 
Vita perit, mortis gloria non moritur. 



^ 



/ 



6 Salon P 6, 1 tunc b. d. v. PBM cod. Pulmanni: d. t. b. v. 
AO fata Erasmus: facta P^O; om. M sunt PBM: sint AG, Cf. 
ChUon ap. Stob, /7or. 3, 79, 3 tov reteXsvrriiiora fiaaaQt^e 5, 2 iu- 
gator AO: iugato PBM Erasmus dissidet quod impar est Erasmus, 
Cf. Cleobul, ap. Stob, flor, 3, 79, 1 yafietv i% tcov ofiolcov; cod, Paris, 
4841 s, V, Cleob. ^Uxorem parem dicito', leg, ducito 5, 3 honoris 
ei fortuita^^ilf 5, 4 propalam codex Pulmanni: qu^ra palam P, sed 
palam ^^' 5, 5 est jp; om, BMAO; cod, Paris, 4841 ^Sanctius 
\scr. satius) est fieri nobilem quam nasci'. 5, 6 est om. P caveri 
P b^l sive] i, e. vel si sunt PBM: sint AO 

6, 2 item vive memor salutis PBM cod, Pulmanni: uti sis m. et 
s. AO: cod, Paris, 4841 ^Vive tamquam victurus, vive tamquam moritu- 
rus'. 6, 3 exsuperas BM: exsuperans PAO inierpunctione in fine 
versus sublata 6 , 4 non] nee PBM 6 , 6 hominis BM 

6,7 iuventa P: inventus M ^ senectus B gravior P: gratior BM^ 

adservanie metro 

7 Anacharsis S. PBM cod, Pulmanni et Mariangeli Accursii: 
Thales Milesius ^0 7,1 Walt, Burl, s, v. Anacharsis: inri^Q (\{i\A^&m 
{leg, quid) auditurus {leg, ausurus) te sine teste time 7, 2 non] cum 



152 «SEPTEM 8APIENTUM SENTENTUE. 

Quod facturus eris, dicere diBtuleris. 
Crux est, si metuas vincere quod nequeaa. 
Cum vere obiurges, aic inimice iuvas; 
CuQL falso laudes, tunc et inimice noces. 
Nil nimium. Satis est, ne sit et hoc nimium. 

7, 3 ^siuleria PBM: sustuleris ^0 7, 5 ohmr^aa AO 

7, 6 laudas AO liinc PBM: sic 1, 1 BM kabeni ante 7, 5 

saiis hoc ne PBM MrjShv uyav Soloni Iribuit Slobaeus flor. 

3, 79, 2, Hygin. fab. 221, Pillaco eptgramma Jusonii {Or. opusc. 
sent. 1, 193) et Antipater [ibid. 1, 195), Pythagorae Diog. Laert. 8, 
1, ChiloniPiin.nat.hist. 7, 32, 119 (wAtf nimium cupere). Cf. Terent. 
Andr. 1, 1, 3i. 



Index verborum 

in Publilii Syri sententias, 



a , ab 2. 19. 40. 209. 403. 548. 600. 

672. 681. 
abdere 341. 

abesse 12. 476. 635. 673. 
abire 181. 
abscondere 387. 
absolvere 257. 
accedere (141). 
accidere 199. 
accipere 48. 55. 119. 172. 251. 399. 

444. 479. 493. 499. (503). 573. 
accommodare 52. 
accasare 264. 672. 692. 
acer 252. 331. 
acerbus 11. 360. 396. 568. 
ad 7. ir. 32. 74. 93. 101. 133. 180. 

185. 273. 287. 325. 354. 426. 461.473. 
adcommodare 57. 
addecere'434. 
adesse 552. 
adimere 321. 
adiuvare 394. 
admittere 601. 
adparare 125. 
adnlescentia 185. 569. 
adversus 86. 208. 491. 608. 657. 
aeger 89. 382. 
aegre 449. 
aeqaanimitas 342. 
aeqne 451. 
aequus 8. 161. 441. 
aes 11. 

aetas 24. 514. 590. 633. 
afferre 346. 632. 
agere 115. 332. 377. 523. 
agitare 39. '*'400. 



aleator 33. 

alienus 1. 11. 28. 47. 325. 455. 675. 

aliqnis 94. 171. 327. 

alitor 8. 

alius 2. 28. 115. 150. 216. 425. 497. 

637. 563. 603. 672. 
allevare *495. 
alte 667. 
alter 2. 50. (83). 217. 231. 297. 372. 

543. 

altercari 416. 
amare 6. 8. 13. 15. 16. 19. 22. 29. 

37. 38. 39. 108. 117. 393. 533. 556. 

575. 

amarns 144. 
amicus 10. 42. 90. 120. 245. 261. 474. 

524. 540. 576. 658. (662). (670). 671. 
amittere 138. 215. 293. 339. 416. 449. 

622. 
amor 5. 18. 31. 34. 37. 40. 43. 247. 

269. 274. 433. 634. 653. 
amplus 397. ^ 
an 42. 652. 
angustia (690). 
anima 181. 
animus 3. 5. 27. 36. 41. 43. 53. 57. 

59. 73. 100. 115. 143. 196. 197. 227. 

282. 284. 287. 341. 369. 378. 437. 

441. 443. 456. 481. 563. 596. 679. 

*683. 

annus 609. 

ante adv, = abtea 163. 371. 499. 
antequam 313. 
anus 30. 
aperire 42. 
aperte 20. 



Indioem yerboram confecit loannea Sigg, seminaxii philologioi Tnzioensls lodalia. 
Stellulae yenuum nnmerls praepositae significant yerba non in codioibus scrip ta, sed 
ez coniectura reposita esse ; limulae ( ) yersos spuxioB denotant. 




154 INDEX TBRBOBUH. 










cslor 267. 






appetere 106. 




oapere 21. 






apad 292. 




eapillns 159. 






■rbitrinm 8. 50. 372. 




captare 167. •566. 






ardera 3&. 




carers 116. 316. 






arms 66. 687. 




caritas (676). (690). 






arridere 436. 




canialU [676). 






ars 33. 




cams 131. 572. 






aapeetaa 198. 




casans 171. 






aapicBre 9. 47. 649. 




castas 93. 






auidne 482. 




casns 162. 405, 549. 649. 






amaeBcere 166. 




cansa 14. 34. 65. 207. 274 


.312 


.816. 


astDi *U. 




336. 355. 386. 622. 






aactoritai 269. 




caTere.87. HI. 116. 120. 


663. 


674. 


Budacia 269. 




cedere 398. 402, 






andere 499. 6B7. 




celare 24, 418. 612. 641. 






audire (83). 417. 427. 










anferre 614. 581. 609. 648, 




caleriter 125. 236. 333. 480. 




aoris 133. 266. 412. 




certare 268. 






ant 117. 383. 




certfttio 226. 






ant . . . aat 6. 80. 246. 428. 666. 








aniilium 4. 144. 208. 626. 604. 




cito 32. 74. 92, 94, 101. 


137. 


168. 


avaritia 286. 




296. 363. 380. 445. 607. 


510. 


646. 


«Tarns 14. 21. 23. 26. 26. 122. 


234. 


650. 656. 






386. 613. 628. 




civis 90. 367, 621. 






avidaa 35. 




dementia 357. 500. 
coepiwe 644. 






beatns 691. 616. 




cogere 108. 147. 314. 619. 


615. 




belle 469. 




coRitare 66, 70. 127. 216. 


335. 


347. 


bellnm 126. 466. 




369. (400). 413. 457. 472. 


60S. 


509. 


bellns 538. 




687. 632. 






bene 67. 70. 81. 82. (83). 263. 


610. 


cogitstio 151. 349. 






646. 622. «664. 




cognatio 59. 






benedicere 112. 




colere 664. 






beneficinm 46. 48. 61. 66. 68. 60. 286. 


comes 104. 270. 






270. 444. 469. 493 (582). 624. 










benignitas 691. 




commendatio 169. 






benignns 66. 














commanis 677. 






bis 44. 60. 62. 64. 66. 236. 383 




comparare 77. '658. 






blandiri 167. 606. 




oompescere 357. 






blanditla 66. 648. 




complnres (658). 






blandus 214. 




cooarl 509. 






bonitas 61. (141). 834. 




concedere 22. (392). 530. 






boUbS 45. 47. 49. 53. 54. 67. Bi 


1.63. 


ooDcidere ('389). 






68. 6H, 12. 7.3. 74. 76. 77. (84). 


112. 


coBcipere 670. 






1G5. 19a. -JOT. 234. 316. 317. 


345. 


Concordia 181. 289. 298. 






;i51, 356. afi8. 871. 376. 384. 


400. 


uoncupiscentia »665. 






430. 499. .^30, 553. 643. 661. (664). 


condicio 134. 






(670). 










brevifi 75. 79. 438, 










breviter 249. ,'>J6. 




ooDiuratio 59. 










coBBcientia 100. 118. 227, 


443. 


688. 


eado 101. 303 (389). 667. 687. 




consensus 4. 






caBcns 115. 




coDBilium 95', no. 136. 161 


. 192, 


229. 


oaUniilB» 17. 43. 175.241.342. 


348. 


262. 324, 354. 362. 527. 


649. 


564. 


356. 402. 439, 486. 497. (5031, 


616. 


593. 594. 625. 629. 667. 






calamitosus 30«. 266. 




eonsolatio 367. 







INDEX VERBORUM. 



155 



conspicere (659). 

constantia 405. 

consuescere 325. 580. 

consnetudo 45. 201. 

consuetns 85. 

cODSumere 569. 

contemnere 92. (102). 364. 424. 550. 

contentus 183. 

continere 553. 

contingere 521. 

contra 107. 121. 582. 587. 655. 

contnbernium (659). 

contumelia 99. 240. 244. 353. 374. 

convenire 145. 287. 

corpas 143 204. 481. 640. 

corrigere 391. 489. 586. (689). 

cotidie 97. 103. 

cr&bsr 223. 

credere 27. 120. 146. 261. 567. 641. 

creditor 533. 

crescere 129. 

crimen 29. 68. 105. 133. 202. 252. 

281. 346. 421. 429. 470. 
criminosus 254. 

crndelis 86. 89. 109. 114. 466. 477. 
crndelitas 682. 
culpa 238. 303. 435. 535. 543. 608. 

618. 656. 
cnlpare 176. 
cum praep, 12. 91. 135. 145. 184. 332. 

346. 538. 635. (690). 
cum conitmct, 20. 23. 30. 62. 71. 82. 

92. 98. 115. 116. 117. 122. 124. 126. 

146. 167. 186. 189. 202. 204. 229. 

232. 233. 241. 257. 272. 273. 308. 

318. 335. 361. 387. 400. 448. 461. 

468. 602. 606. 523. 529. 652.' 560. 

563. 587. 694. 606. 617. 646. 654. 

668. (660). (*661). 664. (669). 
cunctus 126. 301. 314. 
cupere 16. 286. 351. *351. 504. 
cnpiditas 154. 237. 302. 393. 508. 

(676). (690). 
cura 688. 
cnstodia 203. 
custodire 326. 

damnare 97. 124. 142. 257. 260. 614. 

639. 679. 
aamnum 26 135. 274. 297. 668. 
dare 46. 55. 58. 60. 65. 71. 78. 88. 

122. 157. 235. 290. 295. 308. 321. 

352. 399 409. 493. 530. 536. 592. 

630. (666). 
de 127. 163. 209. 384. 429. 557. 608. 
dea 153. 

debere 338. 533. 588. 649. (660). 
decere 157. 508. 



decimus (662). 

decipere 333. 565. 

decorare 226. 

decrescere 129. 

deesse 151. 229. 236. 594. *6^, 

defendere 421. 555. 686. 

deficere 386. 

dein 586. 

deliberare 128. 132. 139. 140. 523. 

deliciae 30. 

delictum 394. 468. 

delinquere 283. 

dementia 276. 

demum 20. 

denegare 158. 653. (660). 

deponere 534. 

derisor 545. 

desiderare 635. 

desiderium 149. 

desperare 187. 

deterere (468). 

deterior 103. 

deus 22. 121. (146). 341. (480). (632). 

(676). 
dicere 58. 126. 202. (379). 505. 
dies 103. 123. 137. 260. 382. »480. 

*632. 
difficiiis 133. 145. 188. 203. 415. 446. 

630. 
dignitas 292. 
dignus 55. 78. 441. 
diligentia 349. 
diligere 557. 623. 
dimidium 282. 
dimittere 87. 138. 459. 
dinoscere (661). 

discere 130. 139. 213. 502. 633. 
discipulus 123. ^ 

discordia 131. 
disertus *684. 
dissimulare 510. 
diu 26. 125. 212. 249. 389. 572. 
diuturnitas 422. 
dives 644. 
divitiae 237. 456. 
docere 60. (213). 309. 453. 524. 
docte 544. 
doctor 328. 
doctus 110. 255. 
dolere 25. 27. 506. 
dolor 81. 96. 129. 143. 145. 147. 211. 

218. 268. 294. 457. 463. 495. 559. 

600. 
domare 301. 422. (661). 
dominari 213. 
dominatns 544. 
dominus 322. 486. (669), 
domus 155. 






156 INDEX TESBOKUM. 

donare 80. 137. 220. *467. «480. 638. 650. 651, 652. 655. 657. (659). 

dormire 67. 673. (660). (663). (666). 668. (669). 674. 

dabitare 523. 528. 675. (676). 677. 678. 680. 681. m. 

dubias 197. 259. 593. 683. 684. 686. 688. 691. 

dacere 379. 423. et 22. 151. 156. 268. 296. 298. 397. 

dulcis 56. 144. 276. 440. 630. 464. 635. 671. 685. 688. 

dum 134. * etiam 65. 84. 116. 144. 147. 148. 149. 

daplez (141). 152. 159! 161. (165). 202. 228. 244. 

darns (660). 256. 262. 267. 293. 301. 345. 452. 

dux 136. 486. 492. 652. 557. 610. (669). 

eUi •347. 

ebriuB 12. evenire 1. 507. 

effugore 154. 433. 656. evitare 607. 

egere 286. 407. e, ex 150. 153. 164. 275. 493.610. 

effestas 460. 630. (661). *684. 

eneu 180. excel! ere 162. 

elabi 18. excidere 70. 629. 

elidere (689). excusare 562. 

eligere 36. excusatio 279. 

eioquens 505. excntere 576. 

emendare 150. exsilium 158. 

emori 50. exire 232. 

erlpere 157. 352. 409, 455. 536. 604. exitium 288. 

errare 57. exornare 550. 

esse 1. 6*. 7. 8. 11. 14. 20. 21. 29. expedire 162. 

33. 35. 37. 44. 45. 47. 48. 49. 50. experiri 210. 

54. 59. 60. 61. 62. 63. 68. 73. 76. explicare 110. 

76. (83). (84). 86. 87. 96. (102). 103. exspectare 2. 90. 539. 

106. 107. 109. 115. 116. 118. 123. extra 204. 

124. 125. 128. 132. 134. 135. 136. extenuare 489. 

143 145. 149. 152. 153. 154. 155. extinguere 64. 63. 288. 668. 

16o! 161. 169. 171. 172. 175. 183. extorquere 18. 

184 185 186. 187. 189. 193. 194. extremus 163. 

m. 196. 198. (200). 201. 202. 203. exulare •156. 

21U. 205, 206. 207. 209. 211, (213). 

217 218. 22a 221. 222. 225. 227. 

«il 5si 237. 289. 241. 244, 247. facere 2. 4. 10. 23. 30. 31. 43. 89. 

SiV 2&*^ 254 255. 256. 258. 259. 98. 156 163. 173. 191. 252. 264. 280. 

J2i I70* 275' 276, 279. 282. 283. 285. 310. 311. 331. 332. 336. 387. 

5Sft 290! 292', 294, 295. 296. 300. 407. 414. 432. 460. 464. 477. 481. 

Iw" »06 311. 312. 313. 314. 315. 496 528. 541. 543. 546. 574. 612. 

fil W 319 322, 325, 827. 329. 617. 626. 640. 643. 661. 664. 

sit sll 34k 349, 353, (358). (359). facies 169. 

^i*' '^S; ^67 370 372. 373 374. facile 21. 162. 245. 266. 277. 280. 

S?6 H?^ ^1 384^ 388. 389. 390. 395. 408. 429. 435. 449. 516. 664. 

396' 397 40t 404 411. 413. 415. faciUs 188. 412. 

SS: «1: iik i39. 442. 444. 450. L*^^it«« ^fO. :278. 412. 

451. 452. 454, 458 462. 463. 466. facinns 174. 262. 

467. 469. 470 471. 472. 473, 475. factam 196. 271. 

476. 480. 482, 483. 486, 490, 492. facundns 104. 

497. 498, 504, 505. 511, 517. 518. fallere (84). 

619. 622. 525. 526. 532. 537. 543. f*l»ns 186. 

546. 548, 549. 551 555 557 560. f»nia 69. 135. 266. 498. 520. 

55!- ^?* ^9. 572! 573! 576^ 677. fatcii 174. 

678. ^1 582. (583). 585. 586. 588. fatam 629. 

5S' ^t- ^^' ««>• 603. 604. 606. favere 605. 

52? 112' ?^^- ^*^- 621. 623. 624. fax 39. 

625, 627. 630. 631. 635. 636. 637. felicitas 475. 491. 



INDEX VERBORUM. 



157 



felix 121. 146. 175. 241. 246. 313. 

360. 438. 464. 477. 547. 
femina 130. 187. 324. 
ferire 85. 
ferre 8. 10. 176. 188. 190. 216. 222. 

246. 265. 280. 284. 370. 434. 687. 

589. 606. 645. 671. 
ferrum 267. 
fides 148. 161. 166. 179. 431. 182. 

320. 597. 637. 679. 
fidus 323. 
fieri 56. 79. 94. 131. (141). 144. 153. 

160. 164. 178. 245. 277. 297. 303. 

309. 350. 363. (392) (396). 445. 512. 

582. 564. 615. 618. *622. 636. 
filius 450. 
fingo 429. 
finis 43. 437. 460. 
firmus 4. 
flagitare 302. 
flectere 228. 494. 
flere 130. 434. 
fletus 221. 488. 
flamen (582). 
forma 269. 
formidare 639. 
formonsus 169. 
formosus 164. 

fortis 99. 109. 246. 464, 655. 
Portuna 153. 218. 295. 612. 
fortuna 167. 168. 171. 173. 183. 189. 

191. 192. 299. 315. 320. 352. 384. 

411. 496. 550. 571. 589. 597. 641. 
frangere 114. 171. 189. 494. 
fraus 172. 
frennm (665). 
frons (666). 
fmctus 29. 
frugalitas 193. 

frustra 170. 185. 418. 427. •582. 
frux 228. 
fugere 47. 144. 174. 272. 382. 527. 

567. 

fulmen 184. *582. 
futunim 177. 548. 
furor 178. 

galea 638. 
gaadere 646. 
gaudinm 81. 268. 440. 
gerere 320. 

gloria 94. 203. 538. 681. 
gradus 431. 
gratia 91. 164. 459. 
gratus 44. 134. 191. 610. *658. 
gravis 143. 194. 195. 196. 197. 198. 
(200). 201. 202. 227. 439. 638. (666.) 
graviter 53. (102). 199. 667. (685). 



habere 38. 42. 121. 129. 133. 142. 

159. 161. 182. 194. 197. 208. 211. 

214. 223. 245. 278. 288. 298. 318. 

341. 355. 381. 412. 437. 446. 456. 

492. 517. 622. 559. 628. 647. (669^. 
habitare 184. 
hereditas 498. 

heres 221. 222. 323. 332, 626. 
heu 203. 205. 209. 211. 212. (213). 

*227. 
hie 245. 
homo 11. 54. 62. 126. 153. 192. 195. 

204. 206. 210. 215. 216. 218. 220. 

228. 229. 258. 385. 401. 403. 411. 

585. 622. 627. 629. 682. 
hone^tas,361. 

honeste 219. 224. 361. [479]. 653. 
honestus 207. 217. 226. 
honos 226. 
hora 49. 609. (662). 
hostis 161. 251. 621. 655. 
humanitas 225. 
hnmilis 4. 255. 667. (669). 



iacere 252. 

iacere 266. 

ibi 289. 291, 637. 

idem 31. 527. 

ignis 267. 307. 389. 

ignominia 94. 292. 

ignominiose 442. 

ignorantia (663). 

ignoscere 258. 35o. 535. *592. 658. 

ignotns 596. 

ille 260. 321. 472. 

illic 659. 

imitari 61. 400. 644. 

immature 420. 

impedimentum 691. 

imperare 41. 73. 88. 93. 339. 378. 

441. 477. 679. 649. 
imperium 56. 201. 339. 599. 
impetrare 403. 
imponere (665). 
improbare 361. 
improbitas 394. 486. 615. 
improbus 101. 224. 357. 387. 478. 

528. 636. 
imprudens 271. 
impudicus *640. 
imus 548. 
in 33. 40. 47. 64. 69. (84). 86. 91. 

104. 130. 136. 149. 161. (200). 206. 

208. 211. 216. 234. 237. 242. 244. 

247. 253. 254. 256. 259. 267. 268. 

269. 274. 276. 277. 283. 324. 369. 

376. 417. 430. 436. 439. 459. 465. 



158 



INDEX VERBORUM. 



466. 470. 491. 523. 542. 593. 597. 

625. 626. 638. 642. 657. 
incendiam 611. 
incertas 282. 
ificidere 542. 
incipere 111. 561. 
incitare 232. 
incarrere 212. 656. 
indicare 24. 272. 488. 
indigere 328. 
iudignatio 346. 
indignus 233. 292. 
Indoctus *110. 
inertia 272. 279. 
inexpertus 199. 
infans 109. 360. 
infelicitas 401. 
infelix 377. 401. 
inferior 230. 473. 
ingeniiitas 107. 233. 240. 
ingenuus 11. 99. 284. 
ingratus 126. 243. 270. 309. 518. 
ingredi 3. 
inbonestus 226. 
inimice 248. 
inimicus 91. 127. (200). 231. 245. 249. 

255. 261. 275. 287. 288. 294. 315. 

510. 605. 658. 671. 678. 
initium *390. 
iniuria 156. 260. 256. 265. 277. 280. 

285. 310. 334. 462. 5^2. 615. 622. 

645. J651. 680. 
iniaste 46. 
innocens 147. 253. 299. 410. 429. 

505. 571. 614. 639. 
innocentia 602. 
inopia 236. 237. 
inops 235. 
inprobe 264. 
inprobitas 175. 
inpudens *107. 
inpune 242. 
inritare (241). 334. 
insectari 623. 
insidiae 414. 488. 542. 
instruere 237. 
instrumentum 353. 
integratio 37. 
intellegere 406. 480. 642. 
intemperans 89. 
interdum 152. 278. (392). 
interesse 652. 
interimere 66. 
interpretari 331. 
in^venire 100. 218. 229. 336. 371. 395. 

515. 545. 590. 
invidia 246. 248. 263. 
invidiosus 578. 



inritare 238. 645. 

invitus 232. 391. 564. 581. 

invocare 313. 

iocunduB 239. 275. 

ipse 14. 75. 79. 285. 399. 415. 464. 

473. 512. 545. 557. 601. 615. 618. 

•672. 
ira 37. 
iracundia 19. 74. 75. 95. 184. 195. 

247. 251. (305). 570. 580. 
irasci 63. 108. 113. 204. 248. 273. 

410. 620. (685). 
iratus 13. 157. 249. 262. 273. 281. 

304. 466. 483. 584. 
is, ea, id •82. 209. 242. 286. *366. 

424. 444. 522. 
ita 245. 261. 382. (690). 
item 21. 
iter 290. 
iterum 264. 303. 
iubere 210. 296. 
index 71. 257. 614. 639, 
indicare 32. 163. 470. 692. 
iudicinm 174. 194. 300. 
insinrandum 38. 513. 
invare 344. 465. •501. •611. 
iuvenis 29. 360. 

labor 272. 279. 617. 646. 

lacrima 19. 40. 114. 288. 343. (358). 

488. 659. 
laedere 12. 53. 178.' 190. 209. 233. 

294. 391. 
laetus 101. (666). 
lapsus 303. 
lascivia 298. 
late 266. 307. 

latere 198. (200). 306. 435. 447. 
laudare 545. 556. (669). 
laus 293. 298. 397. 617. 
laxare (495). 
lenire 422. 
levare 539. 613. 618. 
levis 295. 
levitas 300. 
leviter 202. 692. 
lex 296. 299. 304. (305). 306. 399. 

*468. 604. 683. 692. 
libenter 385. 
libere 687. 
libertas 48. 687. 
libertus 450. 
libido 300. 301. 
licentia .308. 
licere 106. 
limen 533. 

lingua 100. 142. 30*. 665. 
lis 164. 



INDEX VERBOBUH. 



159 



litigare 12. 

locus 223. 261. 281. 292. 306. 318. 

417. 426. 431. 486. 492. 592. 
longinquus 302. 
longus 79. 438. 
loqui 127. 263. 281. 314. 564. 684. 

687. 
lucere 307. 
lucrum 135. 297. 668. 
ludere 30. 382. 
lumen 602. 

macula 275. 

mage *323. «348. ♦660. 

magis 39. 393. stiperl. 309. 

magnus, maior, maximus 59. 61. 251. 

326. 346. 390. 401. 498. 578. 594. 

624. 633. 
maledictum 126. 186. 223. 331. 363. 
malignus 309. 
malitia 61. 343. 363. 368. 
malivolus 186. 337. 341. 
malle 479. 
male 67. 127. 320. 330. 332, 336. 336. 

339. 366. 523. 633. 
malum subst. 79. 198. 253. 553. 560. 

596. 607. 
malus 20. 26. 47. 49. 64. 80. 135. 

312. 316. 317. 324. 325. 327. 328. 

345. 347. 354. 361. 362. 374. 376. 

430. 461. 543. 557. 
mancipium 471. 
manifestus 355. 
mansuescere 373. 
mater 600. 
matrona 93. 
maturus 396. 
medicina 327. 342. 463. 
medicus 89. 332. 
meditari 558. 
mellor 33. 

melius 95. 385. 579. 641. 
memmisse 206. 444. 502. 588. 
memor 467. 

memoria 75. 365. 497. 624. x 

mendacinm 130. 186. 636. 
mendax 247. 407. 
meus (670). 
meusa (670). 
mentiri 13. 147. 
meretrix 353. (358). 
merito 537. 
metuere 160. 255. (369). 414. (503). 

696. 598. 607. 620. 
metus 270. 318. 344. 357. 364. 631. 

650. 
miles 136. 
minarl 310. 



minor, minimus 286. 322. 352. 390. 

633. 

minus, minime 36. 333. 375. 654. 688. 
miser 68. 151. 160. 209. 211. 213. 

243. 277. 314. 315. 338. 340. 365. 

372. 413. 420. 432. 438. 451. 454. 

504. 517. 618. 519. 522. 626. 546. 

549. 555. 559. 560. 562. 564. 613. 

(659). 
misereri 170. 329. 
miseria 14. 193. 244. 
misericors 206. (358). 367. 475. (659). 
misericordia 77. 312. 417. 518. 
mittere 321. 
monere 568. 

mora 128. 149. 311. 349. 670. 
morari *478. 
mori 23. 60. 74. 82. 155. 205. 215. 

296. 313. 319. 321. 356. 385. 420. 

482. 537. 616. 
mors 30. 64. 84. 90. 105. 134. 313. 

360. 364. 374. 4.30. 433. 504. 613. 

631. 
mortal is 286. 
muliebris 343. 
mulier 6. 20. 335. 340. 
multo 63. [143]. 162. *457. 
multu» 13. 110. 164. 210. 212. 229. 

236. 310. 326. 350. 351. 356. 371. 

408. 487. 609. 632. 
munus 321. (358). 

mutare 176. 334. 362. 370. 379. 
mutus 169. 457. (669). 

nasci €96. 323. 370. 453. 548. 634. 
natura 187. 327. 328. 337. 387. 4;50. 

643. 652. 
naufraglum 264. 
ne 127. 218. 261. 
nee 177. 411. 433. 451. 504. 667. 
necare 109. 463. 673. 
necesse (est) 319. 390. 551. 
necessitas 374. 399. 403. 404. 407. 

409. 418. 419. 425. 428. 434. 
negare 88. 333. 386. 415. 428. 469. 

533. 595. 

neglegere *468. 565. 
negotlum 647. 
nemo 35. 49. 91. 182. 191. 263. 420. 

426. 460. 663. 687. 
Neptunus 264. 
neque . . . neque 99. 
nequeo 487. 
nequior 33. 
nescire 46. 138. 348. 375. 382. 400. 

414. 484. 531. 606. 651. (663). 
ni *72. 414. 431. 
nihil 307. 428. 




160 raOES VERBORUM. 

nil »6. «as. «27. 'ITO. -239. «aSi. occasio 87. 140. 228. 446. 449. 525. 
l«321. •377. «378. •379. •384. •393. 621. 

•396. •422. • 423. «426. •430. «432. occidere 70. 442. 

•574. •580. •598. -634. occulte 448. 

nimii 360. '532. (-eee). occultus 456. 

nimiuin 173. 416. '430. 678. oceurrere 667. 

nimius 107. -IBO. (392). oculua 3G, 40. 115. 266. 378. 

nisi 23. 26. 120. 182. 239. 253. 266. odis»e 6. 90. 156. 

293. 394. 409. 427. 460. 467. 559, ociium 311. 445. 

670. 574. offerre 44. 449. 

niti (673). officiosDS 68. 

nocere 71. 122. 162. 199. 202. 243. officium 437. 517. 539. 

257. 260. 299. 397. 405. 410. 421. oranis 1. 78. 112.198.236.243.266. 

436. 502. 510, 526. 562. 558. 508. 302. 311. 363. 364. 436. 441. 448. 

618. 458. «525. 642. 554. 587. 598. • 623, 

nolle 113. 397. 424. 484. 677, 631. 042. 679. 686, 691. 

nooen 42. 540. operire 447. 

aon 5. 16. 18. 21. 30. 38. 42. 49. 56. opinio 62. 

67. 70. 85. 109. 114. 117. 129. 138. oportere 9. 27. 36. 133. 465. £W2. 655. 

142. 157. 170. 172. 176. 182. 194. oppriraere 72. 619. 520. 614. 682. 

197. 209. 211. 220. 240. 203. 281. optare I. 26. 382. 

284. 286. 288. 297. 300. 304. 319. opterere »380. 

336. 340. 344. 347. 357. 358. 362. optimus 134. 175. 225. 377. 444. fi25. 

370. 380. 388. 391. 393. 396. 398. 631, 

399. 402. 405. 406. 408. 412. 413. optinere 69. 

422. 429. 437. 452. 463. 407. 478. opus 44. 124, 406. 694. 

481, 488. 494. 601, 508. 611. 516. oratio 214. 

517. 529. 533. 537. 540, 541. 662, ordo 043, 

653. 562. 609, 671. *b7a. 674. 676. oriri 40, 293. 

581. 690. 699 628. «636, 640. 643. otiosus 34. 688. 

648, 672, 074. (676). 682. 692. olinin 187. 
nos 28. 

noscere 402. 640. paelex 445. 

Doster 28. paeoitere 32. 111. 196. 212. 271. 366. 
notare 220, . 601. 656. 

novas 293. 645. par 106. 395, 

Qubere 340. 446. parare 4S8, 611, 

nnllus (84). 87. 100. 183, 234, 287, partere 224. ■224. 346. •381. 532. 

384. 395. 401. 417. 431. 484. «633. 606. 

542. 568. 570. par?re 8. 388, 421. 406. 521. 619. 

a Ifill). parere 93. 441. 579. 

B 71. pariter 81. 

parB 7, 180. 278. 469. 493. 530. 644. 
642, C47. (661), 081. 

491. paaci 114. 

naptiae 223. patere 266. 

aaanft«.m l.-iS. .385. «435. pati 99. 158. 464. 487. •651. 

niitr;!! GOO, pBtientia 96. •145. 178. 456, 
patna 158. 367. 471. 635. 
patrimonium 83. 217. 

O 438. 440, 443. 447. panci 480. 484. 485. 622. (689). 

obeaae 1C6. 183, 347. 629. panper 644. 

obiurpare J24. 439, 586. pauperUs 210. 697. 

obiurgatio 86, pas 465. 

c^bUgare 78. peccare 62. 98, 148. 230. 242. 260, 
obliTio 250, 271. 283. 275. 378. 448. 484. 486. 

ablWiac! 152. 3U5. 561. 029. 033. (663;. 

ObBsqaium 62. 57. 445. peccatum 238. 474. 489. 



INDEX VERBORUM. 161 

pectus 40. (200). praesidium 77. 376. 

pecunia 62. 73. 468. 566. praestare 148. 

peior, pessimus 46. 234. 317. 368. praeterire 238. 378. 

447. 457. , precari 410. 

peiiis 369. premere 661. 

per 427. 472. prex 100. 287. 

pervicax (685). primum adv, 586. 

percutere (102). primus *604. (662). 

perdere ». 71. 81. 166. 179. 182. 465. prior 123. 242. 290. 

460. 467. 479. 576. 612. 675. 678. prius quam 396. 

perennis 481. pro 104. 118. 207. 423. 463. 486. 498. 
perfacile 477. 605. 593. 624. 627. 636. 

perferre 188. 190. probare 120. 680. 

perfugcre 473. probus 195. 224. 450. 468. 493. 536. 

periclum 76. «92. *116. *326. ^329. prodesse 98. 190. 451. 529. 570. 

♦365. •383. *447. ♦452. «483. ♦499. proelium 638. 

*625. profundus (663). 

perire 66. 81. 140. 327. 345. (380). properare 82. •461. 470. 

482. 516. 644. proprius 69. 379. 

pernicies 101. prospicere 465. 

perpes *411. prudens 492. 657. 

perpetuo ^500. psallere (669). 

persolvere (675). pnblicus 475. 

persona 221. pudere 258. 432. 

pertinax 419. pudicus 36. 

pervenire 426. 509. 513. pudor 453. 455. 459. 490. 494. 586. 
petere 46. 308. 415. 469. 663. 581. 637. 

595. pugnare 177. 

placers 28. 326. 340. 351. 408. pulcher 442. 

plus, plurimus 61. 259. 496. 528. 635. putare 80. 205. 245. 262. 330. 474. 

662. (689). 501. 554, 584. 591. 

plus adv. 28. 106. 192. 269. 454. 462. 

551. 684. 596. (670). quacumque 290. 

poena 3S. 196. 376. 401. 454. 461. quaerere 222. 274. 418. 470. 483. 515. 

462. 478. 495. 603. 632. 683. 516. 582. 625. 

ponere 5. 136. 444. 614. 626. quaestus 381. 

populus 112. 291. 471. quam interr. 67. 160. 203. 205. 209. 
poscere 409. 211. 212. (213). 419. 504. 517. 518. 

posse 9. 82. 119. 144. 170. 172. 176. 519. 522. 626. 643. 546. 547. 549. 

209. 245. 246. 297. 307. 347. 362. 555. 560. 562. 

370. 379. 384. 397. 433. 451. 453. quam relat 25. 95. (102). 106. 143. 

502. 504. 516. 527. 529. 553. 562. 168. 192. 222. 265. 269. 280. 322. 

573. 584. 616. 620. 648. 667. 668. 323. 371. 381. 385. 393. 395. 396. 

672. 401. »425. 432. 435. 439. 454. 462. 

possidere 112. 551. 479. 496.499. 507. 543. 551. 579. 584. 

post praep. 497. 506. 628. 638. 641. 650. (662). (670). 

post =3 postea 196. 271. (»366). quamvis 255. 501. 668. 

postea 111. quando (659). 

posterior 103. 123. quanto (. . . . tanto) 33. 561. 578. 

pote (esse) ♦ 18. * 99. * 179. • 291. • 347. quasi 674. 

•406. •491. ^516. ^527. •534. *541. queri §9. 384. 646. 557. 608. 

•552. questus 153. 

potens 277. 350. 475. 483. qui, quae, quod 2. 3. 12. 16. 31. 32. 
potestas 184. 44. 46. 51. 54. 55. 58. 63. 64. 66. 

potius 25. 67. 72. 76. 82. 88. 90. 97. 98. 105. 

praeiudicium 194. 106. 109. 111. 112. 113. 119. 129. 

praemium 122. 137. 138. 144. 152. 156. 158. 161. 

praesens 476. 674. 166. 170. 172. 173. 176. 179. 182. 

PUBLILinS Sybvb. 11 



162 index: verborum. 

190. 191. 194. 196. 198. (200). 206. rej?nare 574. (676). 

206. 208. 209. 211. 219. 235. 238. relaxare *496. 

239. 242. 251. 258. 260. 263. 264. relicuns 166. 

270. 271. 286. 295. 296. 300. 302. relinquere 106. 

306. 310. 312. 314. 316. 316. 321. remedium 96. 250. 294. 423. 582. 667. 

322. 326. 330. 332. 333. 336. 338. remotas 366. 

340. 348. 351. *352. (359). 362. 366. renovare 560. 

370. 375. 376. 381. 384. 388. 391. reperire 168. (662). 

393. 398. 403. 406. 408. 409. 413. repetere 186. 

414. 415. 418. 420. 421. 424. 430. reposcere 296. 

432. 444. 447. 451. 452. 465. 463. reprendere 86. *516. 

465. *467. 469, 472. 476. 477. 487. reprimere 440. 

489. 493. 494. 499. 500. (503). 505. requirere 312. 

506. 507. 608. 611. 513. 514. 616. res 46. 86. 116. 269. 283. 361. 454. 

517. 618. 619. 520. 521. 522. 523. 468. 570. 578. 613. 

524. 526. 527. 528. 529. 531. 532. rescire 230. 

533. 634. 535. 637. 539. 640. 541. respicere 344. 580. 

542. 543. 544. 646. 552. 553. 554. restituere 520. 

555. 556. 567. 558. 562. 564. 565. retinere 168. 232. 

567. 568. 572. 573. 574. 588. 595. reus 671. 

601. 606. 606. 609. 612. 614. 616. rex 67.7. 

623. 626. 628. 634. 636. 642. 648. ridere 146. 

649. (663). 664. (666). 671. 672. 673. rima 380. 

674. 677. 684. 692. risus 221. 256. 

quicumque 199. 376. 436. 512. 515. rite (689). 

qailibet 17. 494. rivalis 619. 

quia, quae, quid 15. 26. 152. 382. 400. rivalitas 575. 

480. 569. 566. rogare 122. 170. 233. 639. 679. (683). 

quis, qua, quid = aliquis etc. 120. rosa 610. 

♦625. *676. rubor 576. 

quisquam, quidquam "^111. 119. 433. ruina 380. 

quisque 556. rumor 17. 193. 217. 
quisquis, quidquid 9. (132). *174. 

230. 320. 344. 379. 471. 502. 509. saepe 60. 113. 132. 140. 165. 216. 

530. 536. 538. 548. 550. 551. 581. 228. 375. 567. *692. 

•618. 620. saepius 178. (666). 

quivis 96. 119. 513. salus 423. 686. 622. 636. 

quo adv. 609. 663. salvus 619. 677. 

quoad *501. sanare 31. 

quodammodo 490. (583). sanctus 688. 637. 

quoi = cui *626. *675. sanguis 276. 

quotiens 215. 319. sapere 16. 22. 117. 300. 406. 427. 506. 

sapiens 25. 41. 150, 427. 428. (*464). 
rapere 88. 137. 180. ♦527. 673. 681. 687. 689. 595. 607. 652. 664. 674. 

raro (603). sapientia 139. 282. 311. 690. 627. 

rarus 318. 572. sat 624. 

ratio 669. satis 606. 616. 678. 684. 

receptus 446. scire 3 16. 61. 329. (369). 376. 414. 
recipere 61. 240. (666). 425. 482. 569. 

recta 23. 98. 148. 387. 474. scribere 323. 

rectus 501. secretum 369. 

reddere 61. 60. 172. 673. 609. 675. secundus 208. 697. 600. . 

redimere 19. sed 79. 127. 248. 311. 319. 373. 391. 
redire 91. 181. 273. 459. 398. 682. 

referre 364. 642. seditio 621. 

reficere 239. seme! 113. 132. 183. 303. 620. 

regere 187. 391. *674. semper [73], 88. 97. 163. 247. 268. 
regimen 468. 274. 276. 289. 330. 337. (369). 377. 



INDEX VBRB01IUM. 



163 



412. 472. 476. 511. 558. 584. 591. 

594. 596. 602. 607. 620. 637. 

senecta 185. 

senex 29. 35. 160. 360. 626. 

senior 554. 

sensns 590. 

sententla 197. 355. 

sentire 67. 

sepulcrum 155. 626. 

sequi 602. i517. 

sermo 492. 

sero 625. 

serpere 461. 

serus 360. 561. 

servare 166. 408. 431. 513. 631. 677. 

servire 41. (213). 219. 373. 442. 544. 

564. 
servitus 11. 227. 490. (583). 
servas 322. 
si 8. 10. 44. 70. 108. ♦120. 303. 345. 

375. 378. 469. 565. 598. 656. (669). 

(685). 

sicut 39. 181. 
silentiam (669). 
simul c= sitnulac (141). 
simulare 317. 368. 
sine 155. 218. 297. 329. 383. *450. 

464. 547. 606. 683. (690). 
sinere 177. 
socius 618. 
solere 253. 306. 344. 405. 567. 593. 

609. 617. 
sollicitudo 34. 
solus 335. 408. 
somnlare 16. 
somnus 318. 
spectare 610. 
sperare 253. 607. 
spes (*454). 585. 613. 
spina 610. 
splendere 189. 
splendor 69. 
spolia 646. 
statuere 132. 
strenuus 7. 
studere 671. 

stultitia (102). 180. 278. (392). 623. 
stultus 41. 80. 107. 173. 406. 532. 

589. 603. 608. 611. 612. 627. 
suadere 535. 586. 
sub 198. 221. 301. 
subesse 263. 
sublevare 424. 
subprimere 63. 
successus 517. 
succumbere 219. 462. 
sui, sibi, se, se 13. 58. 64. 110. 158. 

166. 177. 206. 234. 260. 273. 306. 



317. 321. 330. 332. 334. 346. 354. 

368. 406. 415. 421. 464. 466. 473. 

♦476. 483. 537. 546. 556. 660. 562. 

584. 691. 601. 604. 614. 616. 619. 

654. 672. 
sulcus 638. 
sujnere 5. 
summittere 599. 

summus 339. 424. 426. 431. 548. 
superare 151. 177. 251. '678. 681. 
superbus 94. (669). 
superior 230. (660). (661). 681. 
supplex *655. 682. 
supplicare (660). (661). 
supplicium 601. 
suspicari 16. 
snspicax 679. 
suspicio 7. 619. 680. 
sustinere 72. 526. 
suus 14. 66. 150. 159. 204. 214. 215. 

267. 316. 337. 398. 455. 543. 599. 

602. 603. 605. 677. 

taoere ^52. 314. 695. 

taciturnitas 627. 

tacitus 248. 443. 650. 680. 

tam »381. 384. 628. 

tamen 347. 564. 

tanto {v. quanto) 33. 561. 578, 

tarde (685). 

tegere 496. 

telum 157. 404. 

temeritas 593. 

temp tare 371. 

tempus 43. 219. 482. 506. 

tenebrae 69. 

teiiere 267. 419. 644. 563. 599. (690). 

terere *468. 

tertins 6. 

testis 571. 

thesaums 626. 

timcre 97. 137. 205. 322. 338. 380. 

413. 426. 507. 524. 640. 642. 652. 

565. 571. 589. 598. 634. 
timidus 452. 
timor 494. 512. 691. 
tollere 604. 

tormentnm 211. 440. 443. 
totiens 215. 
trader^ 473. 
transferre 634. 
transire 547. 
tristis 7. (666). 
tu, tui, tibi, te 241. 427. 512. *529. 

530. 555. 666. 588. 
turn 20. 189. 273. 
tunc 229. 317. 594. 
turba 435. 

11* 



164 



INDEX VEBBORUM. 



inrpis 283. 3SS. 423. 
turpi ter 479. 561. 
mrpitudo 7B. 207, 

tutus 3. 62. 91. 116. 128. 205. (359). 
373. «381. 431. 472. 496, 686. 
tuuB.lO. 474. 608, 635. 

Ubi 21, 78. 81. 88. 129. 156. 184. 213. 

258, 286. 289. 291. 317. 327. 364. 

366. 336. 389. 432. 440. 441. 442. 

444. 496. 626. 549. 666, 686. 696. 

608. 629. 631. 633. 634, 635. 630. 

644. (676). 686. 687. 692. 
ubicumque 637. 
Hlcisci 231. 476. 528. 603. 611. 673. 

(685), 
ultra 179. 
ultro 44. 
umbra 169, 
umquam 182. 428. 
una 346. 
unde 171. 181. 



uf40. 49. 122, 125. 188, 190. 224. 

307, 368. 370. 624. 539, 558, 677. 

(689). (690). 
uterque 649. 
nil 600. 
utiqne (663), 
utile 232, 404. 
utilis 128. 471. 638. 



vapor 3 



venire 72, 92. 137. 167. 185. 318. 

368, 461. 48T. 668. 674. 
Venus 56. 276, 
vonua 368. 
vorber 284. 

verbum 61. 559. 563. 642, 
vereri 3. 299, 
Veritas 416. 684. 



vestigium 290, 

vetus 293, 446. 

via 104. 617. 

vicinus 611. 

victoria 64. 289. 366. 676. 606. 6iT. 

videre 15. 191, 263. 304. 452. 633. 

646, (661). (669). 
vigilare 16. 
vincere 64, 96. 125. 161. 251. 324 

364. 366. 3S3. 398. 426. 499. 500. 

540. 669. 654, 
vindicare 7S. 254. 285. 394. 625. 
vir 36. 74. (84). 93, 334. 356. 371, 

643, 651. (685). 
virtus 136, 2G6, 388. 402, 486. 538. 

641. 646, 647. 648. 653. 682. 691. 
via 121. 148. 621. 640. 669. 599. »692. 
vita 54. 79. 90. 106. 1S4. 220. 231. 

244. 411. 438. 547. 631. 688. 



B 249. 

I 10. r 



. 150. 514. 641. 



vehiculum 104. 

velle 82. 106, 108. 319. 336. (359), 

361, 403. 451, 508. 619, 539. 633. 

572, 574. 677. 598, 803. 611. 612, 

616. 677. 
vclati »474. 



viveie 26. 82. 212. 329. 31 
386. 454, 637. 
vii 22. 121. 520. •521. 
vocare 146. 341. 316. 
ToluntaB *640. 
voluptas 326. 365. 436, 521. ( 
votum 477. 
voi 142. 211. 284, 
vulnus 31. U8. 606, 
vultos 301. '492. 647. 652. 



. Addenda et Corrigenda. 



In corrigendis plagulis cum Car, Halmius, qui non sibi sed aliis 
et litteris natas esse videtur, indefesso me studio adiuvaret, factum est 
ut nonnullae eius coniecturae, quas ne typotheta uimis vexaretur ad- 
notation! criticae inserere molestum erat, opportuniori loco reservandae 
essent. Eas igitur hoe loco, quo palinodiae nobis canendae fuerunt, 
proponendaB existimavimus. 

Ad pag. 15. Quod dixi Publilium sententias 36 et 458 ab Euripide 
sumpsisse, id scripsi auctoritate Scaligeri, quem vid. epistul. 343 ed. 
Francof. anni 1627. Sed quo loco legantur versus graeci in adnotatione 
ad 11. cc. a nobis adscripti, immo sintne re vera Euripidis an alius 
poetae, nondum nobis exploratum est. 

Pag. 54, med. aliquod lectiones] leg. aliquot. 
,, 64. In codicum conspectn, quem in singulis paginis adnotationi 
criticae praeposuimus, lunulis ( ) codices TECn incln- 
simus, veluti pag. 65 ^v. 1—34: PBBFV {ECy, signi- 
ficantes versus 1—34 omnes extare in PBBFV, selectos 
ex lis in EC. 
„ 66, ad V. 10 facias iam Ribbekkius emendavit. 
«„ 7S, in adnot. ad v. 106 freest] leg. deest. 
„ 75, V. 143 multo] fortasse [saepe] Halmius, 
„ 77, V. 179 fortasse: ultra perdere nil potest Hdlmivs. 
„ 78. 79, in adnot. ad v. 193 et 200 delenda sunt verba: insert a 

est libri Gelliani et gravius BB 
„ 80, in adnot. ad v. 214 leg. occultum, non oecultum. 
„ 90, V. 386 avaro] fort, praestat a varum. 
„ 95, V. 444 ubi eius] cuius Halmius. 
„ 100, V. 498 Pro bona fama] Cf. Proleg. pg. 44. 
„ 101 et 106 vv. 503 et 583 utpote spurii non uncinis [ ], sed 

lunulis ( ) includendi erant. 
„ 106, Prov. 94 et in mille] Recte Frisingensis : Sed in m. 
„ 112, V. 634 ubi nil timetur iam J. Gasp. Orellius scribi voluit 

in Phaedri fabb. novis pg. 55. 
„ 114, V. 654 relinquenda erat codicis Turicensis scriptura semet. 
„ 114, V. 658 amicum gratis coni. Halmius. 
„ 115, V. 670 plus] nolui reponere plures, ne iambicos numeros 

turbarem. 
„ 150, 3, 6, Malorum] leg. Maiorum. 
Denique hoc nomine mihi petenda venia est, quod in afferendis Me- 
naudri sententiis et Erasmi Adagiis maiorem poteram adhibere diligen- 
tiam. Cum enim alia Gottingae, Basiliae, Vitoduri, Turici schedis meis 
intulissem, alia ex Zellii Ribbekkii aliorumque commentariis deprom- 
psissem, sero animadverti non omnes iisdem editionibus usos esse ideo,- 
que capitum, paragraphorum , versuum numeros, fortasse uno alterove 
loco ipsa verba discrepare. Quod aequis iudicibus excusatum esse satis 
confido. 



BI6LI0THEGA 6RAEGA 

VIROKUM DOCTOKUM OPERA 

RECOGNITA ET COMMENTARIIS INSTRUCTA 

CUBANTTBUB 

FR. JACOBS eT VAL CHR. FR. ROST. 

LIP8IAE IN AEDIBU8 B. Q. TEUBMERI. 

Bedeutend ermassigte Preise. 

Enchienen Bind bis jetst: m»^ x^if^. 

Aesehinis oratio in Ctesiphontem, notis instr. I.K. Bremi. 8. mai. 1826 — 7V^ 
Aeschyli Choephorae, iilustr. B. H, Klausen» 8. mai. 1836 . . . •— 22 V^ 

Agamemno, iilustr. B,H.Klausen. Ed. II. ed. B. Enger. 8. mai. 1863 1 7^ 

Anacreontis carmina, Sapphus et iBrinnae fragmenta, annotatt. 

iilustr. E. A, Moebius, 8. mai. 1826 — 6 

AristophanisNubes. Ed. iilustr. praef. est Tf^/S.reu/fe2.Ed.II.8.mai. 1863 — 12 
Delectus epigrammatumGraecornm} noYOordine conc.et comment. 

instr. ¥r. Jacobs, 8. mai. 1826 — 18 

Demosthenis condones, rec. et explic. H, Sauppe, Sect. I. (cont. 

Philipp. I. et Olynthiacae I— itlO Ed. II. 8. mai. 1845 . . . — 10 
Euripidis tragoediae, ed. Pflugk et Klotz. Vol. I, II et III. Sect. I— III. 4 27 

Einzeln: 

Medea. Ed. Ill — 15 

Hecuba. Ed. II — 12 

Andromacha. Ed. II — 12 

Heraclidae. Ed. II — 12 

Helena. Ed. II .' — 12 

Alcestis. Ed. II — 12 

Hercules furens — 18 

Phoenissae — 18 

Orestes — 12 

Iphigenia Taurica — 12 

Iphigenia quae est Aulide — 12 

Hesiodi carmina, recens. et iilustr. C, Goettling. Ed. II. 8. mai. 1843 1 — 

Einzeln: 

— - — Theogonia — 7% 

Scutum Herculis — 5 

Opera et dies — 10 

Homeri certamen, fragmenta et vita Hesiodi — 15 

Homeri Ilias, varietat. lect. adi. Spitzner, Sect. I — IV. 8. mai. 1832—36 115 

Einseln : 

Sect. I. lib. 1—6 — 9 

Sect. II. lib. 7—12 — 9 

Sect.III. lib. 13— 18 — 13% 

Sect. IV. lib. 19—24 — 13^^ 

Die einzige Ansgalie der XUas, welche den kiitiflohen Apparat voll- 
8t&ndig entlmU. 

Lysiae et Aesehinis orationes selectae, ed. LH, Bremi. 8. mai. 1826 — 15 
I^siae orationes selectae, ed. L H, Bremi. 8. mai. 1826 .... — 9 
Flndarl carmina cum deperditarum fragm'., variet. lect. adi. et com- 
ment, iilustr. L. Dissen. Ed. II. cur. Schneidewin, Vol. I. 1843 1 9 

Vol. II. Sect. I. il. (Comment, in Olymp. et Pyth.) 1846. 47. 

(a 15 Ngr.) 1 — 

Platonis opera omnia, recensuit, prolegomenis et commentariis in- 
struxit G. StdUbcmm. X voll. (21 Sectiones). 8. mai. 1836—61. 
compl 21 16 

Einzeln: 

Apologia Socratis et Crito. Ed. IV. 1858 — 24 



Platonis opera omnia ed. G. StaUhaum, f^ *^ 

Phaedo. Ed. IIII. cur. WoMrah, 1866 — 27 

Sympofiium c. ind. Ed. III. 1852 — 22^/^ 

Gorgias. Ed. III. 1861 — 24 

Protagoras c. ind. Ed. III. ed. Kroschel, 1865 — 18 

Politia sive de republica libri decern. 2 voll. Ed. U . . . 2 15 

Einaeln: 

Vol. I. lib. I— V. 1868 1 12 

Vol.II. lib. VI— X. 1869 13 

PhaedruB. Ed. II. 1867 — 24 

MenexenuB, Lysis, Hippias uterque, lo. Ed. II. 1857 . . . — 27 

Laches, Charmides, Alcibiades 1. II. Ed. IL 1857 .... — 27 

Cratylus cum. ind. 1835 — 27 

Euthydemus. 1836 — 21 

Meno etEuthyphro itemque incerti scriptorisTheages, Erastae, 

Hipparchus. 1836 1 12 

Timaeus et Critias. 1838 .• . . . 1 24 

Theaetetus. Ed. II. rec. WohlrcR). 1869 1 — 

Sophista. 1840 — 27 

Politicus et incerti auctoris Minos. 1841 — 27 

Philebus. 1842 — 27 

Leges. Vol. I. lib. I— IV. 1858 16 

Vol. II. lib. V-VIII. 1859 16 

Vol. in. lib.IX— Xn. et Epinomis. 1860 16 

Sophoelis tragoediae, rec. et explan. E, Wwnderus. 2 voll. 8. mai. 

1847—1857 3 — 

Einaeln : 

Philoctetes. Ed. Ill — 12 

Oedipus tyrannus. Ed. IV — 12 

'Oedipus Coloneus. Ed. Ill — 18 

Antigona. Ed. IV ........— 12 

Electra. Ed. Ill — 12 

Aiax. Ed. Ill — 12 

Trachiniae. Ed. II — 12 

Thucydidis de bello Peloponnesiaco libri VIII, explan. E. F. Foppo. 

4 voll. 8. mai. 1843—1866 4 — 

Einzeln: 

Lib. I. Ed. II 1 — 

Lib. II. Ed. II — 22% 

Lib. Ill — 18 

Lib. IV - 15 

Lib. V — 15 

___ Lib. VI — 18 

Lib. VII — 15 

Lib. VIII — 15 

— - Indices et de historia Thucydidea commentatio — 20 

Xenophontis Cyropaedia, comment, instr. F.A.Bornemcmn. 8. mai. 1838 — 15 

Memorabilia (Commentarii), illustr. E. Ktifmer. 8. mai. 1858. 

Ed. II — 27 

Anabasis (expeditio Cyri min.), illustr. B. Kuh/ner, 1852 ..16 

Einzeln h 18 *^f^: 

Sect. I. lib. I— IV. 

Sect. II. Hb.V— VIII. 

Oeconomicus, rec. et explan. L. Breitenbach. 8. mai. 1841 — 16 

Agesilaus ex ead. recens. 8. mai. 1843 — 12 

Hiero ex ead. rec. 8. mai. 1844 — 7 

Hellenica, Sect. I. (lib. I. II.), ex ead. rec. 8. mai. 1853. . — 12 

Sect. n. (lib. Ill— VII.), ex ead. rec. 8. mai. 1863 1 18 

Unter der Presse befindet sich: 

Pindari carmiua edd. X. Dissen et F, W, Sckneidewin, Sect. II. Fasc. III. : 
Commentarius in Carmina Nemea et Isthmia nee non in fragmenta ab 
E. de Leutsch confectus. 

■ « 



f E^Wl 






DUE 01 
/O'i 








0y 



APRI 



& 



^ 



r^